Αριστερά και Φιλελευθερισμός: Ασυμμετρία και Ετεροχρονισμός

Πρώτη δημοσίευση RedNoteBook 9/9/11

Η πραγμάτευση των σχέσεων αριστεράς - φιλελευθερισμού στην τρέχουσα ιδεοκίνηση είναι μάλλον αποσπασματική και ασυνεχής. Κανένας σοβαρός διάλογος δεν διεξάγεται ουσιαστικά, ή τουλάχιστον είναι πολύ κατώτερος από αντίστοιχους, όπως αριστερά και πατριωτισμός, αριστερά και οικολογία κ.ο.κ.

Υπάρχουν, όμως, δύο παράλληλα φαινόμενα, πολιτικής ασυμμετρίας και ετεροχρονισμού. Η ασυμμετρία έγκειται στο ότι η ιστορία του φιλελευθερισμού στην Ελλάδα περνάει μέσα από τον κεντρώο βενιζελισμό και όχι από τη συντηρητική δεξιά. Ο ετεροχρονισμός διαπιστώνεται στο ότι το κύριο σώμα των ιδεών που θα ονομάζαμε τυπικά αντισοσιαλιστικό φιλελευθερισμό, αναφέρεται σ’ έναν σοσιαλισμό τύπου ΕΣΣΔ, από τον οποίο πολλές εκφράσεις της αριστεράς έχουν πάρει αποστάσεις εδώ και δεκαετίες. Σ’ αυτή τη συνθήκη, λοιπόν, όταν η αριστερή κριτική στοχεύει τον φιλελευθερισμό, αναγκαστικά πρέπει να ορίσει και το αντικείμενο της κριτικής της: Σε ποιές όψεις του φιλελευθερισμού ασκείται κριτική και πώς;

Πραγματική συμβολή σε έναν τέτοιο διάλογο αποτελεί το άρθρο του Νικόλα Σεβαστάκη στο Red Notebook «Φιλελευθερισμός και Aντιφιλελευθερισμός», κυρίως σε ό,τι αφορά τη μεθοδολογία πραγμάτευσης του θέματος. Ο Σεβαστάκης επισημαίνει με σαφήνεια πως η αριστερά οφείλει να ιδιοποιηθεί αλλά και να αποστασιοποιηθεί ταυτόχρονα από δέσμες ιδεών του φιλελευθερισμού, οφείλει να δει το φαινόμενο ως πόλωση ιδεών φιλελευθερισμού - υπαρκτού κόσμου, να αναδείξει τις αντιφιλελεύθερες όψεις και να επισημάνει τις φιλελεύθερες αντιφάσεις της σημερινής πραγματικότητας.

Ακολουθώντας τη μεθοδολογία αυτή, θα άξιζε να δούμε μερικά θέματα:

1. Ο αβαθής φιλελευθερισμός της ελληνικής δεξιάς

Αν ακολουθήσουμε μια κλασική ταξινόμηση, θεωρώντας ότι οι φιλελεύθερες ιδέες πηγάζουν από την πλευρά ενός συντηρητικού πόλου, είναι σαφές πως στην Ελλάδα η συντήρηση δεν είχε ποτέ την ανάγκη να στηριχτεί σε αυτό το πλέγμα ιδεών. Σε αδρές γραμμές, φιλελευθερισμός είναι: καπιταλισμός - ατομικά δικαιώματα -ιδιοκτησιακά δικαιώματα – αντιπροστατευτισμός - ελάχιστο κράτος - επιλογές – ιστορική ενδεχομενικότητα – κοσμοπολιτισμός - διεθνές εμπόριο. ‘Όμως οι ελληνικές ελίτ λειτουργούν καλύτερα σ’ ένα άλλο πλέγμα ιδεών: καπιταλισμός - ιδιοκτησιακά δικαιώματα - κρατική συνεργασία - πατρίδα – ιστορικός προορισμός – δεξιά λαϊκότητα – ορθοδοξία.

Η ιστορική κληρονομιά του φιλελευθερισμού ως κεντρώου-βενιζελικού ρεύματος βαραίνει, έτσι, μέχρι και τη δεκαετία του ‘80. Μόνο μετά το ‘90 προσπαθεί να δημιουργήσει ένα πιο κλασικό στίγμα.

Στο επίπεδο της διακίνησης των ιδεών αυτών παρατηρούνται σοβαρά κενά. Όλο το έργο του Χάγιεκ είναι αμετάφραστο μέχρι το 2010· μόλις τη χρονιά εκείνη μεταφράζεται ένα έργο του 1960. Οι έλληνες φιλελεύθεροι καταθέτουν σποραδικά πολιτικές θέσεις, και μόνο το 1993 εμφανίζεται ένα συνεκτικό βιβλίο πολιτικής κατάθεσης, το οποίο μάλλον περνά απαρατήρητο μέχρι να ξανατυπωθεί το 2011. Πρόκειται για το «Πορεία στον Φιλελευθερισμό», του παλαιού βουλευτή της ΕΔΑ Μ. Δραγούμη (1). Ενώ το έργο είναι σημαντικό, στο βαθμό που προσπαθεί να τοποθετήσει συνεκτικά μια ατζέντα, η ανατύπωσή του έπειτα από μια εικοσαετία συμβολίζει και την αδυναμία του χώρου. Εκτός αυτού, το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει αστοχίες και εμμονές που στρεβλώνουν τη συγκυρία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ότι σαν τυπικοί αντιφιλελεύθεροι αναφέρονται οι Λεωνίδας Κύρκος και Αιμίλιος Ζαχαρέας…

Στην ιδεοκίνηση δεν λείπουν και οι προσπάθειες ακαδημαϊκού μελετητικού χαρακτήρα, αλλά είναι απελπιστικά λίγες, αν συγκριθούν με το συνολικό όγκο της παραγωγής πολιτικού προβληματισμού: Τα βιβλία των Γιάννη Βούλγαρη (2) Μανόλη Αγγελίδη (3), στις αρχές του ‘90 και 2000 αντίστοιχα, με κριτικό περιεχόμενο, παρουσιάζονται χωρίς ούτε ένα από τα έργα στα οποία αναφέρονται να είναι μεταφρασμένο στα ελληνικά. Αντίστοιχα, πρόσφατες προσπάθειες των Σπύρου Μακρή (4) και Ευάνθη Χατζηβασιλείου (5), με φιλελεύθερο προσανατολισμό, παρουσιάζουν ανάγλυφα την ισχνότητα των φιλελεύθερων ιδεών στον ελληνικό χώρο. Ο Μακρής αναζητεί την εκκίνηση φιλελευθερισμού στον Γεώργιο Θεοτοκά και την γενιά του ‘30. Ομοίως ο Χατζηβασιλείου αναφέρεται στο ιστορικό κέντρο, αποδίδοντας το κεντρώο πρόσημο του φιλελευθερισμού στην εγγενή προσαρμοστικότητα του συγκεκριμένου ρεύματος.

Η πολιτική «γεωγραφία» του φιλελευθερισμού, λοιπόν, είναι σχετικά ρευστή και δεν είναι τυχαία η ευκολία και η «φυσικότητα» με τις οποίες αφίστανται από τον «νεοφιλελευθερισμό» όλες οι μερίδες της συντηρητικής δεξιάς.

Εδώ, όμως, υπάρχει ένα ενδιαφέρον φαινόμενο που μάλλον διαφεύγει από την αριστερά: οι ελίτ χρησιμοποιούν επιλεκτικά, εργαλειακά, δέσμες της φιλελεύθερης ατζέντας, αρνούμενες εντούτοις να την αποδεχθούν ολικά, καθώς αυτή θα έβαζε ανυπέρβλητα εμπόδια διαχείρισης που θα έφταναν ως και τη διάλυση του υπάρχοντος συστήματος. Όπως έχουν αποδείξει και σημαντικές σχολές σκέψης της αριστεράς (6), ο απόλυτα φιλελεύθερος καπιταλισμός, με τις ελάχιστες ρυθμίσεις, υφίσταται ως απόλυτο και οριακό ερμηνευτικό σχήμα στον Μαρξ, αλλά δεν αποτελεί ιστορική πραγματικότητα. Με μια έννοια, η έγκληση στις ελίτ να φιλελευθεροποιηθούν πλήρως αποτελεί, παραδόξως, μια αντικαπιταλιστική στρατηγική (7).

2. Φιλελευθερισμός εναντίον «υπαρκτού»

Παρακολουθώντας το έργο των Χάγιεκ και Ραντ, είναι φανερό πως μια από τις αιχμές της κριτικής τους είναι ότι το σοβιετικό σύστημα είναι κλειστό πολιτικά και συγκεντρωτικό οικονομικά. Είναι φανερό πως ο «αντισοβιετισμός» του σύγχρονου φιλελευθερισμού δημιουργεί ένα περίπλοκο πρόβλημα για την αριστερά.

Η κατάρρευση του υπαρκτού οφείλεται στον δεσποτικό αντιφιλελευθερισμό ή στην ατελή αυτοδιαχειριστική ολοκλήρωση του; Αν προσέξουμε, θα δούμε πως, χοντρικά, οι απαντήσεις είναι διαζευκτικές. Τόσο ο κλασικός φιλελευθερισμός όσο και η ριζοσπαστική αριστερά έχουν ένα διαφορετικό συνεκτικό εξηγητικό σχήμα. Όμως, μήπως αυτή η διάζευξη είναι τεχνητή; Μήπως τελικά η αυτοδιαχειριστική προοπτική των δυνάμεων της εργασίας βρίσκεται στην αξιοποίηση του φιλελευθερισμού παρά στην άρση του;

Στο ιδιότυπο αυτό πλαίσιο, το οποίο ορίζεται, αφ’ ενός μεν από την ιστορική απόσταση και δυσανεξία της ελληνικής δεξιάς προς τον Φιλελευθερισμό, αφ’ ετέρου από την ιστορική επιτυχία του αντισοβιετικού φιλελευθερισμού, δημιουργείται ένας χώρος, ένα πεδίο πολιτικής, ένα πλέγμα ιδεών που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε με διάφορους τρόπους π.χ.: φιλελεύθερη αριστερά, αριστερό φιλελευθερισμό, αλλά και «αριστερό αντιφιλελευθερισμό» (στη διατύπωση αλλά και ερμηνεία του Ν. Σεβαστάκη). Το κωδικό όνομα δεν παίζει κανένα ρόλο.

Αυτή η δέσμη ιδεών εμπεριέχει αναγκαστικά, όχι μόνο την οικειοποίηση κλασικών φιλελεύθερων ιδεών, αλλά και την αναθεωρητική αξιοποίηση προταγμάτων και θέσεων ενός τυπικά «αντισοσιαλιστικού» φιλελευθερισμού. Οι κόμβοι ενός τέτοιου σχεδίου δεν είναι καινοφανείς: υφίστανται εδώ και καιρό στο οπλοστάσιο της αριστεράς, αλλά μάλλον με έναν «ενοχικό» και άρρητο τρόπο.

Είναι φανερό πως οι οικονομικο-κοινωνικές συνθήκες της εποχής του Μαρξ, αλλά και της πρώτης σοσιαλιστικής επανάστασης δεν ισχύουν σήμερα. Μεγάλα τμήματα του κόσμου της εργασίας είναι κάτοχοι τίτλων ιδιοκτησίας πάσης φύσεως. Ο ορίζοντας μιας σοσιαλιστικής αλλαγής δεν μπορεί να περιοριστεί στην άρση των δικαιωμάτων αυτών, αλλά στην επέκταση, στη διαύγαση τους, στον εμπλουτισμό, στην ένταξή τους σ’ ένα κοινωνικό σχέδιο συνεργιών και συνεργασιών. Από την άλλη πλευρά, μεγάλο μέρος της αριστεράς έχει πάρει οριστικές και χωρίς επιστροφή αποστάσεις από τον σοσιαλισμό του μεγάλου κράτους (με ορθολογικό πρόγραμμα κάλυψης αναγκών). Ας δούμε, ως παράδειγμα, πώς ο Νέγκρι αντιμετωπίζει το ζήτημα της κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας στον Μαρξ και πώς στον Χάγιεκ αναδεικνύεται το ζήτημα της ιδιοκτησίας. Ας παραθέσουμε μερικά αποσπάσματα:

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Μαρξ θεωρούσε τον σχεδιασμό ως ιδιότητα του κομμουνισμού. Παρά ταύτα, πολύ συχνά και βασισμένοι στον Ένγκελς, η σχέση κομμουνισμού και σχεδιασμού έγινε αντιληπτή είτε με τους απλοϊκούς όρους ως κοινωνικοποίηση «κρατικοποίηση» των σχέσεων παραγωγής, ή ως «υπέρτερος οικονομικός ορθολογισμός». Είναι προφανές όταν εξετάζουμε τις Grundrisse ότι δεν πρόκειται περί αυτού. Ο κομμουνισμός είναι σχεδιασμός μόνο όταν αφορά τη σχεδιασμένη εξάλειψη της εργασίας. Ο σχεδιασμός είναι μια έκφραση (και συνθήκη ταυτόχρονα) του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας, ο οποίος πρέπει να καθυποτάξει τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της διαταγής και της αλλοτρίωσης. Είναι λοιπόν ένας οικονομικός ορθολογισμός που δεν είναι ανώτερος, αλλά διαφορετικός. Τόσο διαφορετικός, ώστε να μην υπάρχει ομοιότητα μεταξύ τους. Όταν οι συνθήκες και η στόχευση για την εξάλειψη της εργασίας δεν υπάρχουν, ο σχεδιασμός είναι μια νέα μορφή καπιταλιστικής κυριαρχίας με σοσιαλιστική μορφή. Σε αυτό το σημείο η μαρξιστική κριτική του σοσιαλισμού ασκεί όλη την ισχύ της. (A.Negri, Marx Beyond Μarx, ed. Autonomedia, p. 166, 1984) (8)

Στο επόμενα αποσπάσματα ο Χάγιεκ (9) παίρνει απόσταση από μια παγιωμένη στατική-υπεριστορική έννοια της ιδιοκτησίας:

Οι θεσμοί της ιδιοκτησίας είναι ατελείς όπως υφίστανται σήμερα. Στην πραγματικότητα δύσκολα μπορούμε να τους ονομάσουμε τέλειους με ό, τι η τελειότητα σημαίνει. Η πολιτιστική και ηθική εξέλιξη θα απαιτήσει περαιτέρω βήματα, αν ο θεσμός της ιδιοκτησίας χρειάζεται να γίνει περισσότερο ωφέλιμος. Πιθανόν να χρειαστούμε περισσότερο ανταγωνισμό για να αποφύγουμε την κατάχρηση της ιδιοκτησίας.

Οι θεσμοί της ιδιοκτησίας, όπως υπάρχουν σήμερα, είναι ασφαλέστατα ατελείς. Δεν υπάρχει λόγος να υποθέσουμε ότι αυτές οι μορφές (ιδιοκτησίας) που εννοούμε στον σύγχρονο κόσμο είναι οι τελικές. Οι παραδοσιακές συλλήψεις για τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα είναι μια περίπλοκη δέσμη, της οποίας οι πιο αποτελεσματικοί συνδυασμοί δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί σε όλες τα κοινωνικά πεδία. (F. Hayek, The Fatal Conceit, p. 12-35-36)

3. Ενδοφιλελεύθερες αντιφάσεις

Υπάρχει ένα τρέχον ερμηνευτικό σχήμα του φιλελευθερισμού στο οποίο ορίζεται μια τομή μεταξύ ενός σχετικά «αποδεκτού» φιλελευθερισμού του Άνταμ Σμιθ και ενός απαράδεκτου «νεοφιλελευθερισμού». Έτσι παραγνωρίζονται οι αντιφάσεις που παρατηρούνται στο ίδιο το σώμα των σύγχρονων ιδεών του φιλελευθερισμού. Πιστεύω πως η καταχρηστική γενίκευση του όρου «νεοφιλελευθερισμός» δεν έχει κριτική αξία. Ξεκίνησε ως τεχνικός, ταξινομικός, αυστηρά οικονομικός όρος μιας εποχής και, ταυτόχρονα, με πολλές εσωτερικές αντιφάσεις στη διατύπωσή του. Γι’ αυτό η γενίκευση μάλλον δημιουργεί περισσότερη σύγχυση. Η υιοθέτηση του «αντινεοφιλελευθερισμού» από όλο τον συντηρητικό κόσμο δείχνει και την κριτική αδυναμία του όρου. Αντίθετα, κανένας συντηρητικός δεν μπορεί, ας πούμε, να αυτό-οριστεί ως αντικαπιταλιστής ή αντιμπεριαλιστής. Ο όρος συσκοτίζει τις εγγενείς αντιφάσεις που αναδύονται συνεχώς στο έργο και των πιο ακραίων «νεοφιλελεύθερων», ενώ εις μάτην αναζητεί ένα αενάως μετακινούμενο, σχεδόν αόρατο, σημείο ρήξης μεταξύ «καλού» και «κακού» φιλελευθερισμού. Η αριστερά μπορεί να διερευνήσει, όχι μια τομή «παλαιού» - «νέου» φιλελευθερισμού, αλλά αξιοποιήσιμες αντιφάσεις εντός του σύγχρονου φιλελευθερισμού. Ας δούμε, ως παράδειγμα, την περίπτωση του Ρόμπερτ Νόζικ.

