Φιλελεύθερος Σοσιαλισμός-Κόμμα Αριστερών Φιλελεύθερων

Πριν από μερικούς μήνες κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το βιβλίο του Κάρλο Ροσέλι (1899-1937) «Φιλελεύθερος Σοσιαλισμός». Το βιβλίο, δημοσιεύεται το 1945 σχεδόν είκοσι χρόνια μετά τη δολοφονία του Ροσέλι από την ακροδεξιά ομάδα «La Galoule» αλλά έχει μια ερεθιστική επικαιρότητα. Ο Ροσέλι συμμετέχει στα ιδεολογικά ρεύματα της Ευρωπαϊκής αριστεράς, του σοσιαλισμού   αλλά ταυτόχρονα με ένα οξυδερκή σχεδόν προφητικό τρόπο  βλέπει τα αδιέξοδα της κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας και πολύ πριν τον «τρίτο δρόμο» επεξεργάζεται μια φιλελεύθερη προοπτική προς τον σοσιαλισμό. Στην επεξεργασία του Ροσέλι ο φιλελευθερισμός είναι μέθοδος ενώ ο σοσιαλισμός είναι πρόταγμα. Μπορούμε να εικάσουμε πως ένα έργο σαν του Ροσέλι θα ήταν σχετικά δύσκολο να σχηματιστεί στην αντίστοιχη Ελλάδα του μεσοπολέμου. Σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή αριστερά τα κοινωνικά και ιδεολογικά επίδικα εδώ έχουν αναδυθεί κάτω από το  βάρος της Μικρασιατικής καταστροφής, από τον εθνικό διχασμού, από τον ασφυκτικό γεωπολιτικό περίγυρο. Οι όροι του φιλελευθερισμού και σοσιαλισμού έχουν μια ειδική φόρτιση στις διαφορετικές χώρες.

Αν η Ιταλική αριστερά ευτύχησε να έχει ένα τόσο σημαντικό έργο στην γραμματεία της, η Ελληνική αριστερά είχε μια άλλη τύχη :Να έχει ένα κόμμα που συμμετείχε στην πιο δραματική συγκυρία ( 1943-1952) , έπαιξε σημαντικό ρόλο και ονομαζόταν με τον σύγχρονο όρο «Κόμμα Αριστερών Φιλελεύθερων».

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον πως ενώ η ιστορική έρευνα για τον εμφύλιο και την δεκαετία του 50 έχει μια εντυπωσιακή  επικαιρότητα , για το κόμμα υπάρχουν σχετικά λίγες αναφορές και τεκμήρια.

Οι Αριστεροί Φιλελεύθεροι έχουν κυρίως στρατιωτική προέλευση από το κλίμα του Βενιζελισμού, το οποίο χαρακτηρίστηκε από την τότε δεξιά ως «βενιζελοκομμουνισμός» (1). Οι στρατιωτικοί αυτοί συμμετέχουν στο ΕΑΜ αλλά έχουν μια διακριτή απόσταση από το ΚΚΕ. Αναφέρονται σε τεκμήρια ως κόμμα ήδη από το 1944 ,ενώ στην ιστορική εκλογή του 45 συντάσσονται με το ΚΚΕ στην απόφαση του για αποχή. Με την έναρξη όμως του εμφυλίου οι Αριστεροί Φιλελεύθεροι παίρνουν διακριτή απόσταση και αυτό οριοθετούνται στον χώρο της τότε «νόμιμης αριστεράς». Υπάρχουν ιστορικές αναφορές για τους  Μάντακα ,Χατζήμπεη ,Γρηγοριάδη οι οποίοι συμμετέχουν σε όλες τις πολιτικές διαδικασίες.

Στις προσπάθειες ανασύνταξης της αριστερά με εκλογικούς σχηματισμούς όπως ο Δημοκρατικός Συναγερμός οι Αριστεροί Φιλελεύθεροι έχουν σημαντική συμβολή. Μάλιστα στις εκλογές του 1951 έχουν έξι από τους δέκα βουλευτές. Ωστόσο η στρατιωτική καταγωγή των περισσότερων στελεχών , ήταν αδύνατο να συγχρονιστεί με τις θέσεις του ΚΚΕ για το Μακεδονικό και την γεωπολιτική περιπλοκή του εμφυλίου.

Κρίσιμη στιγμή για τις σχέσεις των Αριστερών Φιλελεύθερων ήταν η ένταξη της Ελλάδας στο Νατο. Στην πρόσφατα δημοσιευμένη σχετική συζήτηση στη βουλή ο βουλευτής Λ.Καραμαούνας αναφέρει:

Εξαντληθείσης της συζητήσεως επί του υπό κρίσιν νομοσχεδίου, ως εκπρόσωπος του Κόμματος Αριστερών Φιλελευθέρων, εκφράζω την λύπην μου,διότι δεν θα υπάρξη ομόφωνος η γνώμη της Εθνικής Αντιπροσωπείας , όπως θα έπρεπε να είναι προκειμένου  περί τοιούτων θεμάτων. Βεβαίως θα ήτο καλόν να χαράξωμεν ιδίαν πολιτικήν.Δυστυχώς όμως δεν έχομεν ούτε την δύναμιν, ούτε το ανάστημα του μεσολαβητού.Δι’ αυτό είμαι υποχρεωμένος να συμφωνήσω με την πλειοψηφίαν της Εθνικής Αντιπροσωπείας (δηλαδή προσχώρηση της Ελλάδος στο Νατο) .Εάν υπάρχουν μεταξύ των παρατάξεων διαφοραί,,αι επικρίσεις ημπορούν να γίνουν επί άλλων θεμάτων και όχι εις αυτό το υψίστης εθνικής σημασίας θέμα. Βουλή: 18 Φεβρουαρίου 1952 .Επίσημα πρακτικά της Βουλής.

Σήμερα η συζήτηση φιλελευθερισμού και αριστεράς παραμένει ημιτελής, αν έγινε ποτέ. Ενίοτε παράγει τραγελαφικά αποτελέσματα (πηγή) . Μια  μικρή προσπάθεια για μια σύγχρονη διαπραγμάτευση του θέματος υπάρχει  εδώ

 (1) Για την έννοια του «βενιζελοκομμουνισμού» στο ηχητικό απόσπασμα εδώ

 Info

Μ.Λυμπεράτος : Από το Εαμ στην Εδα. Περιέχονται τα περισσότερα τεκμήρια για το κόμμα Αριστερών Φιλελευθέρων.

Τ. Τρίκκας, ΕΔΑ 1951-1967. Το νέο πρόσωπο της αριστεράς

Κ.Ροσέλι: Φιλελεύθερος Σοσιαλισμός

 

Το "Αόρατο Ρήγμα" και οι "αόρατοι"

 

Διάβασα "Το "Αόρατο Ρήγμα" του Α.Δοξιάδη και το απόλαυσα γιατί με ένα σαφή αλλά τεχικά τεκμηριωμένο τρόπο, αναδεικνύει τις ιδιομορφίες της ελληνικής κοινωνίας του "μνημονίου". Δεν θέλω να κάνω μια ολική παρουσίαση του βιβλίου, γιατί απλά το θεωρώ ένα από τα must για όποιον προσπαθεί να διατυπώσει ένα δημόσιο λόγο. Θέλω να εκμεταλλευτώ το "Αόρατο Ρήγμα" (εφεξής ΑΡ)  για να αναδιατυπώσω μια άποψη που έχω σχηματίσει:

Η τρέχουσα ιδεοκίνηση για την πολιτική και την οικονομία, όταν γίνεται με τους τρέχοντες όρους , είναι τελετουργική. Αυτή η τελετουργία έχει τη μορφή της οξύτητας. Εντός ή κάτω από τους πολλούς πόλους της αντιπαλότητας, υφίστανται    δυναμικά πλάσματα συμφερόντων , τα οποία έχουν σχηματίσει αόρατα ρήγματα και αόρατες συναινέσεις. Μιλάμε κυριολεκτικά για ένα ενεργό υπέδαφος, μια ζέουσα "βαθιά δομή" επί της οποίας η τρέχουσα πόλωση είναι μια υπερκατασκευή .Η μεταμόρφωση των υπαρκτών αόρατων ρηγμάτων σε φαινόμενες συγκρούσεις με άλλα επίδικα είναι ο όρος συντήρησης, καθήλωσης των πόλων των αόρατων ρηγμάτων αυτών.

Στο ΑΡ διατυπώνεται ένα συνεκτικό έργο  όπου αναδεικνύονται αυτά τα αόρατα  ρήγματα .Ενδεικτικά:

Στο ΑΡ γίνεται μια ταξινόμηση ανάμεσα σε "διεθνώς εμπορεύσιμους κλάδους " tradables και "μη εμπορεύσιμους κλάδους". Οι πρώτοι περιλαμβάνουν όλες τις δραστηριότητες που υφίστανται άμεσα τον ανταγωνισμό (πχ ο μαραγκός από το Ικεα) ενώ στους δεύτερους όσοι δεν υφίστανται άμεσα τον ανταγωνισμό ( πχ δημόσια διοίκηση) .Παρότι αναγκαστικά απλοποιώ το σχήμα, ο ΑΔ παρατηρεί πως για μια ολόκληρη φάση ενώ τα καταναλωτικά πρότυπα αυξάνουν για όλους, το μερίδιο των "εμπορεύσιμων κλάδων" συρρικνώθηκε. Η ιζηματοποίηση των όλων  εισοδημάτων και η συνακόλουθη έκφραση της δυσανεξίας  τους χωρίς το αόρατο ρήγμα τους, δημιουργεί ένα μετασχηματισμένο πόλο δυσανεξίας. Ο πόλος αυτός ενώ  δημιουργεί την πολιτική πλοκή (πχ αντιμνημόνιο fast track) αποκρύβει και τελικά συντηρεί το ρήγμα, εις βάρος των θυμάτων του πόλου των "εμπορεύσιμων".

Στο ΑΡ προσφέρονται και άλλες διαυγαστικές παρατηρήσεις και ταξινομήσεις , που αποκρύβονται από την τρέχουσα ιδεοκίνηση (πχ το θέμα των μεγάλων εταιρειών, η φορολογία των αυτοαπασχολούμενων, οι μηχανισμοί φυγής από τις υπηρεσίες του δημοσίου κλπ). Εαν η ελληνική κοινωνία αναλυθεί με τα εργαλεία και την οπτική του ΑΡ τότε μια σειρά από δραστηριότητες και λειτουργίες , αποκαλύπτονται ως "ορθολογικές" επιλογές έλλογων υποκειμένων. Η κοινωνία μας δεν έχει στρεβλώσεις έχει σταθερά συστήματα , αποκρυσταλλώσεις συσχετισμού συμφερόντων, τα οποία παράγουν λογικά αναμενόμενα αποτελέσματα. Ετσι μια σειρά συζητήσεων γίνονται προσχηματικά, με την επίκληση κοινότοπων αφαιρέσεων οι οποίες προσπαθούν να αναπαράγουν τους υφιστάμενους αόρατους συσχετισμούς.

Το κεφάλαιο για την σιωπηρή συναίνεση είναι, κατά την γνώμη μου ένα από τα πιο ενδιαφέροντα. Αναδεικνύονται ένα πλήθος περιπτώσεων όπου οι παράδοξες  ιδιομορφίες τυγχάνουν μιας ευρύτατης συναίνεσης από την Ακροδεξιά έως το ΚΚε. Η γενική αντιμετώπιση για τα φροντιστήρια και τα ασφαλιστικά ταμεία , είναι υποκριτική και συναινετική ταυτόχρονα.
Ακόμη το κεφάλαιο "επιδόσεις και συγκρίσεις" παρέχει τεχνικά στοιχεία, όπου η ελληνική οικονομία έχει επιτύχει μια σειρά από διαστροφικές πρωτιές.
Είναι τόσο ερεθιστικό  το ΑΡ ώστε είναι περιττό να απαριθμήσω όλα τα ενδιαφέροντα που παρέχει.