Ο Νόζικ είναι σαφώς μικρότερο μέγεθος σε σχέση με τον Χάγιεκ. Το βιβλίο του Anarchy, State an Utopia, ωστόσο, έχει ασκήσει μεγάλη επιρροή. Στο έργο αυτό γίνεται μια ευθεία κριτική στο θεμελιώδες έργο «Θεωρία της Δικαιοσύνης» του Τζων Ρωλς. Ο τρόπος που γίνεται η κριτική αυτή έχει ενδιαφέρον και, την ίδια στιγμή, μεγάλες αντιφάσεις. Στον Νόζικ διατυπώνονται με εντυπωσιακή ενάργεια οι ανισότητες, όχι μόνο των εισοδημάτων, αλλά και των δικαιωμάτων στην καπιταλιστική κοινωνία. Με ένα σχεδόν τυπικό αριστερό λεξιλόγιο, καταδεικνύεται η φενάκη της ισότητας των δικαιωμάτων του καπιταλιστή και του άνεργου, όταν αυτοί τίθενται στο «θέατρο» της πρόσληψης. Στον Νόζικ, η απόρριψη της αναδιανομής υποδεικνύεται ως δικαιϊκά άτοπη και ατελέσφορη με τους κανόνες του αστικού δικαίου. Έχει ενδιαφέρον ότι, για να θωρακισθεί αυτή η προβληματική, απορρίπτεται η μαρξιστική προσέγγιση της αξίας της εργασίας. Όμως, στο ίδιο έργο διατυπώνεται μια σαφής συνηγορία υπέρ του δικαιώματος όλων των εναλλακτικών μορφών συνεργασίας, αυτοδιαχείρισης, εναλλακτικής οικονομίας. Στον Νόζικ αυτή η δυνατότητα παρουσιάζεται ως θεμέλιο της φιλελεύθερης κοινωνίας: όχι ως παραχώρηση, αλλά ως συστατικό. Ενδεικτικά:

Πολύ συχνά υπάρχει ο ισχυρισμός ότι η υπαγωγή στην εργασία επιδρά αρνητικά στον αυτοσεβασμό σύμφωνα με τον ακόλουθο ψυχολογικό κανόνα: Η μεγάλη περίοδος υπαγωγής στις διαταγές των άλλων και στην εξουσία των άλλων, τους οποίους δεν επιλέγεις, υποβιβάζει τον αυτοσεβασμό σου και αισθάνεσαι υποδεέστερος. Ξέρουμε ότι αυτό δεν υπάρχει όταν ο εργαζόμενος παίζει ρόλο στις δημοκρατικά εκλεγμένες εξουσίες και μέσω μιας συνεχούς διαδικασίας τις συμβουλεύει, ψηφίζει γι’ αυτές και τις αποφάσεις τους.

Παρόμοιοι συλλογισμοί μπορούν να γίνουν για τις συναλλαγές εντός αγοράς μεταξύ καπιταλιστών και εργατών. Ας υποθέσουμε ότι ο εργάτης Ζ αντιμετωπίζει το δίλημμα «εργασία ή πείνα» και ότι οι πράξεις άλλων ανθρώπων δεν του προσθέτουν άλλες ευκαιρίες. Ο εργάτης Ζ επιλέγει ελεύθερα; Κάποιος που είναι σε ένα έρημο νησί επιλέγει ελεύθερα μεταξύ εργασίας και επιβίωσης;


Βέβαια, σε κάθε ελεύθερη κοινωνία, κάθε μεγάλο λαϊκό επαναστατικό κίνημα (σ.σ.: στο κείμενο: large, popular, revolutionary movement) πρέπει να είναι ελεύθερο να πραγματοποιήσει τους σκοπούς του μέσω μιας εθελοντικής διαδικασίας. Και καθώς περισσότεροι πολίτες βλέπουν πώς λειτουργεί, θα επιθυμούν να συμμετάσχουν. Έτσι θα μεγεθύνεται χωρίς να είναι ανάγκη να πιέσει κανένα πολίτη ή ομάδα πολιτών να το ασπασθεί. (R.Nozick, Anarchy, State and Utopia, p. 246, 263, 327).


4. Ιστορικά παράδοξα

Περιδιαβαίνοντας την ιστορία, μπορεί κανείς να βρει μερικά αναπάντεχα περιστατικά ιστορικής συνάντησης αριστεράς και φιλελευθερισμού.

Το 1950, αμέσως μετά τον εμφύλιο, δημιουργείται η ΕΔΑ ως συνασπισμός κομμάτων. Το μεγαλύτερο κόμμα του συνασπισμού είναι οι «Φιλελεύθεροι Αριστεροί», οι οποίοι εκλέγουν 5 από τους 8 βουλευτές και αποτελούνται από σημαντικά πρόσωπα της Αντίστασης (Μ. Μάντακας, Σ. Χατζήμπεης κ.λπ). Ταυτόχρονα δημιουργείται η Φιλελεύθερη Αριστερή Νεολαία (ΦΑΝ), των Φ. Χατζήμπεη και Ν. Γρηγοριάδη. Αν δει κανείς το γεγονός απομονωμένο, είναι εξαιρετικά καινοτόμο. Την περίοδο που ο ευρωπαϊκός φιλελευθερισμός ξιφουλκεί κατά του υπαρκτού, οι ηττημένοι του εμφυλίου οικειοποιούνται το όνομα, το οποίο βέβαια σηματοδοτείται από τη βενιζελική φιλελεύθερη παράδοση, ιδιοποιούνται μέρος της ατζέντας του αντιπάλου και επανέρχονται (10).

Το 1990, στις πρώτες μετά τον «υπαρκτό» εκλογές στη Σλοβενία, ο Ζίζεκ παίρνει μέρος ως υποψήφιος πρόεδρος της αριστεράς, έχοντας όμως την πλήρη τυπική, υλική, και πολιτική κάλυψη μόνο από την τότε Φιλελεύθερη ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το γιατί όχι με τους σοσιαλδημοκράτες ή την τότε αριστερά αξίζει, τουλάχιστον, να διερευνηθεί ιστορικά. Οι σχέσεις Ζιζεκ -φιλελευθερισμού (11) είναι, ωστόσο, ένα άλλο κεφάλαιο, για το οποίο χρειάζεται ειδική μνεία.



Συμπερασματικά: η συνάντηση αριστεράς- φιλελευθερισμού έχει πολλές ασυνέχειες, ασάφειες αλλά και ενδιαφέρουσες συναντήσεις. Καλό είναι η προσπάθεια, τουλάχιστον από την πλευρά της αριστεράς, να συνεχιστεί. Στον τυπικά φιλελεύθερο χώρο παρατηρείται μια σχετική αδυναμία, η οποία εμποδίζει τον διάλογο, παρά τις περιορισμένες, ελάχιστες εξαιρέσεις (12).

Σημειώσεις
1. Μ. Δραγούμη, Πορεία προς τον Φιλελευθερισμό (1990)
2. Γ. Βούλγαρης, Φιλελευθερισμός, Συντηρητισμός, Κοινωνικό Κράτος (2003)
3. Μ. Αγγελίδης, Φιλελευθερισμός: Κλασσικός και Νέος (1993)
4. Σ. Μακρής, Φιλελευθερισμός. Φιλοσοφικές απαρχές και Σύγχρονες Τάσεις (2007)
5. Ε. Χατζηβασιλείου, Ελληνικός Φιλελευθερισμός (2010)
6. Είναι σημαντική συνεισφορά στην τεκμηρίωση αυτής της θέσης της σχολής του ιαπωνικού μαρξισμού Uno-Sekine, για την οποία υπάρχει εκτεταμένη και διευρυνόμενη βιβλιογραφία. Περισσότερα στο: John Bell, The Uno-Sekine approach to Μαρξian Political Economy, 2009
7. Μια εύστοχη και ιστορικά επίκαιρη εφαρμογή της αρχής οικειοποίησης της φιλελεύθερης ατζέντας έκανε πρόσφατα ο Κώστας Δουζίνας. Με αφορμή την επέμβαση της αστυνομίας στο Σύνταγμα, ανέδειξε το τυπικό φιλελεύθερο πρόταγμα της άσκησης βίας απέναντι στην εξουσία, όταν θίγονται ατομικά δικαιώματα. Στο: Κ. Δουζίνας, «Ανομία: Για την πολιτική και δημοκρατική ανυπακοή», Αυγή 13/2/2011
8. Το υπόλοιπο απόσπασμα του Negri συνεχίζεται ως εξής:

Ο σοσιαλισμός δεν είναι, και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να γίνει, ένα στάδιο ή ένα πέρασμα προς τον κομμουνισμό. Ο σοσιαλισμός είναι η αρτιότερη μορφή, η ανώτερη μορφή του οικονομικού ορθολογισμού του κεφαλαίου, του ορθολογισμού του κέρδους. Συνεχίζει να ασκείται βασισμένος στον νόμο της αξίας, αλλά μεταφέρεται σε ένα ύψιστο βαθμό συγκεντροποίησης και γενικής σύνθεσης, η οποία συνδέει όλες τις μορφές της σοσιαλιστικά σχεδιασμένης οικονομίας με την πολιτική και νομική μηχανή του Κράτους. Ο σοσιαλισμός κρατάει ζωντανό και γενικεύει το νόμο της αξίας. Η εξάλειψη της εργασίας είναι η μοναδική αντιστροφή του νόμου της αξίας.


Αυτό ακριβώς το ζήτημα της εξάλειψης της εργασίας καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε ομοιογένεια ανάμεσα στον καπιταλιστικό και κομμουνιστικό σχεδιασμό. Πρέπει να κριτικάρουμε τη διαλεκτική λογική η οποία ενσωματώνει επίπεδα ομοιογένειας στην ανάπτυξη των αντιθέσεων. Αντιθέτως, είναι η λογική ενός ριζικού δυϊσμού που πρέπει να κυριαρχήσει. Η καταστροφή του νόμου της αξίας -την οποία το «απόσπασμα των μηχανών» μας επέτρεψε να δούμε στις Grundrisse- είναι στην βάση του μετασχηματισμού της λειτουργίας του σε καθαρή επιβολή. Αλλά η έκφραση της λειτουργίας του ανταγωνισμού ευρίσκεται εδώ. Κάθε σχέση, κάθε κίνηση ομοιογένειας, κάθε έκφραση σχετικού ορθολογισμού καταπίπτει από την εξαφάνιση του νόμου της αξίας. Η συνέχιση των καπιταλιστικών σχέσεων θρυμματίζεται τελείως. Είναι μόνο η λογική του ανταγωνισμού –βασισμένου σε αντιτιθέμενα και μη αμοιβαία αναγώγιμα υποκείμενα-που λειτουργεί εδώ. Έκαστος πόλος κατέχει τα δικά του κριτήρια για τον σχεδιασμό. Ένας ατομικός σχεδιασμός. Η εργατική και προλεταριακή αυτό-αξιοποίηση είναι ο σχεδιασμός για την εξάλειψη της εργασίας.


Ο κορεσμός του κοινωνικού χώρου με τον σοσιαλιστικό σχεδιασμό του καπιταλισμού είναι μια τερατώδης αστάθεια :κάθε τμήμα είναι σε αντίθετική ένταση όχι μόνο σε σχέση με τον ανταγωνισμό που αναδύει αλλά σε σχέση με το ίδιο το πλαίσιο της αντίθεσης, δηλαδή του σχεδιασμού για την εξαφάνιση της εργασίας στην οποία είναι συνδεδεμένο. Η σχεδιασμένη οργάνωση της απόσυρσης από τις εργαζόμενες τάξεις, επιμετρά την ποσότητα και την ποιότητα της μετάβασης ,επιμετρά όχι μια ηλίθια ουτοπία, αλλά μια συγκρότηση, μια διαδικασία που ορίζεται από το υποκείμενο.


Η διαδικασία υφίσταται μια μετατόπιση, πραγματική χωρική μετάθεση .Ο σχεδιασμός δεν μπορεί να ενταχθεί στον καπιταλισμό, και ο σοσιαλισμός (όταν αναφερόμαστε ως οικονομικό σύστημα) δεν μπορεί να αναχθεί στον κομμουνισμό.
9. Είναι αδικαιολόγητη και ατεκμηρίωτη η θέση ότι ο Χάγιεκ ανήκει σε μια σχολή ενός χομπσιανού ρεύματος «ιδιοκτησιακού ατομισμού». Ο ίδιος αναφέρεται ρητά σε απόσταση από τον ατομισμό του Χομπς και προκρίνει τις εθελοντικές συλλογικότητες απέναντι στην κρατική επιβολή. Μια προσεκτική ανάγνωση θα απέδιδε τον όρο «αγορά» στον Χάγιεκ, σε πολλά κείμενα, να βρίσκεται εγγύτερα με αυτό που σήμερα ονομάζουμε «δημόσιο χώρο»: Ο αρχαϊκός ατομισμός που περιέγραψε ο Thomas Hobbes είναι ένας μύθος. Ο άγριος δεν είναι αλληλέγγυος είναι μονήρης αλλά το ένστικτο του είναι ομαδικό. Δεν υπήρξε ποτέ κανένας πόλεμος ενός εναντίον όλων. (The Fatal Conceit, p. 12). Περισσότερα εδώ.

10. Στοιχεία εδώ:
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%B5%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82_1944_(%CE%92%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%BF%CF%8D)

http://archive.enet.gr/online/online_obj?pid=107&tp=T&id=77170188

http://archive.enet.gr/online/online_obj?pid=107&tp=T&id=10845644

11. Ενδεικτικά: «Το παράδοξο είναι ότι ο φιλελευθερισμός δεν είναι αρκετά ισχυρός για να σώσει τις πυρηνικές αξίες του από την φονταμενταλιστική επέλαση. Το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορεί να σταθεί μόνος του: κάτι λείπει από το φιλελεύθερο οικοδόμημα. Ο φιλελευθερισμός στην έννοιά του είναι «παρασιτικός», καθώς βασίζεται σε ένα προϋποτιθέμενο δίκτυο κοινωνικών αξιών, το οποίο υποσκάπτει την ανάπτυξη του. Ο φονταμενταλισμός είναι μια αντίδραση –προφανώς λανθασμένη και μυστικιστική- απέναντι σε μια εγγενή ροπή του φιλελευθερισμού, και γι’ αυτό ο φονταμενταλισμός αναπαράγεται από τον φιλελευθερισμό. Αφημένος μόνος του, ο φιλελευθερισμός θα υποσκάψει την υπόσταση του και η μόνη δύναμη που μπορεί να τον διασώσει είναι η ανανεωμένη αριστερά ή, για να το διατυπώσουμε με όρους του 1968, για να επιβιώσει ο φιλελευθερισμός θα αναζητήσει την αδελφική βοήθεια από τη ριζοσπαστική αριστερά». (S. Zizek, First as Tragedy then as Farce, p. 76-77)

12. Έχει ενδιαφέρον ότι από την εγχώρια ιδεοκίνηση απουσιάζουν υβριδικά ρεύματα, που εκπροσωπούν διεθνώς ο Rodering Long (αμερικάνος Libertarian με οξύ αντικορπορατικό λόγο), ο Kevin Carson, μια μορφή της σύγχρονης αμερικανικής αριστεράς (mutualism) ή, στην Γαλλία, το προυντονικής έμπνευσης ρεύμα Gauche Liberale. Συνδέσεις

http://praxeology.net/
http://en.wikipedia.org/wiki/Kevin_Carson
http://www.gaucheliberale.org/

Σχετική βιβλιογραφία

Theodor Burczak, Socialism after Hayek, 2006

Στο βιβλίο αυτό ο συνεργάτης του γνωστού Μαρξιστή Rick Wolff πραγματεύεται το θέμα ενός σοσιαλισμού της αγοράς, με απ’ ευθείας αναφορές στους Hayek και Wolff.

Erick Aarons, Hayek versus Marx, 2009.

Ο θαλερός και μακροβιότερος γραμματέας του Κομμουνιστικού κόμματος Αυστραλίας Erick Aarons (γεν. 1919) επιχειρεί μια ενδιαφέρουσα αντίστιξη και ταυτόχρονη κριτική στους Μαρξ και Χάγιεκ.