Ωστόσο το γενικό του πνεύμα προκαλεί μια απορία. Ο ΑΔ είναι εκ των συντακτών του κειμένου των 58.Το ΑΡ αποκαλύπτει ένα νεοελληνικό δυναμισμό ο οποίος συστημικά είναι αόρατος γιατί είναι προφανώς διακομματικός και διαταξικός. Το λογικό συμπέρασμα του ΑΡ δεν είναι να συνενωθούν οι εκπρόσωποι των  αδικημένων πάροχων   "tradables" σε ένα ενιαίο κόμμα ρεύμα, αλλά να διαμορφώσουμε ένα ιδεολογικό και διαλογικό περιβάλλον όπου οι πάροχοι των "tradables" θα απομαγεύσουν τα αόρατα. Αυτή η απομάγευση ή θα γίνει σε όλο το εύρος του ιδεολογικού φάσματος αλλιώς κυριολεκτικά σε λίγα χρόνια θα γίνουμε όλοι "αόρατοι”

Boston Tea Party:Πέραν της μυθoλογίας των Tea Parties

Η πλούσια και πάντα ενδιαφέρουσα Εποχή ,μια φωνή έλλογων προβληματισμών της ριζοσπαστικής ευρωπαϊκής αριστεράς, δημοσίευσε , την Κυριακή 15 Ιανουαρίου, ένα πολύ κατατοπιστικό άρθρο για τα τεκταινόμενα στους Ρεπουμπλικάνους .Στο τέλος της αναλυτικής περιγραφής δημοσιεύει ένα κατάλογο αριστερών ή αριστεριζόντων σχηματισμών που συμμετέχουν στις προεδρικές εκλογές στον οποίο φιγουράρει πρώτο πρώτο το Boston Tea Party με υποψήφια την Tiffany Briscoe (το άρθρο εδώ)

 Εντυπωσιακό όντως.

 Ενω η συνηθισμένη δημόσια πρόσληψη αναφέρεται στα Tea Parties ως ένα συμπίλημα από συντηρητικές αντιδραστικές δυνάμεις που σωρεύονται στην άκρη δεξιά του συμβατικού πολιτικού άξονα , το BTP προβάλει ως μέρος ενός αριστερόφωνου γαλαξία .

 Ξαναγυρίσουμε στην αγαπημένη θεματαλογία του ιστολογίου : Οι σχέσεις αριστεράς φιλελευθερισμού είναι ουσιαστικά αδιερεύνητες, ορίζονται από μια ποικιλία ταυτίσεων και αποστάσεων ,αλλά πάντως δεν είναι κάθετα αντιθετικές σε ένα σχήμα αριστερά εναντίον φιλελευθερισμου. Ειδικά στην Ελλάδα ,για λόγους που σχετίζονται με ιστορικές αδράνειες και εμμονές, η μεγάλη μερίδα των αριστερών επιλέγει να ορίσει τις τρέχουσες κύριες συντηρητικές ιδέες ως φιλελεύθερες για να ετεροκαθορισθεί ως αντιφιλελεύθερη αριστερά και να διακινήσει ,δωρεάν και εισαγόμενη, μια αντιφιλελεύθερη ατζέντα αγγλοσαξονικής προέλευσης. Αποτέλεσμα; το σύνολο των συντηρητικών δυνάμεων το οποίο πιστεύει ότι ο Nozick είναι αποσμητικό για Λετονούς με άρωμα αρμπαρόριζα με καρπούζι, αντιμετωπίζεται ως οργανικά φιλελεύθερο.Στην ίδια μικρονοική οπτική που κάποιοι ταυτίζουν τον Marx με τον Πολ Ποτ.Μια κρατικοδίαιτη ,αγοραφοβική δεξιά, μια αστική τάξη τρόφιμος των εκάστοτε πακέτων από το σχέδιο Μαρσαλ μέχρι σήμερα, με ανύπαρκτη ή καχεκτική σχέση με οποιαδήποτε φιλελεύθερη γραμματεία , εννοείται ως φιλελεύθερη γιατί έτσι μπορούν να διακινηθούν αναλυτικά σχήματα εισαγωγής ως κριτική σκέψη.Έτσι εκχωρούνται ένας γαλαξίας ιδεών που δυνητικά θα όπλιζαν το ιστορικό αριστερό οπλοστάσιο ,μόνο και μόνο γιατί είναι εύκολο να μεταφράζονται και να διακινούνται copy paste οι διάφοροι " αντινεοφιλευθερισμοί". Η εννοιολογική αριστεροδεξιά μπαλαφάρα   του "Σταλινισμού" αναπαράγεται τώρα κοιτώντας δεξιά. Ως γνωστόν όλα τα πεπραγμένα του υπαρκτού έχουν λυθεί μέσω της έννοιας κλειδί " Σταλινισμός" ενώ μέσω της αντίστοιχης πλαστικής (*) έννοιας   του " Νεοφιλευθερισμού"  ελπίζουμε να  ορισθούν και λυθούν  και σημερινά μας προβλήματα.

Ο φιλελευθερισμός δεν είναι ούτε ιστορικά  ούτε πραγματολογικά ταυτολογικά αριστερός. Ο Φιλελευθερισμός δεν είναι η Αριστερά .Η Αριστερά είναι και Φιλελευθερισμός.Ο φιλελευθερισμός χρησιμοποιείται όμως επιλεκτικά ,και κυρίως εμπειρικά , αφυδατωμένος από οποιοδήποτε ιδεολογικό περιεχόμενο ,από τις συντηρητικές δυνάμεις ως απολογία του παρόντος κόσμου. Αυτό βέβαια, μπορεί να γίνει μόνο επιλεκτικά, αποσπασματικά γιατιί αλλιώς ένας καθολικός  φιλελευθερισμός είναι τελικά αφόρητος για τις συντεταγμένες του υπαρκτού κόσμου. Αν οι συντηρητικές δυνάμεις εγκληθούν για τον ανύπαρκτο φιλελευθερισμό τους και κληθούν να υιοθετήσουν τον φιλελεύθερο πρόταγμα ,ολικά στην ιδεαλιστική του μορφή , τότε ο σημερινός κόσμος μπορεί να αλλάξει ραγδαία προς το καλύτερο.

 Ακόμα ο φιλελευθερισμός στην αντικορποραστική αντιμονοπωλιακή εκδοχή του μπορεί να λύσει πολλά προβλήματα της συγκυρίας.