Chris Sciabarra, Marx, Hayek and Utopia, 1995

O C. Sciabarra είναι σταθερός μελετητής των σχέσεων, αποστάσεων και συναφειών των Μαρξ και Χάγιεκ. Στο βιβλίο αυτό αναδεικνύει την κοινή τους στάση απέναντι στα ουτοπικά πολιτικά προγράμματα.

Kevin Carson, Studies in Mutualistic Economy, 2007

Ενδιαφέρουσα διερεύνηση και σύνδεση της θεωρίας της αξίας του Μαρξ με τον αναρχικό ατομισμό και τους μηχανισμούς της αγοράς.

Σχετικά κείμενα στο Red Notebook:

Φιλελευθερισμός ή δημοκρατία;, του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου

Φιλελευθερισμός και αντιφιλελευθερισμός, του Νικόλα Σεβαστάκη

Koblopoulos:Η απόλυση

(Απλοϊκοί ρομαντικοί στοχασμοί καθημερινής τρέλας- στη Βάσω...)


Η μάνα μου δούλευε για πολλά χρόνια ως επιμελήτρια στς εκδόσεις "Ελληνικά Γράμματα" του οργανισμού Λαμπράκη. Έφυγε από την εταιρεία πριν τρία χρόνια. Κράτησε όμως επαφές με τους φίλους που έκανε εκεί, ειδικά με τις κοπέλες που δούλευαν στο ίδιο γραφείο. Η εταιρεία πριν δύο περίπου εβδομάδες έκλεισε- ο πρώτος εκδοτικός οίκος που ακούω να κλείνει. Όλοι οι εργαζόμενοι, περίπου εκατό άνθρωποι, απολύθηκαν. Οι ηλικίες τους κυμαίνονται από τα 19 μέχρι τα 55- με την κατανομή δυστυχώς να είναι ασύμμετρη προς τα δεξιά...Η μάνα μου είναι σε καθημερινή επαφή με τος ανθρώπους αυτούς: άνθρωποι σε διάφορα πόστα, διάφορες ηλικίες, διαφόρων προσόντων, κόσμοι διαφορετικοί μεταξύ τους, χτυπημένοι από την ίδια κατραπακιά...Μερικοί έρχονται σπίτι, τους ακούω να μιλάνε, να φωνάζουν, να χειρονομούν, να κοιτάζουν. Ναι, να κοιτάζουν. Γιατί αυτό το βλέμμα αγαπητέ αναγνώστη δεν το αντικρύζεις μόνο- αλλά και το ακούς να ουρλιάζει μέσα στο κεφάλι σου...

Πίσω από τις στατιστικές υπάρχουν άνθρωποι, πίσω από τα νούμερα ζωές, πίσω από τις εκθέσεις όνειρα και επιθυμίες. Η απόλυση είναι μια βάρβαρη πράξη. Η ηθική μου περνάει άσχημα. Η σύγκρουση είναι προφανής. Είμαι βαθιά ανθρωπιστής, αγαπητοί. Ο πόνος των ανθρώπων είναι το μεγαλύτερο κακό για μένα- και οι άνθρωποι αυτοί πονάνε. Νιώθουν άχρηστοι. Δεν βλέπουν μέλλον στη ζωή τους. Δεν προβάλλουν την εικόνα τους στο μέλλον- υπάρχει μεγαλύτερος πόνος από αυτόν;! Δεν ξέρουν τι να κάνουν, είναι σε απόγνωση. Μίας κοπέλας ο άντρας είναι οικοδόμος και έχει να δουλέψει δύο μήνες. Τώρα απολύθηκε και αυτή και έχουν δύο δάνεια. Μία άλλη επιστρέφει στο πατρικό της στην ηλικία των 37! Τι να πεις σε αυτούς τους ανθρώπους;! Τι να πω σε αυτούς τους ανθρώπους;!

Από την άλλη, είμαι φιλελεύθερος. Βαθιά και ειλικρινά. Δεν μπορώ να είμαι υπέρ ενός νόμου που απαγορεύει τις απολύσεις. Θεωρώ δικαίωμα του κάθε αφεντικού να κλέινει και ανοίγει όποτε του καπνίσει την επιχείρησή του (υπό συγκεκριμένους όρους πάντα, όπως την απόλυτη τήρηση της εργατικής νομοθεσίας). Αλλά τώρα; Τώρα είμαι σε απελπιστικά δύσκολη θέση! Η ηθική μου καταβαραθρώνει τις πολιτικοοικονομικές μου απόψεις! Δεν ξέρω τι να πω. Δεν θεωρώ τις απολύσεις καταχρηστικές- αλλά οι ζωές των ανθρώπων; Τα όνειρα τους, οι φιλοδοξίες τους, το μέλλον τους; Οι (οικονομικές, πολιτικές, φιλοσοφικές) θεωρίες υπάρχουν για να κάνουν τις ζωές μας καλύτερες. Λογομαχούμε για τις πολιτικές και οικονομικές μας θέσεις, ορμώμενοι από το ότι πιστεύουμε ότι αν εφαρμοστούν, θα καλυτερέψουν τις ζωές των ανθρώπων, θα τους κάνουν να ζουν πιο ευτυχισμένοι. Αυτή είναι η βάση όλων των θέσεων, των απόψεων, των επιστημών.

Άραγε υπάρχει λύση; Δυστυχώς, η θεωρία και η εμπειρία επιβεβαιώνουν πως οι κοινωνίες χωρίς απολύσεις, είναι κοινωνίες δυστυχίας. Η απαγόρευση των απολύσεων, σχεδόν πάντα συνδυαζόταν και με απαγόρευση και άλλων ελευθερίων. Ο Χάγιεκ στο "Road to Serfdom" θεμελιώνει το γιατί όταν το κράτος ελέγχει την τσέπη σου, αναπόδραστα θα ελέγξει και το μυαλό σου. Και μάλιστα με τον πιο ανορθολογικό και αναποτελεσματικό τρόπο. Ο Πόππερ στην "Ανοικτή Κοινωνία" δείχνει την κατάντια των ιστορικιστικών προφητείων που υπόσχονται διαφόρων ειδών παραδείσους με λυμένα όλα τα προβλήματα. Η ιστορία μας δείχνει τη Ρωσία του Στάλιν, την Κούβα του Φιντέλ, την Κίνα του Μάο- μια αλυσίδα που φαίνεται να καταλήγει στη Βενεζουέλα του Τσάβες...Απλοϊκά επιχειρήματα για κάποιους, αρκετά όμως για μένα...

Αλλά το πρόβλημα είναι εκεί: με τις ζωές των ανθρώπων τι γίνεται;! Απορρίπτουμε τα παραπάνω γιατί φέρνουν τη δυστυχία- αλλά βάζουμε μια άλλη δυστυχία στη θέση τους; Κατά μία έννοια, ναι. Δεν υπάρχει τέλειο σύστημα, πλήρης λύση. Κάθε πράγμα έχει τα καλά του και τα κακά του και μόνο η προσωπική ηθική του καθενός μας του επιτρέπει να διαλέξει. Η θυσία της ελευθερίας για μένα είναι ανεπίτρεπτη- θυσιάζω υλική ευμάρεια για να απολαμβάνω έναν αυξημένο αριθμό ελευθεριών. Εδώ όμως υπάρχει ένα θεμελιώδες ζήτημα...

Δεν έχω απολυθεί ποτέ, γιατί δεν έχω δουλέψει ποτέ. Και όποιος είναι έξω από το χορό, πολλά τραγούδια ξέρει! Κάτι ήξερε και ο Μαρξ που έλεγε ότι αν δεν μπεις στην παραγωγή, να πουλήσεις την εργατική σου δύναμη, καλύτερα να το βουλώνεις(βέβαια ούτε και αυτός δούλευε, αλλά αυτό είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο...)! Ίσως είναι καλύτερα να το βουλώσω. Ωραίες είναι οι θεωρίες, οι φιλελεύθερισμοί και οι λοιπές μαγκιές περί ευθύνης κλπ, αλλά εκεί έξω είναι ο πραγματικός κόσμος και μάλλον είναι καλύτερα να κρίνεις με βάση αυτόν. Αντικρίζοντας την απόγνωση του ανέργου μένω άφωνος. Η θεωρία μου περί ελευθερίας δεν έχει να του πει τίποτα. Το δίλλημα που για μένα είναι καθοριστικό, γι' αυτόν είναι ανύπαρκτο. Τα επιχειρήματά μου είναι γι' αυτόν κούφια λόγια. Και πώς να μην είναι, άλλωστε...;

Αλλά πιστέψτε με, δεν προσπαθώ να αντιμετωπίσω αυτό το ζήτημα με θεωρία: οι απόψεις μου είναι αυτές που είναι και κάτι τέτοιο, όσο δυνατό κι αν είναι, δεν θα με κάνει να τις αλλάξω. Ίσως ακούγεται ηλίθιο, αλλά οι δομικές μου θέσεις, ο ηθικός πυρήνας της κοσμοθεωρίας μου δεν άλλαξε με κάτι τέτοιο- με άλλα λόγια, η θεωρία είναι ίδια. Αυτό το ζήτημα αγαπητοί είναι ένα πραγματικό ζήτημα. Και ως εκ τούτου, μπορεί να αντιμετωπιστεί μονάχα με πράξη. Στο μόνο πράγμα που μπορεί η- αριστεροφιλελεύθερη- θεωρία μου να με βοηθήσει σε αυτό τον ηθικό προβληματισμό είναι στο να προτείνει πράξεις!

Κατ' αρχάς, ο εργαζόμενος πρέπει να διεκδικεί όσο πιο πολύ μπορεί(δηλαδή όσο του επιτρέπουν οι συνθήκες) τα εργατικά του δικαιώματα. Η αποζημίωση είναι ένα από αυτά και δεν πρέπει να χαριστεί! Αν χρειαστεί πρέπει να παρέμβει η δικαιοσύνη και να εξασφαλίσει τις αποζημιώσεις των απολυμένων. Έχουν δουλέψει γι' αυτές και είναι αναφαίρετο δικαίωμα τους να τις πάρουν! Το πρώτο πράγμα στο οποίο πρέπει να βοηθάμε (θεωρητικά, πρακτικά, θεσμικά) τους ανθρώπους που έχουν χάσει τη δουλειά τους είναι να διεκδικούν όσο πιο πολύ αντέχουν αυτά που τους αξίζουν.

Αλλά το πιο βασικό που μπορούμε να πούμε στους απολυμένους είναι ότι το παιχνίδι δε χάθηκε! Το ξέρω- ακόμα κι αν δεν το έχω νιώσει προσωπικά, η οικογένειά μου έχει ταλαιπωρηθεί- πως η απόλυση είναι ένα από τα πιο ισχυρά σοκ που περνάνε οι σημερινοί άνθρωποι. Αλλά αν κάτι πρέπει να φωνάξουμε είναι πως η ζωή δε χάθηκε εδώ! Παραείναι πλούσια και πολυποίκιλη για να σταματάει με την απόλυση! Το αρχικό ταρακούνημα, το αρχικό σοκ, η απόγνωση, το βάρβαρο συναίσθημα της απραξίας δεν μπορεί και δεν πρέπει να διαρκέσει για πολύ! Η επανάσταση αγαπητοί είναι μια πράξη βαθιά προσωπική και σε κάτι τέτοιες περιπτώσεις αυτό φαίνεται περίτρανα: αποτελεί προσωπική επανάσταση του καθενός να ξεπεράσει το σοκ της απόλυσης και να κυνηγήσει και πάλι τη δουλειά!

Ναι, ξέρω θα με κατηγορήσετε για κούφια λόγια. Για ρομαντικές ασυναρτησίες ενός άβγαλτου και άμαθου ηλιθίου. Αλλά δεν βλέπω κάτι άλλο φίλοι...Η επανάσταση εδώ είναι μονόδρομος. Η κρίση είναι κρίση, αλλά δεν θα πεθάνουμε κιόλας! Δεν είναι όλη μας η ζωή η τσέπη μας και η δουλειά μας! Αν πρέπει να φωνάξουμε κουράγιο στους απολυμένους, στα θύματα μαις κατάστασης για την οποία όλοι είμαστε- σε διαφορετικό βέβαια βαθμό- συνυπεύθυνοι, είναι για να τους βοηθήσουμε να δουν μπροστά! Με ταλαιπωρία στην αρχή, αντιμετωπίζοντας προβλήματα που ο καθένας είχε ξεχάσει για πολύ καιρό, η αρχική απόγνωση και τρέλα πρέπει να γίνουν τα θεμέλια για ένα καινούργιο ξεκίνημα! Το κάθε εμπόδιο είναι ταυτόχρονα και στήριγμα: έτσι και το εμπόδιο της ανεργίας. Πρέπει να παλέψουμε για να το κάνουμε στήριγμα για το μέλλον!

Θα κλείσω με την ίδια επίκληση: ίσως τα λόγια μου να σας ακούγονται αστεία, μα σας παρακαλώ να τα πάρετε στα σοβαρά! Ακούγεται ίσως αστείο να προσπαθείς να πείσεις το χρεωμένο άνεργο να δει με αισιοδοξία το μέλλον, αλλά δεν υπάρχει άλλη λύση. Στο κοινωνικό μείγμα που καθημερινά φτιάνουμε όλοι μαζί, η ανεργία δυστυχώς θα υπάρχει πάντα. Καθήκον όλων μας- κράτους, πολιτών, συνανθρώπων- είναι να την κάνουμε να κοστίζει όσο το δυνατόν λιγότερο σε αυτούς που την υφίστανται. Οικονομικά, αλλά κυρίως ψυχολογικά. Αυτή είναι η πράξη, κατά την άποψη μου, η μόνη πραγματικά ηθική πράξη απέναντι σε έναν άνεργο.

Εδώ όλο το  ιστολόγιο γνήσιου φιλελευθερου και αριστερου προβληματισμού KOBLOPOULOS

Eric Aarons:Hayek vesrus Marx

Ξεκινήσαμε το LLS με ένα ξεκάθαρο Liberal στον τίτλο ,υποσημαίνοντας βιώνοντας ως πολίτες μια σειρά από αντιφάσεις στην τρέχουσα ιδεοκίνηση.


-Πως είναι δυνατόν η Αριστερά να έχει μια δυσπιστία στον Φιλελευθερισμό όταν όλο το τόξο των συντηρητικών δυνάμεων στην Ελλάδα έχει ουσιαστικά άγνοια έως απόσταση από το ρεύμα αυτό;

-Πως είναι δυνατόν να εξαντλείται όλος ο πολιτικός και ιδεολογικός προβληματισμός με βάση την λέξη κλειδί «νεοφιλελευθερισμός» όταν κανείς δεν την υπερασπίζεται θετικά,και το κυριώτερο κανείς δεν μπορεί να την ορίσει ούτε καν αρνητικά.Η Αριστερά γύρω από κεντρικές έννοιες έχει κτίσει κολοσιαία κινήματα (αντιιμπεριαλιστικό,αντικαπιταλιστικό κλπ) ενω «αντινεοφιλελευθερο» δηλώνει όλο το πολιτικό τόξο των πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα.

Η αντίφαση αυτή μας οδήγησε στην αναγκαστική ενασχόληση με μερικούς από τους εκφραστές του ρεύματος (Hayek,Nozick,De Jouvenel) και ανακαλύψαμε μερικές από τις εξηγήσεις των ζητημάτων μας.

Είναι σαφές ότι ο ένας αστερισμός ιδεων που ορίζονται ως σύγχρονες φιλελεύθερες μοίαζουν με τον «Μαρξισμό» στην χύδην έννοια . Μπορούν να χρησιμοποιηθούν από πολλούς κατα βούληση είτε ως απολογητικές είτε ως πολεμικές όχι όμως συνήθως ως κριτικές προσεγγίσεις .Τα δρώμενα στην Βόρεια Κορέα είναι απολύτως Μαρξιστικά,όσο και η Παγκόσμια κρίση είναι απολύτως Φιλελευθερη.Αρα χρειάζεται μια αναγκαστικά επιλεκτική,συγκρητική,γόνιμα μεταμοντέρνα αντιμέτώπιση.Αυτός όμως ο θετικός μεταμοντερνισμός είναι όμως επικίνδυνος ως ρεύμα σκέψης.Εχει κατηγορηθεί ως υπέυθυνος μιας ιδεολογικής ρευστότητας,μιας επινενοημένης διάχυσης σε ένα κόσμο χωρίς βεβαιότητες,για να δικαιολογηθεί ο μονόδρομος της σημερινής βαναυσότητας. Επομένως ένα εγχείρημα Left Liberal είναι μια υστερη σοσιαλδημοκρατική «σούπα» ,ένας «Ανδρουλακισμός» ή ακόμα και ένας αυθεντικός συντηρητικός αντικρατισμός μεταμφιεσμένος σε Left.

Ομως αν παρατηρήσουμε τα πιο παραγωγικά ρεύματα αριστερής αναζήτησης τότε όλα μα όλα είναι αναγκαστικά «πολυσυλλεκτικά» «αναθεωρητικά» φλερτάρουν με εκφράσεις και ασκήσεις οριακές.(Ζιζεκ –ποπ κουλτούρα ,Badiou –Συμβαν ,Θαυμα Θεολογία, Negri πλήθος vs τάξη ,κλπ )

Ο συντάκτης του LLS είναι γνώστης οτι η μηχανή των κλισε είναι η πιο παραγωγική στην νεοελληνική ιδεοκίνηση.Εδώ υπάρχει και μια νεο ελληνική ιδιαιτερότητα .Η καταθληπτική ανυπαρξία αξιόλογου συντηρητικού ιδεολογικού λόγου,δεν έχει ασκήσει την κοινη γνωμη στην αντίφαση «συντηρητικός αντιδραστικός αλλά μεγάλος» .Ετσι ενω «αμάσητα» η εγχωρια αριστερά ναρκισεύεται να εντριφεί στους φρικαλέους αμετανόητους δηλωμένους εθνικοσοσιαλιστές συνεργάτες και σιωπηλούς για κάθε τερατωδια του Χίτλερ ,αλλά τρομερούς διανοητες, Heidegger Schmitt παθαίνει “tralala” όταν ακούει (αν ακούει) Hayek ,Nozick.Η νεοελληνική δημοσιουπαλληλία δημιουργεί και σύνδρομα ιδεολογικής αγοραφοβίας βλέπεις. Αλλα και το ιστολόγιο είναι ένας μοναδικός να διατυπώσει ο καθένας την γνωμη του με το μικρώτερο κόστος.Το ακριβως παίζεται στο blogging μας είναι κατανοητό.Κυρίως τίποτα κατ’εξαίρεση κάτι.

Το επίδικο για την σε βάθος ενασχόληση με τον ριζικό φιλελευθερισμό και όχι με την εγγύτερη σοσιαλδημοκρατία είναι το εξής.Η αριστερά προσεγγίζει τα ζητήματα αγοράς ,ιδιοκτησίας,ατομικότητας,κατα βάθος ως ταμπού,ενοχικά,και τα αποδέχεται σιωπηλά ως αυτονόητα χωρίς όμως να τα προσεγγίσει στον πυρήνα τους.Η ενοχική σχεδόν διαστροφική προσέγγιση της αριστεράς προς τον ριζικό φιλελευθερισμό,είναι κατα την ταπεινωτατη γνωμη μου και μια από τα αίτια της λεγόμενης κρίσης της.Γιατι η αριστερά στην Ελλάδα είναι ισχυρώτατη πολιτικά ιδεολογικά (και ποιος δεν καταλαβαίνει το εστί 10 % και τι συνδικαλιστική υπεροχή σε χώρους πνευματικής εργασίας),είναι όμως ισχνώτατη σχεδόν σε αφασία φιλοσοφικά αξιακά.Στο LLS εχουμε καταθέσει από καιρό την απόρριψη του στερεότυπου της αδύναμης σε κρίση Αριστεράς.Το ότι η Αριστερά αναφέρεται σε αδύναμους δεν σημαινει ότι είναι αυτομάτως αδύναμη.

Απο την έναρξη του το LLS ανεκάλυψε μερικά ενδιαφέροντα πράγματα.

-Μια πλειάδα αριστερών οικονομολόγων στοχάζεται πάνω σε ένα Post Hayek Socialism

-Μικρά περιφερειακά πολιτικά ρεύματα διερευνούν το εγχείρημα (Mutualism ,Liberal Alternative).

Δηλαδή εννούμε εκείνα τα ρεύματα που δεν δεχονται την έννοια της αγοράς όχι ως αναγκαστικό υπόλειμα μιας παρακμιακής αστικής πολιτειολογίας αλλά ως μηχανισμό υπο διαμόρφωση ,ενα θεσμό εντός του οποίου αναπαράγονται ταξικοί συσχετισμοί ,και άρα πεδίο άσκησης πολιτικής.Δεν κατάλαβα γιατί το κράτος είναι επίδικο για την αριστερά και όχι η αγορά.Μάλλον καταλαβαίνα αλλά δεν είναι της ώρας.

Αλλά αυτό που έγινε το φθινόπωρο του 09 ήταν ένα ωραίο δώρο της παγκόσμιας ιδεοκίνησης προς το ιστολόγιο.

Ενας πολίτης που δεν δηλώνει απλά αριστερός οικονομολόγος (δηλαδή με ασαφή όρια επαγγελματικής και ιδεολογικής εμπλοκής) ούτε παίζει με την ασφάλεια της περιφερειακής πολιτικής υπόστασης,αλλά καταθέτει ένα μοναδικό βιογραφικό στρατευσης στην Αριστερά,δημοσιεύει σε ένα από τους πιο έγκυρους εκδοτικούς οίκους το βιβλίο του Marx vs Hayek.

Περί τίνος πρόκειται

Ο θαλερός Eric Aaron (γεν 1919) ο μακροβιώτερος γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Αυστραλίας,ένας τσαγκάρης που από μια υποτροφία παίρνει το Πανεπιστημιακό πτυχίο του και μετά στρατεύεται στην Αριστερά σε μια μοναδική μακρόχρονη διαδρομή ,αρκετή ετσι ωστε η βιογραφία του να γίνει βιβλίο ,στοχάζεται πάνω στους Marx Hayek με ένα μοναδικό τρόπο.

Αφού κολυμπά σε όλο το έργο τους,χωρίς αγιαστούρες,χωρίς εξορκισμούς,με χειρουργική «εξω-ηθική» ακρίβεια ανατέμνει και τους δύο.Και μας παραδίδει ένα σύμπλοκο πρισματικό συμπέρασμα αυστηρά ακατάλληλο για τους μύστες της απλής σκέψης.Οι ΜΗ είναι μοναδικοί ιδιοφυείς,αντιφατικοί,στο έργο τους υπάρχουν τα σπέρματα τραγωδιών και εξάρσεων,ενυπάρχουν συνταγές καταστροφής,αλλά και μοναδικές οδηγίες εξόδου από τις κρίσεις.Για το καλό και το κακό μας χρειάζονται και οι δύο.Σύγχυση,αοριστολογία,ιδεολογική διάχυση ίσως για μερικούς ,εκρηκτικό ενδιαφέρον για καποιους άλλους.Σε όσους μπορούν να δουν την ουσία του εγχειρήματος Left Liberalπου δεν είναι ούτε «ανδρουλακισμός» ούτε καλυμμένος συντηρητικός αντικρατισμός,αλλά προσπαθεια διατύπωσης ενος ριζικού αριστερού προτάγματος με όρους 21 αιώνα αφιερώνεται η σημερινή ανάρτηση.

Προφανως εδω θα αναφερθούμε στον τρόπο που ο ΕΑ καταπιάνεται με ένα τόσο ερεθεστικό θέμα,και οχι στους ΜΗ.Αλλωστε αυτό είναι και το μοναδικό του βιβλίου αυτού.Το πως κάποιος μπορεί συνοπτικά να μελετήσει τους δύο φιλόσοφους παράλληλα αλλα και αντιστικτικά.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 16 κεφάλαια με τους ακόλουθους τίτλους

1.Οι δύο κοινωνικοί φιλόσοφοι 2.-Οι αρετές της αγοράς και οι περιορισμοί της3.-Ορθός λόγος,κανόνες,αυθορμησία 4.-Η ρήξη της αυθόρμητης διαδικασίας 5.-Η διαλεκτική και το νέο παράδειγμα 6.- Εν ονόματι του Marx 7.-Κοινωνική δικαιοσύνη 8.-Η Ηθική 9.-Η ανθρώπινη φύση 10.-Νόμος και κρατος δικαίου 11.-Ελευθερία,υποταγή,ιδιοκτησία 12.-Πολιτική διαμάχη,δημοκρατία13.-Η μεθοδολογία του Marx 14.-Η μεθοδολογία του Hayek 15.-Το πρωτείο των αξιών 16.-Επίλογος

Με αυτήν την κατανομή ο ΕΑ καταφέρνει να καταπιαστεί με όλα τα επίδικα ζητήματα ,αναφερόμενος με ακρίβεια στους ΜH χωρίς διάθεση στρογγυλέματος.

Η περιδιάβαση του ΕΑ θα μπορούσε να παρουσιαστεί περίπου ως εξής

Τα κοινά

-Οι δύο κοινωνικοί φιλόσοφοι είναι διεπιστημονικοί.Ασχολούνται με την φιλοσοφία,την επιστημολογία,την πολιτική οικονομία,την ιστορία,την ανθρώπινη φύση,και τις αξίες

-Τους ενώνει η διαλεκτική διερεύνηση των κοινωνικων φαινομένων.Η εξέταση του μερικού,η ένταξη του στην ολότητα,η αντιμέτωπιση της ολότητας και η δυναμική της με το περιβαλλον της

-Τους ενώνει ενας «οικονομισμός» της αφθονίας και της παραγωγικότητας .Ο Μ μέσω της έντασης παραγωγικές δυνάμεις-παραγωγικές σχέσεις και ο Η μεσω του δεσμού του χρήματος (Cash Nexus) δείχνουν να έχουν μια ανευ όρων αποδοχή της προτεραιότητας του οικονομικού πεδίου.Και οι δύο αναπτύσσουν μια πολιτειολογία που αναπτύσεται στο βάθρο είτε μιας ριζικής επίλυσης –ανατροπής της οικονομικής δομής (Μ) ή ενός προτάγματος ικανοποίησης των υλικών αναγκών (Η)

-Τους ενώνει μια διαλεκτική μεθοδολογία της αφαίρεσης.Και οι δύο αφ’ενός μεν οικοδομούν την θεωρία τους από το μερικό στο καθολικό και τανάπαλιν,αλλά διατυπωνουν νόμους ή αρχές στο υψηλώτεροι επίπεδο αφαίρεσης.Η φύση της έννοιας «Κεφαλαίου» στον Μ και οι κανόνες “Rules” ως απότατο αποδεκτό όριο κοινωνικής συνοχής στον Η ,δεν μπορούν να κατανοηθούν παρά μόνο ως αφαιρέσεις σε ένα διαλεκτικά δομημένο οικοδόμημα.

Οι εσωτερικές ασυνέπειες

-Στον Η η έννοια της αυθόρμητης τάξης,επεκτείνεται εκτός από την αγορά,σε όλη την κοινωνία.Όλες οι εξελίξεις (ήθη,γλωσσα,χρημα,έθνη κλπ) θεωρούνται ως περίπου συνεχή φαινόμενα ,εντασσόμενα σε μια αέναη διαδικασία δοκιμής λάθους.Η καθολικότητα της αυθορμησίας προφανως δομεί τα πολιτικά προτάγματα (μέριμνα για την διατήρηση της ανοικτότητα της διαδικασίας ,αποστροφή για κοινωνικά μερικά προτάγματα) αλλά δεν μπορεί να προσανατολίσει τις πολιτικές στις οριακές καταστάσεις.Ετσι ο Η είναι αμήχανος στην δικτατορία Πινοσέτ.Ακόμη και στην σημερινή κρίση είναι ουσαστικά αδύνατο να ορίσουμε τις «αυθορμησίες» και τις «παρεμβάσεις» που την ορίζουν.

-Στον Μ η θεωρία της Αξίας,συνδιαζόμενη με την αντίληψη για την πτωση του ποσοστού κέρδους ,οδηγεί τελικά σε μια ολική διάψευση για την μορφή της κοινωνικής ανισότητας.Το προλεταριάτο μετασχηματίζεται σε μια μικροαστική τάξη που κινείται εντός μιας οπτικής κατωχυρωσης και επέκτασης των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων.Και αυτή η σύγχρονη μορφή ανισότητας βάζει σε δοκιμασία όλη τηην μαρξιστική προβληματική.

Οι ασάφειες

-Δεν είναι καθόλου σαφές τι έννοια δίνει ο Μ στην έννοια της αγοράς.Στο έργο του η αγορά είναι ο καπιταλισμός,και αντιδιαστέλλεται ρητά και κοφτά με τον οικονομικό προγραμματισμό.Ωστόσο η ασάφεια στην εννοιοδότηση της αγοράς ,μπλοκάρει την αριστερά στο να διαχειρστεί τις συγκυρίες της κρίσης

-Ο δομικός αγνωστικισμός του Η ,ο οποίος θεωρεί αδύνατη και επιστημολογικά α-νόητη την εννοια της κοινωνικής θέλησης ,καθώς όλα ανάγονται σε ατομικές βουλήσεις,οδηγεί τελικά σε μια παραίτηση του κοινωνικού παρατηρητή,ή σε μια μεθοδολογία που δεν εαφρμόζεται πουθενά αλλού.

Οι ασύμπτωτες συμφωνίες

Τόσο ο Μ όσο και ο Η εκκινώντας από διαφορετικές οπτικές δεν αναφέρονται στην «κοινωνική δικαιοσύνη»

Στον Μ το καπιταλιστικό σύστημα δεν είναι άδικο ως παραδρομή,είναι εσωτερικά δομημένο ώστε η πυρηνική αδικία του ( οι παραγωγοί δεν ανταμοίβωνται) να είναι φυσική.Κοινωνική δικαιοσύνη και καπιταλισμός είναι αντίφαση.

Αντιστοίχως στον Η η ίδια η έννοια του «κοινωνικού» είναι ιδεοληπτική αφαίρεση και δεν έχει ουτε καν επιστημολογική αξία.Το «κοινωνικό» είναι εκ των υστέρων τέλεση ,εμπιερικό συμπύκνωμα απειράριθμων και τελικα ανεξέλεγκτων πράξεων.Ο εκ των προτέρων ορισμός του «κοινωνικού» αποτελεί αταβιστική παλινδρόμηση προς πρωιμες κοινωνίες των προσωπικών ανταλλαγών.

Μια ταυτόχρονη ασύμμετρη συμφωνία υπάρχει στους ΜΗ σχετικά με τους νόμους και όλο το δικαιικό οικοδόμημα

Στον Η προκρίνεται οι κανόνες “Rules” εναντι των νόμων “Laws”.Οι νόμοι θεωρούνται ως συμβάσεις που πρέπει να υπηρετούν την θεμελειακή δυνατότητα της κοινωνίας να πειραματιστεί και όχι το αντίστροφο.Ετσι οι κανόνες έχουν μεγαλύτερη αξία για τον πολιτισμό

Στον Μ οι νόμοι ομοίως αποτελούν μέρος του «επικοδομήματος» και αντιμετωπίζονται σχετικιστικά,φθάνοντας στην απόλυτη σχετικοποίηση στο έργο του Pasucanis.Ο ΕΑ υποσημειώνει την παραλληλία ΜΗ και στην γνωση του έργου του Pasucanis από τον Η.

Το κοινό πρόβλημα (Ηθική και Αξίες)

-Ο ΕΑ αφιερώνει μεγάλο μέρος του βιβλίου του ,διασπειρώμενο σε όλα τα κεφάλαια ,σε ένα προβήματισμό που κωδικά ονομάζει το ζήτημα των αξιών.Εντοπίζοντας και στους δύο ένα «οικονομισμό» διαπιστώνει μια ελλειματικότητα για το πως εντασσόνται στο έργο τους,και τελικά ,αυτό έχει σημασία,πως προσανατολίζουν το υποκείμενο στα αένα διλλήματα.Για τον εμπλουτισμό αυτής της ελλείπουσας προβληματικής ο ΕΑ καταφεύγει συνεχως στους Hume Gramsci

-Για τον Μ είναι σαφές ότι η πρώιμη προβληματική «βαση-επικοδόμημα» οδήγησε στην απλοική καταστροφική σύλληψη μιας ηθικής παραγώγου ενός συσχετισμού παραγωγικών σχέσεων.Η απόσυρση της ατομικής ιδιοκτησίας,οδήγησε σε μια απόσυρση από την προβλήματική της μοναδικότητας (singularity) – ατομικότητας (individual) ,και στο όνομα του συλλογικού οδηγηθήκαμε στον εξαχρειωμένο ατομικισμό του υπαρκτού

-Στον Η ομοίως οι Αξίες και η Ηθική εντάσσονται στην γενικώτερη προβληματική της αυθορμησίας όπου τελικά όλα κατοχυρώνονται μέσω των αέναων δοκιμών λάθους.Ετσι λοιπον προκρίνεται σχεδόν ως θεμελειακή η έννοια της οικογένειας,της δυσπιστίας προς τις κοινωνικές ηθικές ανατροπές.Το κυριώτερο όμως πρόβλημα,που κατα τον ΕΑ, διαπερνά ολόκληρο το φιλοσοφικό οικοδόμημα του φιλελευθερισμού και παραμένει άλυτο είναι η σχέση ηθικής και αγοράς.Δηλαδή αν η αγορά λειτουργεί αυστηρά ως μηχανισμός ποσοτικοποιημένων επιλογών,και θα αφήσει εκτός τον κοσμο των αξιών ο οποίος θα λειτουργήσει ως δομή μιας παράλληλης κοινωνίας πολιτών ή οι αξίες θα ενσωματωθουν ως ποσοτικοποιημένες οντότητες στις τιμές.