• Ποιο άλλο όπλο έχει η αριστερά σήμερα για να προστατέψει το βιοτικό επίπεδο που διαλύεται από τα καρτέλ της αγοράς στα τρόφιμα, στις υπηρεσίες παρά από την προώθηση τυπικά φιλελεύθερων πολιτικών ανταγωνισμού ; Γιατί δεν εγκαλείται ο Σαμαράς ο Παπαδήμος ο Γαπ ο Χρισοχοϊδης για ψευδοφιλελευθερισμό αλλά αντιμετωπίζονται ως "νεοφιλελευθεροι" για το σημερινό αίσχος με τις τιμές ;
•  Πως γίνεται ένα διαμέρισμα στο Κουτσουκάρι να κάνει όσο μια μονοκατοικία στα προάστια της  Ζυρίχης ;Ποιες κρυφές μονοπωλιακές αξίες και αξιώσεις ( ιδιωτικού, δημοσίου ,κρατικού χαρακτήρα) έχουν ενσωματωθεί σε αυτές τις τιμές ,τα τελευταία είκοσι χρόνια; 
• Με τέτοια εκτεταμένη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα είναι δυνατόν η Αριστερά να βολεύεται σε αρχαικές οικονομίστικες δοξασίες αμυντικού τύπου και να μην οικειοποιηθεί θετικά το φιλελεύθερο πρόταγμα του επιχειρείν ως αυτόνομο πεδίο αυτοπραγμάτωσης , ανεξάρτητα από τις χρηματικές ροές που δημιουργεί;

Δεν είναι λοιπόν τόσο απλές ούτε λυμένες οι σχέσεις αριστεράς φιλελευθερισμού, όσο η ευκολία της τρέχουσας κοπτοραπτικής απαιτεί .Γι αυτό και η πρόσληψη για τα Tea Parties είναι τόσο περιοριστική.

Το Tea Boston Party καταθέτει το πρόγραμμα του. Το παραθέτω αυτούσιο :

 1) End the Wars of Aggression and withdraw US troops from around the world,

 2) End the Federal Reserve Banking System,

 3) End the War on Drugs,

 4) End Abuses of Liberty such as the Patriot Act and Military Commissions Act,

 5) End the Immigration Fiasco by eliminating government restrictions on human migration.

 Αυθεντικός αντιμιλιταρισμός , μεταναστατευτική ατζέντα πλήρους απελευθέρωσης, αντιπαλότητα στην αντιναρκωτική υστερία κλπ κλπ. Ποιος είναι πιο κοντά στο πρόγραμμα αυτό; Η Χρυσή Αυγή ή η Ανταρσύα;

 Η υπόθεση έχει και ένα άλλο ενδιαφέρον εγκυκλοπαιδικό συστατικό. Το Boston Tea Party είναι ιστορικά ο αυθεντικός κληρονόμος της συνέχειας του πρώτου Tea Party,της αντι αποικιακής ανταρσίας της Βοστώνης το 1773.

 Συνδέσεις:

The Boston Tea Party (2012)
Το ιστορικό Boston Tea Party

(*)Η έννοια της πλαστικότητας είναι θεμελιακή  πέραν του εικαστικού περιεχομένου.Περισσότερα στο C.Malabou :Plasticity,Temporality and Dialectic (The future of Hegel)

Εικόνα: Cy Twombly

Symbiosis σύντροφε.......

Αν δει κάποιος τις δημοσκοπήσεις τότε ,αναμφίβολα το άθροισμα των ποσοστών των αυτοριζομένων ως αριστερών σχηματισμών είναι το μεγαλύτερο της μεταπολίτευσης.Ταυτόχρονα διαμορφώνεται μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα ανάγκης μιας αριστερής αντιπρότασης που πηγάζει από τις δυο τυπικά φιλοευρωπαϊκές μερίδες της αριστεράς συν και δημαρ. Ο συν προτείνει ένα αντιμνημονιακό αριστερό μέτωπο και η δημαρ περιγράφει μια ευρύτερη συνεργασία κεντροαριστεράς με ήπιο αντιμνημονιακό προφίλ.Οι προτάσεις ουσιαστικά απευθύνονται σε μερίδες του ΠΑΣΟΚ ,με διαφορετική ατζέντα .Ο Συν φλερτάρει με τους κλασικούς "αντιμνημονιακους¨ η δε Δημαρ με τους επιλεκτικά μνημονιακους του " εκσυγχρονισμού ".Οι λοιπές μερίδες της αριστεράς παραμένουν αδιάφορες προτάσσοντας διαφορετικά σκεπτικά.Η γνώμη μου είναι πως ο άτυπος διάλογος είναι εξαιρετικά χρήσιμος, και μπορεί να αποβεί ως και καταλυτικός εάν οριοθετηθεί με πιο σύγχρονα εργαλεία .

 

Πως γίνονται οι διάλογοι εντός αριστεράς ;

 

Οι διάλογοι εντός αριστεράς γίνονται συνεχώς έστω και ατύπως η μέσω αποσπασμάτων, ημιτελών δηλώσεων ,δηλητηριωδών σχολίων και νευμάτων. Δεν είναι θεσμισμένη αντιμαχία αλλά είναι άτυπος ουσιαστικός διάλογος, όπου όσοι συμμετέχουν καταλαβαίνουν τι ακριβώς διαμείβεται .Είναι μύθος η λεγόμενη απουσία διαλόγου, γιατί ουσιαστικά αναφέρεται στην απουσία επίσημου διαλόγου.Το ενδιαφέρον είναι ότι όλοι αυτοί οι διάλογοι διεξάγονται σε ένα πλαίσιο αναχρονισμού, ιστορικού εγκλωβισμού, και θεωρητικής αρτηριοσκλήρωσης. Η μορφή του διαλόγου χοντρικά είναι η εξής :
Μια η ιστορία , ένα το προλεταριατο, ένα το κόμμα πολλές οι απόψεις , ποια είναι η πιο σωστή ; Ο διάλογος γίνεται ως εάν να προϋπάρχει ένα εμμενές υποκείμενο της ιστορίας το οποίο " πάσχει " από ιστορική εκπροσώπηση. Η θεματολογία του άτυπου διαλόγου, ο οποίος υποτίθεται κάποτε θα επιλύσει και το ζήτημα .είναι το επίδικο λοιπόν της ιστορικής ( λέγε με μεταφυσικής ) εκπροσώπησης . Οι φορείς του διαλόγου είναι υπόλογοι απέναντι στην " ιστορία " η οποία καλείται να τους δικαιώσει οψέποτε.Η μορφή αυτή του διαλόγου είναι εξαιρετικά αγχολυτική γιατί είναι άεναη, επαναλαμβανόμενη σχεδόν υπεριστορική .Οι φορείς αυτοκατατάσονται σε ένα οριζόντιο άξονα δεξιά - αριστερά και αντιπαρατίθενται ενταγμένοι σε μια πλοκή copy -paste από τον 19 αιώνα. Δεν είναι τυχαίο ότι εάν συμμετέχοντες διαθέτουν ιστορική αποσκευή σε χρόνο dt μεταφέρουν τον διάλογο σε παραστάσεις του 1920, όπου και κατά γενική ομολογία είναι η χρυσή δεκαετία των ενδοαριστερών διαλόγων .Ποια είναι η σωστή γραμμή του κόμματος ; That’s the question .