Ο ΕΑ καταλήγει με ένα ανοικτό τρόπο ,χωρίς συμπερασμα να θεωρεί το ζήτημα των αξιών και της ηθικής ως το σχεδόν κύριο πρόβλημα της εποχής.Η σχετική αποτυχία των ΜΗ και η αέναη συζήτηση τελικά μετατοπίζει το πολιτικό πρόβλημα ως ηθικό.

Παρουσιάσαμε μερικά βασικά μοτίβα του ΕΑ.Δυστυχως ο χρόνος δεν επαρκεί να το παρουσιασουμε όλο,καθώς περιλαμβάνει και μερικά πολυ ενδιαφέροντα άλλα θέματα όπως αυτό της «Δαρβινικής Αριστεράς» ή της κριτικής της έκθεσης Stern για το κλίμα

Ας ευχηθούμε κάποιος εκδότης να το μεταφράσει.



Hayek versus Marx by Eric Aarons (Routlege 2009)

Αλλη βιβλιογραφία

Socialism after Hayek by Theodore Burczak ed.(The University of Michigan Press 2006)

Marx Hayek and Utopia by C.M.Sciabarra ( Suny 1995)

Total Freedom by C.M.Sciabarra (Pen State Press 2000)

Ο φίλος μου Eric Aarons

O Eric ζει στην Αυστραλία τα τελευταια 91 χρόνια

Σήμερα ασχολείται με την γλυπτική λαξεύοντας ξύλα και πέτρες στα περίχωρα του Σύδνευ.
Είχε σπουδάσει χημεία,αλλά σχεδον τα παράτησε μετα τον β παγκόσμιο για να ασχοληθεί με το μάλλον περιθωρειακό Κομμουνιστικό Κόμμα της Αυστραλίας (CPA).Στο CPA όμως αφιερωσε τα πάντα και από το 1976 μέχρι το 1982 ήταν γραμματέας

Ταυτόχρονα όμως ο Eric ήταν περίεργος και φιλομαθής.Γι’αυτό έγραψε αρκετά βιβλία και φυλλάδια

What’s Right? Sydney: Rosenberg, 2003
What’s Left? Memoirs of an Australian Communist, Ringwood, Victoria: Penguin, 1993
Philosophy For An Exploding World: Today’s Values Revolution, Sydney: Brolga Books, 197
Lenin’s Theories on Revolution, Sydney: D.B. Young, 1970
Let The Sun Shine In: The Energy Crisis and How to Meet It, Sydney: Red Pen Publications, 1980
Cuba: Beacon of the Americas, (with Pete Thomas), Brisbane: Queensland Guardian, 1966
Economics for Workers, Sydney: Current Book Distributors, 1958, 1959, 1961
The Steel Octopus: The Story of BHP, Sydney: Current Book Distributors, 1961

Απο το 2007 όμως είχε την εξωφρενική ιδέα να μελετήσει τον Hayek !! ( ανούσια επανάληψη, ο επι 6 χρόνια γραμματέας του CPA) και έτσι εξέδωσε το
Market versus Nature: The Social Philosophy of Friedrich Hayek, Melbourne: Australian Scholarly Publishing, 2008
Στο οποίο προσπαθησε να εμβαθύνει στην σκέψη του ,στεκόμενος προφανως κριτικά ,και αναλύοντας τις επιπτωσεις της αγοράς για το περιβάλλον.

Κάτι ομως βρήκε και συνέχισε ετσι ωστε περσυ περίπου τέτοιο καιρό εξέδωσε το

Hayek versus Marx and Today’s Challenges, London: Routledge

Και τι βρήκε ο σύντροφος Eric που προφανως δεν εφαγε τα χρόνια του για να γραφει ιστολόγια;Το παραθετω αμετάφραστο από την παρουσίαση του βιβλίου του στο Σύδνευ

He concludes that meeting our new challenges will require a profound rethinking which draws on the insights of both Hayek and Marx, while rejecting their extremes.

He argues for a radically new ‘mix’ of free and planned markets, of spontaneity and reason, competition and cooperation, self-interest and altruism, individualism and collectivity, citizen and government activity, all needed to overcome the global financial crisis, combat global warming and ensure planetary sustainability

Οχι τρίτος δρόμος,οχι ανευρη κρατοσοσιαλδημοκρατία ,αλλα εκρηκτική σύνθεση των ριζοσπαστικών ρευμάτων.

Το ιστολόγιο είναι σε επικοινωνία με τον Eric και συντομα θα επανέλθει

Η ζωή του Eric εδω
Το τελευταίο βιβλίο του εδώ
Η παρουσία του βιβλίου του εδώ
Ο Hayek στο LLS εδώ

Αόρατο χέρι εναντίον Αυτορρύθμισης

Το ιστολόγιο έχει καταθέσει δημόσια και μάλιστα στο τίτλο του, τη ιδέα ότι η Αριστερά έχει μέλλον και μεταρρυθμιστική πνοή μόνο αν οικειοποιηθεί και διευρύνει τις έννοιες της αγοράς και του επιχειρειν.

Δυστυχέστατα,κάτω από απο το ασφυκτικό βάρος μιας καρτικοδίαιτης οικονομικής δομής που επιβάλλεται όχι μονο οικονομικά ,με την τερατώδη δημοσιονομική αποτυχία της,αλλά και ιδεολογικά.Η κυρίαρχη Αριστερά στην δημόσια κατάθεση της είτε νοσταλγει τα υπερκρατη τυπου ΕΣΣΔ (ΚΚΕ),είτε προωθεί μονομερώς οτιδηποτε διογκωνει το κράτος(Συν/Συριζα).

Η εννοιακή συντηξη κρατους δημοσίου συμφέροντος,και η δαιμονολογία περί αγοράς,στριμώχνουν το πρόταγμα μιας ισορροπης,δίκαιης κοινωνίας,να συμβαδίζει με το ιδεολοικό οπλοστασιο στο πλευρό της κάθε κρατικοδίαιτης κλεφτοκρατίας.

Η έννοια μιας «αριστερής» αγοράς,ενός «αριστερου» επιεχιρείν ανήκει στην επιστημονική φαντασία.

Παρα ταύτα,επειδή τα προβλήματα είναι τεράστια,και οι αναζητήσεις πολλαπλασιάζονται.
Δημοσιεύουμε το κείμενο του Μ.Αγγελίδη,αυτούσιο απο την Αυγή της Κυριακής.Εχει πολύ ενδιαφέρον καθώς ο ίδιος συγγραφέας έχει καταθέσει από το 1993 μια ριζική κριτική κριτική για τον Φιλελευθερισμό. «Φιλελευθερισμός Κλασσικός και Νέος» 1993.

Στο κείμενο που ακολουθεί με αφοπλιστική καθαρότητα,προχωρεί σε μια σαφή οριοθέτηση μεταξύ «αόρατης χειρός» και αυτορρύθμισης της αγοράς,προσδίδοντας στην πρώτη χαρακτηριστικά μιας ηθικής προσταγής για την διατηρηση της κοινωνίας και της ισότητας.Χοντρικά A.Smith vs F.Hayek

Οταν το ιστολόγιο προκρίνει την ανάγκη ιδεολογικού εμπλουτισμού της αριστεράς,από τις αντικρατικιστικές θεωρήσεις που προέρχονται και από τον σύγχρονο φιλελευθερισμό (Nozick,Hayek) ,φαίνεται λίγο σαν ιδεολογικό τερατούργημα διαστροφικής επινόησης γενετικής μηχανικής.

Οταν όμως στην Αυγή και σε μια συγκυρία χοντροκομμένου Μαρξισμού του κρατικού προγραμματισμού,κάποιος ακαδημαικός,ανοίγει την πόρτα προς μια θετική αναγνωση του A.Smith,τότε μάλλον αισθανομαστε καλύτερα.Σε μερικά χρόνια θα ανακαλυφθουν και τα ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά είναι διάσπαρτα στον Hayek και πολύ περισσότερο στον Nozick.

Οι υπογραμμίσεις είναι του ιστολογίου

Για λόγους επιβεβαιωσης και το λινκ του αρθρου εδώ


2/5/2009

Αυτορρύθμιση και «αόρατο χέρι»

Η σημερινή παγκόσμια οικονομική κρίση επιβάλλει να θυμηθούμε τις συζητήσεις για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας, όπως τις καθόρισαν η αποσύνθεση του πλέγματος των κοινωνικών πολιτικών και η κατάρρευση του καθεστώτος του υπαρκού σο¬σιαλισμού

ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΑΓΓΕΛΙΔΗ

Οι ενθουσιώδεις οπαδοί της αυτορρύθμισης χαιρέτησαν αυτή τη διπλή κατάρρευση ως την έναρξη μια νέας εποχής, απηλλαγμένης από την ιστορία, η οποία πλησιάζε στο τέλος της. Θεωρήθηκε ότι, στον ορίζοντα αυτής της νέας εποχής, οι όροι της ελεύθερης κοινωνικότητας θα αναδύονταν αυτόματα μέσα από την άμεση θεραπεία των ανεπαρκειών που χαρακτήριζαν τα αποσυντεθέντα συστήματα.

Με την ολοκλήρωση αυτή της θεραπείας θεωρήθηκε, επίσης, ότι θα έμπαιναν σε κίνηση οι διαδικασίες για την αποκατάσταση των όρων του ελεύθερου ανταγωνισμού, που παραβίασαν τα αναφερθέντα συστήματα, με αποτέλεσμα την επιδείνωση των μακρο-οικο¬νο¬μι¬κών τους μεγεθών. Έτσι, φάνηκε να αναβιώνει το ιδεώδες της αυτορρύθμισης, προσαρμοσμένο στις νέες συνθήκες της παγκόσμιας οικονομίας. Η παγίωση των συνθηκών αυτορρύθμισης θα παρέσυρε κάθε παρεμβατικό και προστατευτικό εμπόδιο και θα παρέδιδε τα αναβαπτισμένα στη νέα πίστη υποκείμενα στο βασίλειο της ελεύθερης πρωτοβουλίας και της ελεύθερης κίνησης των κεφαλαίων.

Φάνηκε έτσι να επιβεβαιώνεται η νεοφίλευθερη σύλληψη της κοινωνίας ως πεδίου επιμέρους ατομικών αλληλοδράσεων, μέσα στο οποίο η κοινωνικότητα περιορίζεται αποκλειστικά στην αγορά. Πρόκειται για μιαν έννοια αγοράς, η οποία κατασκευάζεται ως μηχανισμός γένεσης κανόνων κατά την περίσταση, η επικύρωση των οποίων είναι αποτέλεσμα της επιτυχίας τους ως κανόνων λόγω της μακροχρόνιας εφαρμογής τους (Hayek).

Με τη σημερινή ωστόσο κρίση φαίνεται να αναβιώνουν απειλητικά, μαζί με την αυτορρύθμιση, και οι κοινωνικο-ιστορικές συνέπειές της: υψηλή ανεργία, ένδεια, καταστροφή πλεγμάτων προστασίας της κοινωνικής εργασίας, αποχή από τη διάθεση πόρων για τη χρηματοδότηση κοινωνικών πολιτικών, ταχύτατη απαξίωση παγιωμένων παραγωγικών δομών, προϊούσα απορρύθμιση του κοινωνικού πεδίου χάριν της «ευελιξίας» των παραγωγικών δυνάμεων και αναγωγή των πάντων στην αρχή του ανταγωνισμού.
Χαρακτηριστικό αυτής της νέας κατάστασης είναι η παλινδρόμησή της ανάμεσα σε ένα παρόν με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας και διακινδύνευσης και σε ένα εκ νέου επίκαιρο παρελθόν, που είχε απωθηθεί στην προϊστορία της αστικής κοινωνίας, καθώς αναδύονται κοινωνικές συνθήκες ανάλογες με εκείνες της πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να ανατρέξουμε στις θεμελιωτικές ιδέες της θεωρίας του φιλελευθερισμού, προκειμένου να διεκρινιστούν ο χαρακτήρας και τα όρια της περιώνυμης αυτορρύθμισης, που προέβαλαν οι όψιμοι οπαδοί της.

Ο Adam Smith, στη Θεωρία των Ηθικών Συναισθημάτων (IV Μέρoς, Κεφά-λαιo I), πραγματεύεται την έννoια της ωφελιμότητας ως μια από τις πρωταρχικές πηγές τoυ ωραίoυ, συνδέοντας –με τον τρόπο του φίλου του Hume– την ομορφιά ενός αντικει¬μενου με την ευχαρίστηση που προκαλεί. Από αυτή τη σύνδεση παράγεται ένα είδος εξαπάτησης των ανθρώπων, η οποία κινητοποιεί τις εργώδεις προσπάθειες τους, από-τελεσμα των οποίων είναι η καλλιέργεια του εδάφους, η κατασκευή κατοικιών, η ίδρυση πόλεων και πολιτειών, η επινόηση και η βελτίωση των επιστημών και των τεχνών.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Smith μεταβαίνει στην προβληματική της πολιτικής οικονομίας και θεματοποιεί το ζήτημα της διανoμής των πρoϊόντων της εργασίας. Δε¬δομένης της κινητοποίησης των ανθρώπινων δυνάμεων, που συμβάλλουν στην αύξηση της γονι¬μότητας του εδάφους και στη συντήρηση μεγάλου πλήθους κατοίκων, δεν έχει καμιά απολύτως σημασία η μερική σκοπιά του εγωιστικού συμφέροντος, με την έννοια ότι δεν μπορεί, όσο και να θέλει, να βάλει εμπόδια προς την κατεύθυνση της γενικής ευη¬μερίας.

Προκειμένου ο Smith να μελετήσει τη σκοπιά του εγωιστικού συμφέροντος, εισάγει το παράδειγμα του «επηρμένου και αναίσθητου γαιοκτήμονα», ο οποίος δεν είναι σε θέση, λόγω ακριβώς του εγωισμού του, να λάβει υπόψη του τις ανάγκες των καλλιεργητών τoυ. Ας παρακολουθήσουμε το παράδειγμα του Smith με τα ίδια, σχεδόν, τα λόγια του. Ο Smith υποστηρίζει ότι είναι εντελώς ανώφελo πoυ ο γαιοκτήμονας κατοπτεύει τα τεράστια κτήματά τoυ και καταναλώνει με τη φαντασία τoυ όλη τη σoδειά πoυ φυτρώνει πάνω τoυς, χωρίς να αφιερώνει ούτε μια σκέψη στις ανάγκες των αδελφών τoυ.

Αυτό φαίνεται να είναι προφανές, καθώς η χωρητικότητα τoυ στoμαχιoύ τoυ είναι δυσανάλογη προς την αδηφάγo επιθυμία τoυ και δεν χωράει, ασφαλώς, περισσότερα από όσα χωρούν στo στoμάχι τoυ πιo λιτoδίαιτoυ αγρότη. Ό,τι περισσεύει είναι υπoχρεωμένoς να το διανείμει μεταξύ εκείνων πoυ παράγoυν με τoν πιo περίτεχνo τρόπo εκείνα τα ελάχιστα πoυ o ίδιoς χρησιμoπoιεί. Οι άμεσοι παραγωγοί, συνεχίζει το παράδειγμα, λαμβάνoυν από την πoλυτέλεια και την ιδιοτροπία τoυ γαιοκτήμονα εκείνo τo μερίδιo των αναγκαίων της ζωής, πoυ μάταια θα πρoσδoκoύσαν από τoν ανθρωπισμό τoυ ή τη δικαιoσύνη τoυ. Αυτό φαίνεται να προκύπτει από την αρχή ότι τo πρoϊόν της γης πάντoτε συντηρεί όλoυς σχεδόν τoυ κατoίκoυς πoυ μπoρεί να συντηρήσει. Σε αυτό το πλαίσιο, οι πλoύσιoι δεν διαλέγoυν από τo σωρό παρά μόνo ότι είναι πιo ακριβό και ευχάριστo.


Δεν καταναλώνoυν παρά λίγo περισσότερo από τoυς φτωχoύς. Επιπλέον, παρά τoν φυσικό εγωϊσμό και την απληστία τoυς, παρά το ότι υπoλoγίζoυν μόνo τη δική τoυς άνεση, παρά το ότι o μoναδικός σκoπός που απασχo¬λoύν τoυς χιλιάδες εργάτες πoυ έχoυν είναι η ικανoπoίηση των δικών τoυς μάταιων και ακόρε¬στων επιθυμιών, είναι υποχρεω¬μένοι να μoιράζoνται με τoυς φτωχούς τo πρoϊόν των βελτιώσεών τoυς.

Φαίνεται σαν να οδηγoύνται, μας λέει ο Smith, από ένα αόρατo χέρι να πρoβoύν στην ίδια σχεδόν διανoμή των αναγκαίων της ζωής, η oπoία θα γινόταν εάν η γη είχε διαιρεθεί σε ίσα τμήματα μεταξύ των κατoίκων της. Έτσι, χωρίς να έχoυν την πρόθεση αυτή, χωρίς καν να τo γνωρίζoυν, πρoάγoυν τo συμφέρoν της κoινωνίας και πρoσφέρoυν τα μέσα για τoν πoλλαπλασιασμό τoυ είδoυς.

Αυτή η αυτοεξαπάτηση των εγωιστών ανατρέχει σε μια ιδέα αρχικής Πρόνoιας, η οποία, με ένα είδος πανουργίας, όταν μoίρασε τη γη ανάμεσα στoυς λίγoυς κυρίoυς, δεν φαίνεται να λησμόνησε ούτε να εγκατέλειψε εκείνoυς πoυ φάνηκαν να μένoυν έξω από τη μoιρασιά, καθώς και αυτoί επίσης απoλαμβάνoυν τo μερίδιo τoυς σε όσα αυτή παράγει με την εργασία τους. Από τη σκοπιά της πραγματικής ευδαιμoνίας της ανθρώπινης ζωής, που είναι ταυτόχρονα και η σκοπιά του θεωρητικού, όσοι έμειναν εκτός της μοιρασιάς δεν μπορεί να υποτεθεί ότι είναι, κατά κανένα τρόπo, υπoδεέστερoι από εκείνoυς πoυ φαίνεται ότι είναι κατά πoλύ ανώτερoί τoυς, λόγω της ιδιοκτησίας τους. Από τη σκοπιά των ανθρώπινων βιοτικών αναγκών, που δεν είναι άλλες από την ανάπαυση τoυ σώματoς και την ηρεμία τoυ πνεύματoς, όλες oι διάφoρες βαθμίδες του βίου βρίσκoνται σχεδόν σε ένα επίπεδo, και o ζητιάνoς πoυ λιάζεται στην άκρη τoυ δρόμoυ διαθέτει την ίδια ασφάλεια για την oπoία μάχoνται oι βασιλείς.

Είναι φανερό ότι το περιώνυμο αόρατο χέρι δεν είναι συνώνυμο με την αυτορρύθμιση της αγοράς – πολύ δε περισσότερο μιας αγοράς, η οποία κατασκευάζεται ως ένα «παίγνιο» εναλλακτικών δυνατοτήτων μεταξύ των ατόμων, άλλα εκ των οποίων κερδίζουν και άλλα χάνουν.

Για όσα δε χάνουν, η αποκλειστική ευθύνη επιρρίπτεται στα ίδια, καθώς θεωρείται ότι δεν τήρησαν τους κανόνες του παιχνιδιού, ή, εν πάση περιπτώσει, δεν μπήκαν στο παιχνίδι με τις ίδιες προϋποθέσεις με τους τυχερούς.

Αντίθετα, η λογική του αόρατου χεριού προσανατολίζεται σε μια ιδέα διασφάλισης των όρων αναπαραγωγής της εργασίας/κοινωνίας, καθώς οι ανθρώπινες βιοτικές ανάγκες δεν αναγνωρίζουν διαφορές και ανισότητες.

Ταυτόχρονα, περιέχει στο εσωτερικό της τους πολιτικούς όρους της ελευθερίας και της ισονομίας, καθώς ο ακτήμονας και ο ζητιάνος διαθέτουν την ίδια ασφάλεια με τους βασιλείς, ενώ συμμετέχουν στη διανομή του αποτελέσματος της εργασίας τους ως εάν η γη είχε διαιρεθεί σε ίσα τμήματα μεταξύ των κατοίκων της.

O Μανόλης Αγγελίδης διδάσκει Πολιτική Θεωρία στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου

Αριστερα και Φιλελευθερισμός,Μερος 1 .Η περίπτωση Χαγιεκ

Εν κατακλειδι μπορεί να ειπωθεί κάπως επιγραμματικά:ο Hayek είναι κριτικός του «υπαρκτου σοσιαλισμού» και OXI του κοινωνικού κράτους.Η Θεωρεία του προσφερει σημαντικά επιχειρήματα που αποκαλύπτονν ΠΕΙΣΤΙΚΑ το λεγόμενο single mind fallacy – το λάθος της κεντρικής σχεδιοποίησης που πιστεύει οτι ένας νους μπορεί να συλλέξει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για την οργάνωση της οικονομίας
Γιάννης Βούλγαρης «Φιλελευθερισμός,Συντηρητικός,Κοινωνικό Κράτος 1973-1990» σελίδα 147-148 Εκδόσεις Θεμέλιο 2003.Υπογραμμίσεις Κεφαλαία LLS

Ετσι για να αρχίσουμε ωμά
Ο Γ.Βούλγαρης είναι ένας από τους σπουδαιώτερους πολιτικούς επιστήμονες που έχουμε,με σαφή κεντροαριστερή τοποθέτηση,και βιωματικές καταθέσεις ζωής στην Αριστερά (που η προσωπική του σεμνότητα αποσιωπά) σε πραγματικά δύσκολες συνθήκες.Δεν είναι ΤΡΕΛΛΟΣ να γράφει τέτοια πράγματα..
Οταν αναφέρεσαι σε μεγάλους διανοητές,έχεις τον εξής κίνδυνο
Ας πούμε τσαλαβουτάς στον Μαρξ,διαβάσεις την έκφραση Δικτατορία του Προλεταριατου,και την κρτική για τα ατομικά δικαιώματα.Δεν θέλεις και πολύ για να αποφασίσεις οτι το καλύτερο μέρος του κόσμου είναι η Βόρεια Κορέα.
Αλλο πράγμα ο διανοητής άλλο ο ίδιος άλλο η χρήση του έργο του.
Ενας δειλός καθηγητής Φιλοσοφίας,που οππορτουνίζει μεταξύ Φασισμού και αδιαφορίας ,δεν αναγνωρίζει την δειλία του,τον αποστέλουν με τις κλωτσίες από το Πανεπιστήμιο ως κρυπτοφασίστα,αποτελεί σήμερα μια πηγή έμπνευσης και συλλογισμού της σύγχρονης Αριστεράς .Μιλάω για τον Heidegger
Ενας δηλωμένος φιλοχιτλερικός,καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στην Γερμανία αδιάκοπα επί 40 χρόνια,και υφυρπουγός σε Εθνικοσοσιαλιστική κυβέρνηση,που διατυπώνει την πιο σκληρή κρτική στην Φιλελευθερη Δημοκρατία,αποτελεί επίσης αντικείμενο μελέτης της Αριστεράς.Ο Καρλ Σμιτ.
Τα θεωρητικά έργα έχουν αυτονομία από τον συγγραφέα του,και από τις διάφορες χρήσεις του έργου αυτού
Ανακάλυψα τον Hayek και το ρεύμα του φιλελευθερισμού σχετικά πρόσφατα, και προφανέστατα έχω απλώς τσαλαβοτήσει σε μερικά βιβλία του.
Θέλω επιγραμματικά και με απλά παραδείγματα να αποδείξω γιατί το έργο του έχει δυνητικά θετική αξία για την Αριστερά
Κατ’αρχάς όχι ωραιοποιήσεις
Ο Χαγιεκ είναι αστός,αντιφασίστας,συντηρητικός και πολέμιος της έννοιας της «κοινωνινής δκαιοσύνης».
Μα καλά είναι κατά της κοινωνικής δικαιοσύνης τον κοιτάμε και δεν τον πλακώνουμε ,αλλά τον κοιτάμε από τα Αριστερά;
Ηρεμα σύντροφε.Ακου πως έχει το θέμα
Οι Φιλελευθεροι είναι κατά των μηχανισμών αναδιανομής του πλούτου που γίνεται μέσω του μηχανισμού της αναγκαστικής φορολογίας,μέσω του κράτους και όχι κατά της ανάγκης αναδιανομής . (Θα επανέλθω αργότερα στο θέμα)
Το ότι μια τέτοια πολιτική κατεύθυνση συμφέρει τους παγκόσμιους λαθρόβιους λούμπεν μεγαλοκαπιταλιστές,και την χρησιμοποιούν απολογητικά ,δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να δούμε την διερευύνηση ακριβως ως έχει ,στην ονομαστική της αξία.
Ο Χαγιεκ όμως δεν αξία για’αυτό ,αλλά για κάτι άλλο.
Ερχεται ο τύπος και μια ολόκληρη σχολή ,και λένε
Ρε φίλε ο άνθρωπος είναι πολύπλοκος,απρόβλεπτος,διαμονικός,με τεράστια σιωπηλή γνώση,που κανένας δεν μπορεί να προυπολογίσει εκ των προτέρων τι ακριβώς κάνει διάφορες συνθήκες.Αυτο το καταλαβαίνεις αφού το κάνει..Αρα μια αποτελεσματική και δίκαιη διακυβερνηση δεν μπορεί παρα να λαμβάνει αυτήν την «απροσδιοριστία» και από αυτήν να αντλήσει το θετικο δυναμικό.Αλλιώς κάποιος θα σχεδιάσει ένα σύστημα ,ως διανοητική άσκηση και πάει να το φορέσει καπέλο στην κοινωνία.
Ο Χαγιεκ με βάση αυτήν την λογική ,βρίσκει στην εποχή του την ΕΣΣΔ και το Χιτλερικό Κράτος,και τα διαβάζει ως τυπικά υποδείγματα εφαρμογής ενος κοινωνικού σχεδιασμού που γίνεται από κάποιους με βάση μια ιδεολογία.Το κοινό χαρακτηριστικό είναι η απουσία πολιτικών ελευθεριών στο όνομα υπέρτερου αγαθού.
Αρα μας ειδοποιεί ότι οι πολιτικές ελευθερίες και όλες οι νομικές ρυθμίσεις που περιορίζουν προκαταβολικά τον άνθρωπο να ασκήσει δυνητικά την απροσδιοριστία του καταλήγουν τελικά σε καταπίεση.
Πενήντα χρόνια πριν ,η Αριστερά είναι δέσμια μια Νεαντερταλ αντίληψης της ιστορίας όπου ,όλα είναι γραμμικά και προβλέψιμα.Οι ιστορικές φάσεις σχεδόν προκαθορισμένς ο δε καπιταλισμός θα καταρρεύσει εν μέσω αντιφάσεων.
Η ανάκτηση της έννοιας της ιστορικής ενδεχομενικότητας απο την Αριστερά είναι σχετικά τελευταία διερεύνηση με την πιο γόνιμη αυτή του Αλτουσέρ για τον υλισμό του ασταθμητου,αλλα να με συγχωρέιτε επι της ουσίας ,η Χαγιεκιανή απροσδιοριστία και το Αλτουσεριανό ασταθμητο δεν απέχουν και πολύ.
Αξίζει κανείς να δει το τελευταίο πρόγραμμα του Συριζα ,για να δει την σαφή απόσταση απο θεωρίες μηχανιστικής ιστορικής εξέλιξης.Με συγχωρείτε επειδή ένας συντηρητικός αστός δικαιώθηκε,εμεις θα κάνουμε το παγώνι.
Πάμε τώρα σε πιο καυτά θέματα
Στα θέματα αναδιανομής ο Χαγιεκ χοντρικά υποστηρίζει
Η κατανομή των κρατικών εξόδων γίνεται εξ’ορισμού με διαδικασίες εξωκοινωνικές, lobbying, πιέσης προς την κύβερνηση,και διαγκωνισμού όλων των υποψήφιων.
Οταν το κράτος έχει λεφτά για ξόδεμα (ή αν δεν έχει τα δανέιζεται όπως στην Ελλάδα) τότε η διανομή της πίττας γίνεται με μια πολιτική απόφαση.Αλλά επι της ουσίας γίνεται μέσω των αφανων πιέσεων εντός του κράτους μέσα από αδιαφανείς διαδρομές.
Αυτή η κατανομή πόρων και κεφαλαίων είναι αλλης τάξεως από αυτήν που γίνεται στην λεγόμενη αγορά.
Εκεί μικροί μεγάλοι πλούσιοι φτωχοί συναλλάσονται ΑΝΙΣΑ ,αλλά σε χρόνο τόπο και μορφή που αυτοί επιλέγουν ,δημιουργόντας μια αυθόρμητη κατανομή πλούτου
Ακόμη και ο Νοζικ ο ο πιο ακραίος φιλελευθερος δέχεται με σαφήνεια την ανισότητα δικαιωμάτων που προκύπτει απο την συναλλαγή ανισων πολιτών ,αλλά είναι μια συναλλαγή με ένα σχετικό βαθμό αυθορμησίας εθελοντισμού «ελεύθερης βούλησης».
Ο φιλελευθερισμός του Χαγιεκ δεν αποδέχεται την αυταπάτη της χαζοχαρούμενης ισότιμης συναλλαγής,αλλα προκρίνει την εξάντληση όλων των δυνατών συναλλαγών εντός αγοράς,και την επέμβαση του κράτους εκ των υστέρων ως διορθωτικού παράγοντα.
Μα καλά θα μου πεις τι στο διάλο σχέση η αριστερά με τέτοιες δολοπλοκίες που νομιμοποιούν τον κάθε πλουτοκράτη.
Ηρεμα σύντροφε.
Για σκέψου με ποια διαδικασία μοιράζονται τα κρατικά λεφτά στην Ελλάδα;
Κάνουμε δημοσψήφισμα,κάνουμε διαβουλεύσεις,ποιος μοιράζει την πίττα;
Η Ολυμπιιακή κοστίζει 400 εκ τον χρόνο στους φορολογούμενους
Οι Αγρότες θέλουν 500 εκ τον χρόνο για αποζημιώσεις
Ποιος θα αποφασίσει
Κανείς
Θα αποφασίσει ο συσχετισμός δύναμης. Οι υπάλληλοι της Ολυμπιακής παρότι 7000 μπορουν de facto,ατυπα, να τα κάνουν μαντάρα ,περισσότερο από ότι οι 300,000 αγρότες.
Το λέω ως παράδειγμα γιανα γίνει κατανοητό ότι η κρατική διανομή είναι εξ’ορισμου αδιαφανής,lobbying,διαδρομική.
Θέλετε παραδείγματα
Ενας υπάλληλός του Υπουργείου Οικονομικών απολυτήριο γυμνασίου,παίρνει όσα ένας επίκουρος του ΕΜΠ.
Με ποια λογική;
Με καμία ,δεν είναι προβλημα ενός βλάκα,και ο Δραγασάκης να γίνει υπουργός ,με υφυπουργό τον Παφίλη,θα κάνει το ίδιο γιατί τα κρατικά λεφτά,επειδή δεν είναι κανενός ,μοιράζονται μόνο σε γραφεία,μονο με διαβούλευση εκ των άνω.
Ο Χαγιεκ στην οξύτητα του μας προειδοποιεί,για την εγγενή ,αυτοφυή ,συστημική ,φύση της κρατικής διανομής.
Επανερχομαι στον Συριζα
Εσεις τι λετε τρελλαθήκανε και γράφουν σελίδες για σελίδες για την ανάγκη συμμετοχικών προυπλογισμών,δημοκρατικών ελέγχων κλπ.Το κάνουν γιατί ξέρουν την δομική αδυναμία του συγκεντρωτικόυ κράτους να διανείμει πόρους.
Δηλαδή κάποιος έστω και αντιπαθής πριν τριάντα χρόνια σε ειδοποιεί για να έχεις δυσπιστία για την κρατική διανομή,επειδή αυτό μπορεί να συμφέρει τους πλουσίους,θα κάνουμε λοβοτομή να αγνοήσουμε τους προβληματισμους του.
Μακρυγορούμε ,αλλά προσπαθούμε να αναλύσουμε κάιτι που ταυτόχρονα ψηλαφούμε.
Δυστυχως ή ευτυχως στην κοινωνική κριτική τίποτα δεν είναι δεδομένο,και όσο πιο ανοικτα αυτιά έχουμε τόσο το καλύτερο.