Είναι όμως αυτό το επίδικο σήμερα ; Είναι η πλοκή του διαλόγου αυτή παραγωγική ;

 

Υποστηρίζω πως ενώ ο διάλογος είναι αναγκαίος , αυτός μπορεί να αποβεί παραγωγικός μόνο αν αρθρωθεί στο ακόλουθο πλαίσιο :

• Οι πολιτικές εκφράσεις οι οποίες αυτορίζονται αριστερές, εκπροσωπούν και διαμορφώνουν ταυτόχρονα διαφορετικές μερίδες , στάσεις, όψεις, δυναμικές, ρητορικές στρατηγικές και συμφραζόμενα, του κόσμου της εργασίας. Οι πολιτικοί φορείς της αριστεράς "παριστάνουν" τους επόγονους ενός τύπου ΕΑΜ με συμπαγή ιστορική και ιδεολογική προοπτική, ενώ ουσιαστικά είναι σχήματα που αναδύονται, αυτοκατασκευαζονται μέσω της πολιτικής βούλησης σύγχρονων υπαρκτών κοινωνικών διαφορετικών οντοτήτων που αναπτύσσονται στους κάτω ορόφους και τα υπόγεια της κοινωνικής πολυκατοικίας σήμερα . Με την έννοια αυτή το μοναδικό επίδικο που έχει κάθε φορέας δεν είναι παρά η εσωτερική του συνέπεια , η συμμόρφωση του προς τις ιδρυτικές του συντεταγμένες όπως όμως αυτές συνεχώς μεταβάλλονται .

 Στην άρθρωση αυτή οι υπαρκτές μερίδες συμβιώνουν δυναμικά .Η δυναμική της συμβίωσης είναι το ζητούμενο και όχι η από τα πάνω «ορθολογική» αριστοποίηση της. Πιστεύω ότι το σχήμα γίνεται κατανοητό με την χρήση της οικολογικής έννοιας της "symbiosis " .Στην symbiosis τα είδη συνυπάρχουν εντός του βιότοπου , μέσω ατάκτων παράλληλων συγκρούσεων και συνεργείων, όπου η σύγκρουση είναι θεμελιακή συνθήκη βιοποικιλότητας και επέκτασης του βιότοπου. Η καταστροφή του βιότοπου επέρχεται όταν τα είδη δεν συμβιώνουν μέσω της σύγκρουσης.

 

Ο εγκλωβισμός των υποκειμενικών εκφράσεων της αριστεράς έγκειται στο ότι εγκλωβισμένες στο 1920, προσπαθούν να επιλύσουν προβλήματα , ενώ το 2012 αναδεικνύει δυναμικές symbiosis , οι οποίες απαιτούν άλλη αυτοκατανόηση. Και σε παλαιότερη ανάρτηση είχα υποστηρίξει πως αν επικρατήσει η αυτοκατανόηση της πολλαπλότητας ως δυναμική , τότε οι μερίδες της αριστεράς θα βρεθούν αντιμέτωπες με τις αυτοδεσμεύσεις τους και όχι εναντίον της μεταφυσικής της ενότητας.Το σχήμα μου είναι το ακόλουθο:

 

 Η δυναμική της Αριστεράς οφείλεται στον εγγενή δυναμισμό που αναπτύσσει καθένα μέρος της, όντας σε ολική ή μερική απόσταση η και αντιμαχία μεταξύ τους. Στο σχήμα της symbiosis αυτή είναι η μοναδική συνθήκη ανάπτυξης του βιότοπου. Ας δούμε μερικές διατυπώσεις

 

• Η κεντροαριστερή εκσυγχρονιστική επιτυχία της Δημαρ θα ήταν παράγοντας ιστορικής διεύρυνσης της αντικαπιταλιστικής Ανταρσυα.
• Η εργατική ισχυροποίηση του Πάμε, είναι παράγοντας επέκτασης του φιλοευρωπαικού Συν  
• Η ύπαρξη του μονήρους ισχυρού ΚΚε είναι συνθήκη αναγκαία και ικανή για να αναπτυχθούν οι μετασοβιετικές αναζήτησης μιας άλλης αριστεράς

Καμία συνιστώσα της αριστεράς δεν αναπτύσσεται εις βάρος της άλλης. Αυτό είναι ιστορικό σχήμα που παραπέμπει στις ενδοκομμουνιστικές αντιμαχίες του μεσοπολέμου ,αλλά είναι λειτουργικό γιατί είναι ,αδρό, εύπεπτο και πλούσιο σε βιβλιογραφία.Ο σημερινός κόσμος της εργασίας και των κινημάτων βρίθει από κατάσπαρτες υποκειμενικότητες που δεν είναι κατανοητές στο πλαίσιο ενός διαλόγου περί " διάσπασης" αλλά στο πλαίσιο ενός διαλόγου περί "πλήθους" .Το μέλλον ευρίσκεται ακριβώς στην ενδυνάμωση αυτών των πλασμάτων και όχι στην ένταξη τους σε ένα ιστορικό ,που τελικά είναι μεταφυσικό , σχέδιο της Αριστεράς.

 Αν η σημερινή κοινωνία παράγει ανισότητες οι οποίες μπορούν να γίνουν κατανοητές στο αδρό σχήμα του ΚΚΕ και να μετατραπούν σε ελπίδα για επαναβίωση των φίλεργατικών δικτατοριών με ανθρώπινο πρόσωπο, δεν υπάρχει κανένας ενδοαριστερός διάλογος που θα μετακινήσει το ΚΚΕ. Η ιστορική απόφαση του ΚΚΕ το 90 είναι δικαιωμένη ιστορικά. Η ύπαρξη του συγκεκριμένου ΚΚΕ , με όλα του τα κουσούρια, είναι όρος ανάπτυξης της "αντισταλινικης "αριστεράς. Χωρίς το ΚΚΕ δεν υπάρχει ούτε η Δημαρ ,ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ, ούτε η Ανταρσυα. Απλούστατα η " αριστερά" της Δημαρ , η " εργατική τάξη" της είναι διαφορετική από αυτή του ΚΚΕ ,από αυτή της Ανταρσυα και του Συριζα.Ο συμπαγής εργατικός χαρακτήρας του ΚΚΕ ουσιαστικά απελευθερώνει μικροαστικές δυνάμεις και εκφράσεις υψηλού μορφωτικού κεφαλαίου να ανθίσουν πολιτικά και να σωρευτούν στον ενδιάμεσο χώρο Δημαρ Συν. Ο βιότοπος της αριστεράς είναι εξαιρετικά " υγιής" ακριβώς γιατί κατορθώνει να είναι πολυσυλλεκτικός " πληθικός" σε επαφή με τα εγγενώς διαφορετικά κοινωνικά υποκείμενα που αναδύει η συγκυρία.

 

Στην συγκυρία αυτή υποστηρίζω ότι αν κατανοήσουμε το momentum ως μια νέα symbiosis τότε το καλύτερο σενάριο είναι το ακόλουθο:

 

• Η Δημαρ να συνεχίσει το φλερτ με τον "εκσυγχρονισμό" .Η επανάληψη ενός σεναρίου Μπουταρη , Καμινη σε κεντρική σκηνή θα ήταν καλύτερο δυνατό. Το εναλλακτικό που βρίσκεται είναι το κουαρτέτο Καρατζαφέρη, Βοριδη,Αδωνη ,Πρεσβη εγκατεστημένο στο κράτος με προοπτική να γίνει συμφωνική Νέας Υόρκης .
• Ο Συν να ανασυγκροτήσει το χώρο του με βάση το αντιμνημονιακό ΠΑΣΟΚ , και σταθεροποιήσει τον Ευρωπαϊκό χαρακτήρα του. Η οποιαδήποτε μετακύληση του Συν σε πιο αντιευρωπαικές συντεταγμένες θα ήταν καταστροφική .Η ελληνική κοινωνία έχει ανάγκη από ένα αριστερό μαχητικό ευρωπαϊσμό.
• Το ΚΚΕ να συνεχίσει την εργατική υπεράσπιση ,και ας επεξεργαστεί την Σοβιετική του ανάσταση. Υπάρχουν λαϊκά στρώματα που ρέπουν στην πολιτική θαλπωρή μιας ρωμαλέας εσχατολογίας. Τα προτιμώ στο ΚΚΕ και όχι στην Χρυσή Αυγή της «αναστημένης» πατρίδας.
•  Η Ανταρσυα να συγκροτήσει τον θεωρητικό αντικαπιταλισμό της , που είναι το ιδεολογικό ξυπνητήρι της αριστεράς. Έχει πλέον τα κατάλληλα στελέχη για αυτό
•  Οι οικολόγοι να συνεχίσουν την επεξεργασία μιας επιστημονικής οικολογίας , γιατί το ελληνικό κράτος σε λίγο δεν θα λειτουργεί και οι χωματερές θα μας πνίξουν

Στην δική μου επιθυμία θα ήθελα να υπήρχαν στην Ελλάδα αυθεντικά left liberal μορφώματα όπως τα mutualism στις ΗΠΑ , ή gauche liberal ,αλλα με χαρά βλέπω στην ουσία η θεματολογία αυτή γίνεται σιγά σιγά ορατή στην δημόσια συζήτηση .

 

 Symbiosis σύντροφοι.

 

 Σεπτεμβριος 2010¨:LLS -Συνηγορία της πολλαπλής αριστεράς

 

Εικόνα: Dino Valls

Αριστερά και Φιλελευθερισμός: Ασυμμετρία και Ετεροχρονισμός

Πρώτη δημοσίευση RedNoteBook 9/9/11

Η πραγμάτευση των σχέσεων αριστεράς - φιλελευθερισμού στην τρέχουσα ιδεοκίνηση είναι μάλλον αποσπασματική και ασυνεχής. Κανένας σοβαρός διάλογος δεν διεξάγεται ουσιαστικά, ή τουλάχιστον είναι πολύ κατώτερος από αντίστοιχους, όπως αριστερά και πατριωτισμός, αριστερά και οικολογία κ.ο.κ.

Υπάρχουν, όμως, δύο παράλληλα φαινόμενα, πολιτικής ασυμμετρίας και ετεροχρονισμού. Η ασυμμετρία έγκειται στο ότι η ιστορία του φιλελευθερισμού στην Ελλάδα περνάει μέσα από τον κεντρώο βενιζελισμό και όχι από τη συντηρητική δεξιά. Ο ετεροχρονισμός διαπιστώνεται στο ότι το κύριο σώμα των ιδεών που θα ονομάζαμε τυπικά αντισοσιαλιστικό φιλελευθερισμό, αναφέρεται σ’ έναν σοσιαλισμό τύπου ΕΣΣΔ, από τον οποίο πολλές εκφράσεις της αριστεράς έχουν πάρει αποστάσεις εδώ και δεκαετίες. Σ’ αυτή τη συνθήκη, λοιπόν, όταν η αριστερή κριτική στοχεύει τον φιλελευθερισμό, αναγκαστικά πρέπει να ορίσει και το αντικείμενο της κριτικής της: Σε ποιές όψεις του φιλελευθερισμού ασκείται κριτική και πώς;