Η απόλυτη μετακρατικιστική επιχείρηση.Η εταιρεία δημοσκοπήσεων

Μα καλά κάθε εβδομάδα θα διαβάζουμε και πέντε νέες δημοσκοπήσεις;

Η ανάλυση μας λέει ότι σε λίγα χρόνια,θα έχουμε καλωδιακή τηλεόραση με κανάλι δημοσκοπήσεων.,με on line,δημοσοκοπήσεις σε real time,και διαφημήσεις κομμάτων.

Θα ανοίγεις την τηλεόραση ή το PC ,και θα βλέπεις την προθεση ψήφου,δω και τώρα με σταθμισμένο δείγμα, αντιπροσωπευτικό και αξιόπιστο και στο ενδιάμεσο διαφημήσεις κομμάτων και πολιτευτών.

Η εξέλιξη είναι αναπόδραστη.

Ας δούμε πιο προσεκτικά την πολιτική οικονομία των δημοσκοπήσεων.

Κατ’αρχάς πρόκειται για τυπική μετακρατικιστική business.Το κύκλωμα είναι το εξής

Πολιτικά κόμματα (που χρηματοδοτούνται από το Κράτος) σχολιάζουν ή και παράγουν γεγονότα,τα οποία δημιουργούν εντυπώσεις.
Ειδικευμένες εταιρείες μετατρέπουν τις εντυπώσεις σε ερωτήσεις,τις κωδικοποιούν ,και πωλούν τις απαντήσεις σε ενδιαφέρομενους (κυρίως κανάλια ,εφημερίδες, κόμματα).
Τέλος τα κανάλια ή εφημερίδες μας πωλούν τις αναντήσεις (μέσω του μηχανισμού του αγγελιόσημου των διαφημήσεων )

Ο μεταμοντέρνος καπιταλισμός στο απόγειο του.

Το προιόν είναι άυλο,αφηρημένο,υπερβατικό (κοινή γνώμη)
Το παράγουν πρωτογενώς κρατικοδίαιτοι οργανισμοί (κόμματα)
Το μετασχηματίζουν οι βιομηχανίες (δημοσκόποι)
Το αγοράζουν οι έμποροι (κανάλια)
Μας το πουλάνε σχεδον υποχρεωτικά (μεσω των κρατικών ρυθμίσεων αδειών και αγγελιόσημου)

Βέβαια η τρέχουσα κριτική θεωρεία,είναι αφάνταστα οικονομίστικη και αδυνατεί να δει τι ακριβώς γίνεται.

Κατ’αρχάς πρόκειται για ένα κύκλωμα,που όπως όλα τα καπιταλιστικά κυκλώματα περιπέφτει σε κρίσεις υπερσυσώρευσης.Δηλαδή το προιόν παράγεται σε ποσότητες παραπάνω από ότι μπορούν οι καταναλωτές να δαπανήσουν.
Επέρχεται όμως η κρατικιστική βία (ά ρε παρεξηγημένοι φιλελευθεροι Nozick Hayek) και υποχρεώνει τον καταναλωτή όχι μόνο να χρηματοδοτήσει βιαίως την παραγωγή (μέσω της κρατικής χρηματοδότησης) αλλά την κατανάλωση.
Μοναδικοί κερδισμένοι οι δημοσκόποι
Αγοράζουν φθηνά από την πρωτογεννή παραγωγή,μετασχηματίζουν στην βιομηχανία τους ,μοσχοπουλάνε στους έμπορους που μας το μεταπουλάνε υποχρεωτικά.

Οι αγαπημένοι φίλοι του ιστολογίου,του καταλογίζουν ακροβασίες,σύγχιση ανόμοιων κριτικών θεωρειών,γενικώς αμετροέπεια.Ας είναι δεν πτοούμαστε και συνεχίζουμε.

Το καινοτόμο της σύγχρονης παραγωγής είναι ότι αυτή είναι συνεχής,αέναη και δεν αφορά την εργασία μας ,κατά την εμπλοκή μας μόνο στον χώρο εργασίας.Αφορά την ζωή μας αυτή καθ’εαυτή.Με μία έννοια ,μεσω της απόλυτης επικυριαρχίας των media, ζούμε «παράγοντας» την ζωή μας,δεν ζούμε εκτός οικονομίας.
Η σύγχροη οικονομία παράγει,δηλαδή ανασυνθέτει πόρους, συνεχώς όλο και περισσότερα άυλα αγαθά,τα οποία εντάσσονται στο κύκλωμα της οικονομίας.
Ελεύθερος χρόνος,χαλάρωση,ένταση,γνώμη όλα είναι άυλα,αφηρημένα,ιδεατά,αλλά όμως παράγονται και καταναλώνονται όπως και τα υλικά αγαθά.
Βέβαια η τρέχουσα κριτική ενώ είναι πολύ εύκολο να κατανοήσει την υλική παραγωή,είναι πολλες φορές τυφλή στην παραγωγη άυλων ,και έτσι τα πράγματα μπερεδεύονται και το κυριώτερο απλοποιούνται.
Εστι μας (το πρωτο πληθυντικό αφορά το left του ιστολογίου) είναι πανεύκολο να φανταστούμε μια αυτοδιαχεριζόμενη βιομηχανία λιπασμάτων,αλλα αντε να σε δω τι θα κάνεις με μια εταιρεία δημοσκοπήσεων.
Ευτυχώς υπάρχουν και στοχαστές σαν τον Negri που προσπαθούν να στοχαστούν γόνιμα,για μια αριστερά που καταλαβαίνει την σύγχρονη οικονομία,και δεν εννοεί τον σοσιαλισμό ως αρχαική μη τεχνολογική απλοική δομή υλικών αγαθών.
Με λίγα λόγια ,οι βιομηχανίες επεξεργασίας και τεμαχισμού της συνείδησης (δημοσκόποι) έχουν βρει την κότα με τα χρυσά αυγά.
Βρίσκονται στο κέντρο ενός οικονομικού κύκλου που «κλειδώνει» με την κρατική παρέμβαση.Δεν είναι τυπικό κλειστό επάγγελμα,αλλά είναι προστατευμένοι,και αντικυκλικοί προς την κρίση.Ακόμα και η κρίση δουλεύει υπερ τους.
Ποιά είναι η λύση;
1.-Να κόψουμε σιγα σιγά την κωμωδία με τις κρατικές επιχορηγήσεις των κομμάτων και τα αγγελιόσημα.
2.-Να διατημήσουμε εδώ και τώρα την παραγωγή γνώμης.Εμείς όλοι παράγουμε με την διανοια μας τζάμπα κοινή γνώμη,και καλό είναι αν οι καπιταλιστές της (κόμματα,δημοσκόποι,κανάλια) να πληρώνουν την αξία της.Θέλεις κύριε την γνώμη μου ,αυτή την κοστολογώ ας πούμε 100 Ευρώ.

Μεταπρολετάριοι παραγωγοί κοινής γνώμης ενωθείτε!!!!!

Βρήκαμε το μανιφέστο ενος Σοσιαλισμού αλά Hayek.Socialism After Hayek, by Theodore A. Burczak, Ann Arbor: University of Michigan Press

Επειδή εγώ και οι σύντροφοι μου left liberals,και όλοι τέλος πάντων που πιστεύουμε ότι δεν είναι δυνατόν η αυθεντική αριστερά να απέχει από τις γόνιμες αναζητήσεις του συχρονου φιλελευθερισμού,καταφεύγοντας φοβισμένη στις πιο άρρητες κρατικιστικές αυταπάτες, δεν ανακαλύψαμε την αμερική to 2008 ,ψάχνουμε την διεθνή βιβλιογραφία και ευτυχώς δεν θα πάρουμε το βραβείο ιδεολογικής εκκεντρικότητες,γιατί μας προλαβε ο A.Burcak

Ο καθηγητής λοιπον Burcak κάθησε και μελέτησε τον Hayek και την έννοια του σοσιαλισμού σε συνθήκες 21 αιώνα,και μας παραδίδει ένα βιβλίο και περίεργους αναγνώστες.Σε γενικές γραμμές αποδυκνείει κάτι που είχαμε ψιλουποψιαστεί ότι ο αντιπρογραμματισμός του Hayek,δεν είναι αντίθετος με μια έννοια ενός "αυθόρμητου" σοσιαλισμού των ευκαιριών και των κοινωνικών εγγυήσεων.

Οσοι νομίζουν ότι ξεμπερδεψαν με τα θεωρητικά ζητήματα ,μέσω κανένος γενναίου "αντικαπιταλισμού" πρόκειται για χαζή απώλεια χρημάτων χρόνου ενέργειας,εξ' αλλου η βεβαιότητα είναι και θεραπευτική,στους σύχρονους καιρούς των διαφόρων ασταθειών.

Οι υπόλοιποι μπορούν να δουν στους συνδέσμους που ακολουθούν και την πιο πρόσφατη βιβλιοκριτική.

Αν ο αδέσποτος ιστολόγος βρει μερικά ενδιαφέροντα κομμάτια θα τα μεταφράσει.

http://www.reason.com/news/show/120457.html

http://www.sev.org.yu/casopis/devetibroj/socialism%20after%20hayek.pdf

Πολύμορφη ,πολυδαίδαλη κοινωνία Πολιτών,ως αντίβαρο στην κρατική αυθαιρεσία.Ενα αριστεροφιλελευθερο προτυπο

Μια απο τις πιο αντιφατικές και ενδιαφέρουσες συναντήσεις της πολιτικής θεωρίας είναι η κεντρικός ρόλος που παίζει το πλέγμα των εθελοντικών μη κυβερνητικών οργανώσεων,τόσο στην κλασσική αριστερή όσο και φιλελεύθερη αποτύπωση.

Σε μια συμβατική,ανάγνωση μπορούμε να πούμε ότι εκκινώντας από διαφορετικες αφετηρίες,συναντιώται σε ένα σημείο που προκαλεί αμηχανία.

Η αριστερά στην τρέχουσα πολιτική δράση της,εκφράζεται μέσα από τις πολιτικές δράσεις ομάδων,συλλόγων,σωματείων,κλπ σε μια αντίθεση με τις κυβερνητικές επιλογές ,δημιουργόντας ένα καταπληκτικό πλέγμα οργανώσεων .

Το Ευρωπαικό φόρουμ στην Αθήνα μας παρουσίασε αυτήν την πολυμορφία στην απόλυτη έκταση της.

Πολιτικές σχεχταριστικές γκρούπες,δίπλα σε ορειβατικούς συλλόγους,σε ομάδες τέχνης,φόρουμ διαλόγου κλπ κλπ

Η δυσεπίλυτη αντίφαση,που προκαλεί αμηχανία,είναι ότι αυτή ακριβώς η κοινωνική μορφή διακλάδωσης,αυτά τα ριζώματα (Deleuze) είναι και το πολιτειακό πρότυπο του φιλελευθερισμού.

Για να κάνουμε το πράγμα πιο ερεθιστικό ,ας σημειώσουμε ότι η οργανωσιακή θεωρία ,στην ουσία δεν μπορεί να διακρίνει την οριζόντια ευέλικτη σύχρονη εταιρεία υψηλης τεχνολογίας,από τα πολύμορφα κινήματα της αριστεράς.
Στην ουσία είναι και οι δύο ριζωματικές οργανώσεις.Καμία σοβαρή επιχείρηση με έκθεση στο διεθνές περιβάλλον έχει την πολυτέλεια να είναι απλοικά ιεραρχική.

Ετσι για να συνενοηθούμε χοντρά,ας πούμε ότι μορφολογικά σύχρονες εταιρείες και «αντι καπιταλιστικοί» αγώνες είναι πανομοιότυποι.

Ο αδέσποτος ιστολόγος,που και που εργάζεται και πιο συστηματικά,βρήκε ένα κείμενο του Hayek ,το μετάφραασε,και αναρωτιέται δημόσια.


Υπάρχει κανένας έντιμος αριστερός που δεν θα συνιπέγραφε τα παρακάτω;


Η σπουδαιότητα των εθελοντικών ενώσεων (O φιλελευθερισμός δεν είναι ατομικισμός) Μετάφραση LLS από το F.Hayek The Mirage of Social Justice p 151-3

Θα ήταν θλιβερή παρανόηση των βασικών αρχών της ελεύθερης κοινωνίας αν έβγαινε το συμπερασμα ότι επειδή πρέπει να αποδυναμώσουμε τις μικρές ομάδες από όλες τις αναγκαστικές επιβολές,δεν θα δώσουμε την ύψιστη αξία στις εθελοντικές δράσεις .
Περιορίζοντας τις αναγκαστικές δράσεις στα κυβερνητικά όργανα,και περιορίζοντας την ενέργεια τους μόνο στην ενίσχυση των γενικών κανόνων και νόμων ,αυτές οι αρχές (της ελεύθερης κοινωνίας) σκοπεύουν να περιορίσουν τον καταναγκασμό ,δίνοντας τον μεγαλύτερο χώρο στην εθελοντική δράση.

Η κακόβουλη ιδέα ότι όλες οι δημόσιες ανάγκες πρέπει να υπηρετηθούν από από υποχρεωτικές οργανώσεις και όλα τα μέσα που προσφέρουν τα άτομα στην εξυπηρέτηση δημοσίων σκοπών, πρέπει να είναι κάτω από κυβερνητικό έλεγχο,είναι τελείως ξένη προς τις αρχές της ελεύθερης κοινωνίας.
Ο πραγματικός φιλελεύθερος πρέπει να επιθυμεί όσον το δυνατόν «ειδικές κοινωνικές ενώσεις εντος του κράτους»,εθελοντικές οργανώσεις μεταξύ του κράτους και της κυβέρνησης,τις οποίες ο λανθασμένος ατομικισμός του Rousseau και η Γαλλική Επαναστάση ήθελαν να υποτάξουν.Αντιθέτως θέλει να τις αποστερήσει όλες από τα αποκλειστικά και υποχρεωτικά στοιχεία.

Ο φιλελευθερισμός δεν είναι ατομικισμός στην έννοια «καθένας για τον εαυτό του»,παρότι είναι καχύποπτος για την τάση των οργανώσεων να προσπορίζονται αποκλειστικά δικαιώματα για τα μέλη τους.

Θα διαπραγματευτούμε πληρέστερα τα προβλήματα που προκύπτουν από την θεώρηση ότι αυτές οι εθελοντικές οργανώσεις ,εξαιτίας της μεγαλύτερης ισχύος που αποκτούν σε σχέση με τα άτομα,πρέπει αναγκαστικά να περιορίζονται από τον νόμο και ειδικώτερα πρέπει να αρνηθούν μερικά δικαιώματα τα οποία είναι σημαντικά για την ζωή των ατόμων.

Αυτό όμως που θέλουμε να υπογραμμίσουμε ,δεν είναι τα απαραίτητα όρια,αλλά η σημασία της ύπαρξης των εθελοντικών ενώσεων,όχι μόνο για το συμφέρον αυτών που τις απαρτίζουν,αλλά για την αληθινή υποστήριξη του δημοσίου συμφέροντος.

Η κυβέρνηση πρέπει να έχει το μονοπώλειο της κατανομής των υποχρεώσεων,για περιορίζει τον καταναγκασμό των υποχρεώσεων,αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κυβέρνηση πρέπει να έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να προωθεί τα δημόσια αγαθά.

Σε μια αληθινά ελέυθερη κοινωνία,οι δημόσιες υποθέσεις δεν περιορίζονται ως υποθέσεις της κυβέρνησης,και ή έννοια του δημοσίου δεν πρέπει να εξαντλείται στην κυβερνητική ευθύνη.

Είναι μια απο τις μεγαλύτερες αδυναμίες του καιρού μας,το γεγονός ότι μας λείπει η υπομονή και η πίστη να κτίσουμε εθελοντικούς οργανισμούς για σκοπούς με μεγάλη αξία,και αμέσως ζητάμε από την κυβέρνηση να επιβάλει αναγκαστικά (ή με άλλους τρόπους που προέρχονται απο καταναγκασμό) οτιδήποτε είναι επιθυμητό σε μεγάλη κλίμακα.

Τίποτα δεν μπορεί να έχει πιο καταστροφικό αποτέλεσμα στην πραγματική συμμετοχή των πολιτών,από μιά κυβέρνηση,που αντί απλώς να παρέχει το βασικό πλαίσιο για την αυθόρμητη ανάπτυξη,γίνεται (η κυβέρνηση) μονολιθική και αναλαμβάνει την πρόβλεψη και όλη την ευθύνη ,για ζητήματα που μπορούν να λυθούν από τις κοινές προσπάθειες.