Πραγματική συμβολή σε έναν τέτοιο διάλογο αποτελεί το άρθρο του Νικόλα Σεβαστάκη στο Red Notebook «Φιλελευθερισμός και Aντιφιλελευθερισμός», κυρίως σε ό,τι αφορά τη μεθοδολογία πραγμάτευσης του θέματος. Ο Σεβαστάκης επισημαίνει με σαφήνεια πως η αριστερά οφείλει να ιδιοποιηθεί αλλά και να αποστασιοποιηθεί ταυτόχρονα από δέσμες ιδεών του φιλελευθερισμού, οφείλει να δει το φαινόμενο ως πόλωση ιδεών φιλελευθερισμού - υπαρκτού κόσμου, να αναδείξει τις αντιφιλελεύθερες όψεις και να επισημάνει τις φιλελεύθερες αντιφάσεις της σημερινής πραγματικότητας.

Ακολουθώντας τη μεθοδολογία αυτή, θα άξιζε να δούμε μερικά θέματα:

1. Ο αβαθής φιλελευθερισμός της ελληνικής δεξιάς

Αν ακολουθήσουμε μια κλασική ταξινόμηση, θεωρώντας ότι οι φιλελεύθερες ιδέες πηγάζουν από την πλευρά ενός συντηρητικού πόλου, είναι σαφές πως στην Ελλάδα η συντήρηση δεν είχε ποτέ την ανάγκη να στηριχτεί σε αυτό το πλέγμα ιδεών. Σε αδρές γραμμές, φιλελευθερισμός είναι: καπιταλισμός - ατομικά δικαιώματα -ιδιοκτησιακά δικαιώματα – αντιπροστατευτισμός - ελάχιστο κράτος - επιλογές – ιστορική ενδεχομενικότητα – κοσμοπολιτισμός - διεθνές εμπόριο. ‘Όμως οι ελληνικές ελίτ λειτουργούν καλύτερα σ’ ένα άλλο πλέγμα ιδεών: καπιταλισμός - ιδιοκτησιακά δικαιώματα - κρατική συνεργασία - πατρίδα – ιστορικός προορισμός – δεξιά λαϊκότητα – ορθοδοξία.

Η ιστορική κληρονομιά του φιλελευθερισμού ως κεντρώου-βενιζελικού ρεύματος βαραίνει, έτσι, μέχρι και τη δεκαετία του ‘80. Μόνο μετά το ‘90 προσπαθεί να δημιουργήσει ένα πιο κλασικό στίγμα.

Στο επίπεδο της διακίνησης των ιδεών αυτών παρατηρούνται σοβαρά κενά. Όλο το έργο του Χάγιεκ είναι αμετάφραστο μέχρι το 2010· μόλις τη χρονιά εκείνη μεταφράζεται ένα έργο του 1960. Οι έλληνες φιλελεύθεροι καταθέτουν σποραδικά πολιτικές θέσεις, και μόνο το 1993 εμφανίζεται ένα συνεκτικό βιβλίο πολιτικής κατάθεσης, το οποίο μάλλον περνά απαρατήρητο μέχρι να ξανατυπωθεί το 2011. Πρόκειται για το «Πορεία στον Φιλελευθερισμό», του παλαιού βουλευτή της ΕΔΑ Μ. Δραγούμη (1). Ενώ το έργο είναι σημαντικό, στο βαθμό που προσπαθεί να τοποθετήσει συνεκτικά μια ατζέντα, η ανατύπωσή του έπειτα από μια εικοσαετία συμβολίζει και την αδυναμία του χώρου. Εκτός αυτού, το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει αστοχίες και εμμονές που στρεβλώνουν τη συγκυρία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ότι σαν τυπικοί αντιφιλελεύθεροι αναφέρονται οι Λεωνίδας Κύρκος και Αιμίλιος Ζαχαρέας…

Στην ιδεοκίνηση δεν λείπουν και οι προσπάθειες ακαδημαϊκού μελετητικού χαρακτήρα, αλλά είναι απελπιστικά λίγες, αν συγκριθούν με το συνολικό όγκο της παραγωγής πολιτικού προβληματισμού: Τα βιβλία των Γιάννη Βούλγαρη (2) Μανόλη Αγγελίδη (3), στις αρχές του ‘90 και 2000 αντίστοιχα, με κριτικό περιεχόμενο, παρουσιάζονται χωρίς ούτε ένα από τα έργα στα οποία αναφέρονται να είναι μεταφρασμένο στα ελληνικά. Αντίστοιχα, πρόσφατες προσπάθειες των Σπύρου Μακρή (4) και Ευάνθη Χατζηβασιλείου (5), με φιλελεύθερο προσανατολισμό, παρουσιάζουν ανάγλυφα την ισχνότητα των φιλελεύθερων ιδεών στον ελληνικό χώρο. Ο Μακρής αναζητεί την εκκίνηση φιλελευθερισμού στον Γεώργιο Θεοτοκά και την γενιά του ‘30. Ομοίως ο Χατζηβασιλείου αναφέρεται στο ιστορικό κέντρο, αποδίδοντας το κεντρώο πρόσημο του φιλελευθερισμού στην εγγενή προσαρμοστικότητα του συγκεκριμένου ρεύματος.

Η πολιτική «γεωγραφία» του φιλελευθερισμού, λοιπόν, είναι σχετικά ρευστή και δεν είναι τυχαία η ευκολία και η «φυσικότητα» με τις οποίες αφίστανται από τον «νεοφιλελευθερισμό» όλες οι μερίδες της συντηρητικής δεξιάς.

Εδώ, όμως, υπάρχει ένα ενδιαφέρον φαινόμενο που μάλλον διαφεύγει από την αριστερά: οι ελίτ χρησιμοποιούν επιλεκτικά, εργαλειακά, δέσμες της φιλελεύθερης ατζέντας, αρνούμενες εντούτοις να την αποδεχθούν ολικά, καθώς αυτή θα έβαζε ανυπέρβλητα εμπόδια διαχείρισης που θα έφταναν ως και τη διάλυση του υπάρχοντος συστήματος. Όπως έχουν αποδείξει και σημαντικές σχολές σκέψης της αριστεράς (6), ο απόλυτα φιλελεύθερος καπιταλισμός, με τις ελάχιστες ρυθμίσεις, υφίσταται ως απόλυτο και οριακό ερμηνευτικό σχήμα στον Μαρξ, αλλά δεν αποτελεί ιστορική πραγματικότητα. Με μια έννοια, η έγκληση στις ελίτ να φιλελευθεροποιηθούν πλήρως αποτελεί, παραδόξως, μια αντικαπιταλιστική στρατηγική (7).