Είναι μεγάλη αξία της αυθόρμητης τάξης,που προκύπτει από την συνύπαρξη μεγάλου αριθμού διακριτών εθελοντικών οργανώσεων και κοινοτήτων,που υπηρετούν αξίες όπως η επιστήμη,οι τεχνές,ο αθλητισμός κλπ.

Είναι ακόμα μια ευπρόσδεκτη εξέλιξη ,όταν αυτές οι ομάδες επεκτείνονται εκτός συνόρων.Ενας Ελβετός ορειβάτης έχει περισσότερα κοινά με ένα Ιάπωνα συνάδελφο του,από όσα με ένα ποδοσφαιριστή της πατρίδας του.Συμμετέχουν λοιπόν σε μια κοινότητα ισχυρότερη ίσως και από την πολιτική ομάδα στην οποία ανήκουν.

Η παρούσα τάση των κυβερνήεων να μεταφέρουν όλα τα δημόσια ενδιαφέροντα κάτω από τον έλεγχο τους,στην ουσία καταστρέφει το δημόσιο συμφέρον.,με αποτέλεσμα ένας μεγάλος αριθμός πολιτών να αποστρέφονται την πολιτική,παρότι έχουν ήδη αφιερώσει πολλά σε αυτήν.

"Υστερος" Althusser και "Ωριμος" Hayek λένε τα ίδια,και εμείς πλακωνόμαστε.Βάζω στοίχημα που πρέπει να χάσω!

Ο αδέσποτος ιστολόγος αποκαλύπτει και νέα προσωπικά δεδομένα

Εδώ και χρόνια διαβάζει-"καταπίνει" τις΄"Θέσεις" .Το πιο έγκυρο και μακρόχρονο περιοδικό του "Αλτουσεριανού" Μαρξισμού της Ευρώπης ,που εκδίδεται λόγω της τρέλλας του Μηλιού.
(περισσότερα εγκώμια σε προσεχή ανάρτηση)

Κάνουμε όμως και άλλα, παρότι γνήσιοι μεταρρυθμιστές φιλελεύθεροι, παρακολουθούμε όσες εκδηλώσεις ,μπορούμε (τις λιγώτερες) των "Θεσεων" του "Πουλατζά" του "Καράγιωργα" ,όντας σε εντεταλμένη ιδεολογική κατασκοπεία, παρέα με όλο το μετασταλινικό συνάφι της Ποσδεπ. (καλά πλειοψηφία είναι,αλλά και μετασταλινικοί είναι πειράζει;)

Πέρσυ τον Σεπτέμβριο λοιπόν παρακολουθώ τις εκδηλώσεις για τα είκοσι χρόνια ,και ακούω δύο ομιλιες που ιντριγκάρισαν.Και οι δύο για τον "υλισμό του ασταθμητου" την "αχαρακτη γραμμή" και την "συνάντηση"

Περίμενα ότι θα δημοσιευθούν και ,πράγματι στο τελευταίο τεύχος των Θ,υπάρχουν εκτατεμένη μορφή (Η προτεραιότητα της συνάντησης επί της μορφής V.Morfino μτφ.Γ.Φουρτούνης ,& Ο Κόσμος της ζωής και ο Κόσμος της ιστορίας Μ.Μπαρτζίδης)

Για να έλθω στο action,πριν το συμπέρασμα φίλοι μου ανακοινώνω.

Όποιος διαβάσει τις σελίδες των Θέσεων τεύχος 108 σελ( 99-122) και τα κεφάλαια από το Rules and Orders του Hayek , Reason and Evolution ,Cosmos and Taxis (p 8-54) και βρεί Μία (αριθμός 1) επι της ουσίας διαφωνία,τότε εγώ χάνω στοιχημα όσο θέλει ο "αντίμαχος" και το οποίο βεβαίως πληρώνω μόνο στο Kiva.org (το σάιτ που δανίζει Μπακάληδες στην Καμπούλ, Ταξιτζήδες της φίλης Κινσάσα κλπ κλπ)

Παρότι γνωρίζω ότι το LLS παρακολουθείται από επαγγελματίες διανοούμενους που κοροιδεύουν σε κάθε διανοητική "ματσόλα" που κάνει ο ερασιτέχνης ιστολόγος ,εν τούτοις τολμώ να συνοψίσω Hayek και Althusser σε πέντε γραμμές

O Hayek γράφει και ξαναγράφει για να μας πείσει ότι οποιαδήποτε προσπάθεια να συλλάβουμε την έννοια κοινωνία ,ως "οντότητα" της οποίας θα ορίσουμε εκ των προτέρων την διαδρομή είναι αποτυχημένη.
Γιατί;
Γιατί είναι αδύνατο να γνωρίζουμε τι ακριβώς κανουν θέλουν σκέφτονται φαντάζονται κάτι δυσεκατομμύρια άνθρωποι.
Η κοινωνία τελικά είνα ένας άπειρος αριθμός "αυθορμήτων τάξεων" που έχουν δημιουργηθεί στο πέρασμα των χρόνων ,και μέσα από ένα ασύληπτο χάος συνεχών αλληλοδράσεων λαθών διορθώσεων,δημιουργούμε τον σημερινό κόσμο,που για τον Hayek είναι "Κοσμος" με την αρχαιοελληνική έννοια.
Αντίθετα κοινωνικά προγράμματα "κοινωνικού προγραμματισμού" ,αναφέρονται περισσότερο στην αρχαιοελληνική ένοια της "Τάξης" και είναι καταδικασμένα στην αποτυχία,όχι για ιδεολογικούς αλλά για βαθύτηρους "συστημικούς" λόγους.
Ο Η στην κατά LLS ανάγνωση δεν είναι αντισοσιαλιστής,είναι αντι "προγραμματικός".Στην ίδια κατά LLS ανάγνωση ,ο Η προκρίνει ένα "σοσιαλισμό" της αυθόρμητης τάξης ,μια κοινωνία της μηδενικής "βαναυσότητας" (κατά Rorty) που όμως θα προέλθει από την ωρίμανση του "Κοσμου" και όχι από την επιβολή της "σοσιαλιστικής" Τάξης.

Οσον αφορά τον "ύστερο" Althusser, εδώ το ίδιο ζήτημα προσεγγίζεται με διαφορετικό λεξιλόγιο,αλλά φθάνουμε στο ίδιο συμπέρασμα

Η ιστορική συγκυρία ,αποκαλούμενη "συνάντηση" έχει τα εξής χαρακτηριστικά

Κάθε "συνάντηση" είναι αποτέλεσμα άλλων συναντήσεων ad infinitum
Κάθε "συνάντηση" θα μπορούσε να μην είχε συμβεί
Τα στοιχεία της "συνάντησης" δεν προδιαγράφουν την συνάντηση την ακόλουθη κοινωνική συγκυρία που θα προκύψει.

Το project του Αλτουσεριανού Μαρξισμού ,να αποκοπεί από ένα χονδροειδή ντετερμινισμό αλλά "Ακαδημία της ΕΣΣΔ" ,τον ωθεί διανοητικά στον Χαγιεκικό "Κοσμο"

Τα τώρα δύο ερωτήματα χωρίς απάντηση

-Είναι τυχαίο ότι και τα δύο κείμενα αναφέροντα στη γραφή του Δαρβίνου,σε μια προσπάθεια κατανόησης της "Δαρβινικής εξέλιξης" ;
-Είναι τυχαία η διπλή αναφορά του Μπατζίδη στον "Κόσμο";

Τι μπορεί και πρέπει να "κλέψει" από τον Hayek ,η φιλελευθερη και μεταρρυθμιστική Αριστερά;

Οι θεσμοί της ιδιοκτησίας ,όπως υπάρχουν σήμερα,είναι ασφαλέστατα ατελείς.Δεν υπάρχει λόγος να υποθέσουμε ότι αυτές οι μορφές (ιδιοκτησίας) που εννοούμε στον σύχρονο κόσμο είναι οι τελικές.Οι παραδοσιακές σύλληψεις για τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα ,είναι μια περίπλοκη δέσμη ,της οποίας οι πιο αποτελεσματικοί συνδιασμοί δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί σε όλες τα κοινωνικά πεδία. (The Fatal Conceit,μετάφραση Left Liberal Synthesis)

Ο F.Hayek αποτελεί μια από τις Ναυαρχίδες της Φιλελεύθερης σκέψης.

Και όχι άδικα

Αποτέλεσε μια "μηχανή" παραγωγής ιδεών κατά του "Σοσιαλισμού" της εποχής του ,και είχε την τύχη να δει την κατάρρευση της ΕΣΣΔ το 1989 ,αλλά και την κατίσχυση των Reagan Thacher σε ΗΠΑ ,Μ.Βρετανία.

Η σύγχρονη μυθολογία κατατάσσει το Hayek στους ιδρυτές της λαίλαπας του "Νεοφιλελευθερισμού" .Στην δε Ελλάδα ,αν δε κάνω λάθος ,δεν υπάρχει μεταφρασμένο έργο του,η δε αναζήτηση στα ξενόγλωσσα βιβλιοπωλεία μπορεί μετα δυσκολίας να αποφέρει το τελευταίο αντίγραφο του "Road to Serdom".

O ερασιτέχνης συντάκτης αυτού του ιστολογίου,ως αδέσποτος αναγνώστης ,καταπιάστηκε να διαβάσει κάτι από Hayek,μπας κια καταλάβει σε τι ακριβώς συνίσταται η σκέψη αυτή.Οπως και αλλού έχουμε επισημάνει ,κάτι καραφασίστες τύπου Heidegger,Scmitt ,κοσμούν τα πιο προωθημένα κείμενα της κριτικής ,εμείς θα κωλόσουμε;

Οπως πάντα ,όταν ασχολείσαι με το διανοητικό έργο ,η ανάγνωση επιφυλλάσει μερικές εκπλήξεις.(περιδιαβάζοντας μερικά βασικά κείμενα) Οποιος βέβαια περιμένει από ένα αδέσποτο "ιστογράφο" μια ακαδημαικού επιπέδου αποτίμηση,προφανώς έχει κάνει λάθος.Αλλά δεν εκχωρούμε και στους επαγγελματίες διανοούμενους το προνόμιο της κρίσης και σκέψης.

-Κατ'αρχάς ο τύπος ασκεί μια δριμύα κριτική στον Σοσιαλισμό νοούμενο ως κεντρικό προγραμματισμό τύπου ΕΣΣΔ.Ως σύστημα που κεντρικά σχεδιάζει μια οικονομία ,άρα και την ζωή των ανθρώπων ,που πρέπει όμως να υπακούει σε μια αφηρημένη αρχή καλούμενη Σοσιαλισμό,την οποία (αρχή) ερμηνεύουν οι ειδικοί!

-Μας επισημαίνει την λειτουργεία της αγοράς,ως σύστημα εξαιρετικής πολυπλοκότητας ,το οποίο μέσα από τις άπειρες διαδράσεις,"ωριμάζει" δημιουργώντας νέους βαθμούς διαδράσεων.Δεν αναφέρεται σε "αόρατες χείρες" ,αλλά σε μια ενσωματωμένη σιωπηλή "τάξη" που έχουν αποκτήσει οι αγορές ,την οποία και ενσωματώνουν και μεταφέρουν σε κάθε νέο στάδιο εξέλιξης

-Εχει μια κριτική στάση σε "εξισωτικά" πολιτικά προτάγματα,με την έννοια της απώλειας της διανοητικής και κοινωνικής "βιοποικιλότητας" που είναι ακριβώς αυτή που επιφέρει την ανθρώπινη πολιτική και κοινωνική εξέλιξη και πρόοδο.Με αυτή την οπτική συνδέει σχεδόν μονοσήμαντα την πολιτική δημοκρατία με την οικονομία της αγοράς.

-Διατυπώνει ένα οικονομικής φύσεως διερώτημα για τις δημόσιες μονοπωλιακές λειτουργίες που δεν εντάσσονται στον μηχανισμό των τιμών ,καθώς μας προειδοποιεί ότι χωρίς τις τιμές και τους αγοραστές, δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε ούτε την ποιότητα ούτε την ποσότητα των υπηρεσιών αυτών.

-Εχει μια μεγάλη ενασχόληση με ζητήματα επιστημών του "νου" αλλά και ζητήματα ηθικών κανόνων τα οποία θεωρεί ως σιωπηλή ενσωμάτωση κατακτημένων κανόνων συμπεριφοράς που εξασφαλίζουν την κοινωνική συνέχεια.

Πόσο μπορούν να αφορούν όλα αυτά ,την Αριστερά δηλαδή ένα πολιτικό ρεύμα κοινωνικής αλλαγής,που μέσα από τον πολιτικό ανταγωνισμό θέλει οραματιστεί και υλοποιήσει ένα κόσμο ισότητας;

Αρκετά

-Κατ'αρχάς ας παραδεχθούμε ότι το πείραμα της ΕΣΣΔ είχε μια κριτική που ήταν διανοητική έντιμη,και σχετικα ορθολογική.Η κριτική στο πρόγραμμα του Κεντρικού Σχεδιασμού δεν ήταν μόνο η πολιτική αντεπίθεση του αντίπαλου μπλόκ.

-Είναι σίγουρο στην Αριστερά,ότι κατα βάθος δεν έχει απαλλαγεί από ,άρρητα σύνδρομα ενος αναλυτικού κεντρικού σχεδιασμού,αντί να αναζητήσει μια συναινετική συμφωνία πλαίσιο για την κοινωνία,μέσα στην οποία θα ισορροπήσουμε την ισότητα και τον αναγκαίο πολυμορφισμό.

-Εχουμε καταλάβει την λειτουργία της αγοράς,ως μηχανισμό μεταφοράς πληροφοριών για τις ανάγκες που μεταβάλλονται αενάως;

-Οταν καταφερόμαστε στις δημόσιες υπηρεσίες ως μέρος του κράτους,έχουμε επινοήσει κανένα άλλο μηχανισμό εκτός των τιμών,για να τις αξιολογήσουμε (από την πλευρά των χρηστών) ή θα αφήνουμε τον εκάστοτε Αυτιά να το κάνει για μας;

Με πόση άνεση μπορεί ένας Αριστερός να διαβάσει Hayek;

Δεν είναι εύκολο,και πολλές φορές ο Η είναι "συντηρητικός"

Μπορεί και πρέπει η Αριστερά να εμβαθύνει στην ανάλυση του για την φιλελευθερης κοινωνίας , που αναπτύσσεται σε υψηλώτερους βαθμούς πολυπλοκότητας , και την κριτική του ότι ένας "αρχαικός" σοσιαλισμός,στην ουσία προσπαθεί να "αποδράσει" από την πολυπλοκότητα ,προς ένα κοινοτισμό χωρίς τεχνολογία.(Ουσιαστικά σήμερα μόνο ο Negri απαντά δημιουργικά στοχαζόμενος γαι την μηχανογεννή μεταμόρφωση .Αυτοκρατορία σελ 487,The Multitude p 195)

Για παράδειγμα,δεν έχω καταλάβει στην Ελλάδα ,τι μπορεί να σημαίνει μια Αριστερή αντικαπιταλιστική εκδοχή των τριών μεγάλων τομέων εισαγωγής συναλλάγματος ( εξαγωγές, τουρισμός , ναυτιλία )

Απο την άλλη πλευρά όμως

Ο Η είναι συντηρητικός ,στα θέματα Ηθικής ,την οποία αντιλαμβάνεται ως ιστορική άρρητη κατωχύρωση κανόνων συνύπαρξης,όπου τελικά οι "πειραματισμοί" είναι μια εξωτερική αφύσικη παρέμβαση.Sorry mr.Hayek είμαστε του Μαη και του εκάστοτε Μαη.

Στον Η λείπουν τα στοιχεία της αυτονομίας της Πολιτικής και του ανταγωνισμού ,που θα γονιμοποιήσουν την υψηλή "βιοποικιλότητα" που δημιουργεί η ρυθμισμένη αγορά.Με μια έννοια το Πολιτικό ως περιοχή συγκρόυσεων,κοινωνικού πειραματισμού και αναπόφευκτων εντάσεων λείπουν.

Στο τέλος αυτής της μικρής διαδρομής ο ερασιτέχνης "ιστογράφος" συνάντησε τον C.Sciabarra ,που προσέφερε μια συναρπαστική έκπληξη,το βιβλίο του,"Marx ,Hayek, and Utopia"!!Οποιος δεν φοβάται τις ΄διανοητικές επαλληλίες,και θέλει να δει τους συχρονισμούς του συγγραφέα του Κομμουνιστικού Μανιφέστου και του πιο αξιοπιστου Φιλελευθερου διανοητή ,μπορεί να ψάξει για το πόνημα.

Βιβλιογραφία

The road to Serform
The constitution of Liberty
The Fatal Conceit

Law Legislation and Liberty
The Cambridge Companion to Hayek
Marx Hayek and Utopia