2. Φιλελευθερισμός εναντίον «υπαρκτού»

Παρακολουθώντας το έργο των Χάγιεκ και Ραντ, είναι φανερό πως μια από τις αιχμές της κριτικής τους είναι ότι το σοβιετικό σύστημα είναι κλειστό πολιτικά και συγκεντρωτικό οικονομικά. Είναι φανερό πως ο «αντισοβιετισμός» του σύγχρονου φιλελευθερισμού δημιουργεί ένα περίπλοκο πρόβλημα για την αριστερά.

Η κατάρρευση του υπαρκτού οφείλεται στον δεσποτικό αντιφιλελευθερισμό ή στην ατελή αυτοδιαχειριστική ολοκλήρωση του; Αν προσέξουμε, θα δούμε πως, χοντρικά, οι απαντήσεις είναι διαζευκτικές. Τόσο ο κλασικός φιλελευθερισμός όσο και η ριζοσπαστική αριστερά έχουν ένα διαφορετικό συνεκτικό εξηγητικό σχήμα. Όμως, μήπως αυτή η διάζευξη είναι τεχνητή; Μήπως τελικά η αυτοδιαχειριστική προοπτική των δυνάμεων της εργασίας βρίσκεται στην αξιοποίηση του φιλελευθερισμού παρά στην άρση του;

Στο ιδιότυπο αυτό πλαίσιο, το οποίο ορίζεται, αφ’ ενός μεν από την ιστορική απόσταση και δυσανεξία της ελληνικής δεξιάς προς τον Φιλελευθερισμό, αφ’ ετέρου από την ιστορική επιτυχία του αντισοβιετικού φιλελευθερισμού, δημιουργείται ένας χώρος, ένα πεδίο πολιτικής, ένα πλέγμα ιδεών που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε με διάφορους τρόπους π.χ.: φιλελεύθερη αριστερά, αριστερό φιλελευθερισμό, αλλά και «αριστερό αντιφιλελευθερισμό» (στη διατύπωση αλλά και ερμηνεία του Ν. Σεβαστάκη). Το κωδικό όνομα δεν παίζει κανένα ρόλο.

Αυτή η δέσμη ιδεών εμπεριέχει αναγκαστικά, όχι μόνο την οικειοποίηση κλασικών φιλελεύθερων ιδεών, αλλά και την αναθεωρητική αξιοποίηση προταγμάτων και θέσεων ενός τυπικά «αντισοσιαλιστικού» φιλελευθερισμού. Οι κόμβοι ενός τέτοιου σχεδίου δεν είναι καινοφανείς: υφίστανται εδώ και καιρό στο οπλοστάσιο της αριστεράς, αλλά μάλλον με έναν «ενοχικό» και άρρητο τρόπο.

Είναι φανερό πως οι οικονομικο-κοινωνικές συνθήκες της εποχής του Μαρξ, αλλά και της πρώτης σοσιαλιστικής επανάστασης δεν ισχύουν σήμερα. Μεγάλα τμήματα του κόσμου της εργασίας είναι κάτοχοι τίτλων ιδιοκτησίας πάσης φύσεως. Ο ορίζοντας μιας σοσιαλιστικής αλλαγής δεν μπορεί να περιοριστεί στην άρση των δικαιωμάτων αυτών, αλλά στην επέκταση, στη διαύγαση τους, στον εμπλουτισμό, στην ένταξή τους σ’ ένα κοινωνικό σχέδιο συνεργιών και συνεργασιών. Από την άλλη πλευρά, μεγάλο μέρος της αριστεράς έχει πάρει οριστικές και χωρίς επιστροφή αποστάσεις από τον σοσιαλισμό του μεγάλου κράτους (με ορθολογικό πρόγραμμα κάλυψης αναγκών). Ας δούμε, ως παράδειγμα, πώς ο Νέγκρι αντιμετωπίζει το ζήτημα της κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας στον Μαρξ και πώς στον Χάγιεκ αναδεικνύεται το ζήτημα της ιδιοκτησίας. Ας παραθέσουμε μερικά αποσπάσματα:

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Μαρξ θεωρούσε τον σχεδιασμό ως ιδιότητα του κομμουνισμού. Παρά ταύτα, πολύ συχνά και βασισμένοι στον Ένγκελς, η σχέση κομμουνισμού και σχεδιασμού έγινε αντιληπτή είτε με τους απλοϊκούς όρους ως κοινωνικοποίηση «κρατικοποίηση» των σχέσεων παραγωγής, ή ως «υπέρτερος οικονομικός ορθολογισμός». Είναι προφανές όταν εξετάζουμε τις Grundrisse ότι δεν πρόκειται περί αυτού. Ο κομμουνισμός είναι σχεδιασμός μόνο όταν αφορά τη σχεδιασμένη εξάλειψη της εργασίας. Ο σχεδιασμός είναι μια έκφραση (και συνθήκη ταυτόχρονα) του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας, ο οποίος πρέπει να καθυποτάξει τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της διαταγής και της αλλοτρίωσης. Είναι λοιπόν ένας οικονομικός ορθολογισμός που δεν είναι ανώτερος, αλλά διαφορετικός. Τόσο διαφορετικός, ώστε να μην υπάρχει ομοιότητα μεταξύ τους. Όταν οι συνθήκες και η στόχευση για την εξάλειψη της εργασίας δεν υπάρχουν, ο σχεδιασμός είναι μια νέα μορφή καπιταλιστικής κυριαρχίας με σοσιαλιστική μορφή. Σε αυτό το σημείο η μαρξιστική κριτική του σοσιαλισμού ασκεί όλη την ισχύ της. (A.Negri, Marx Beyond Μarx, ed. Autonomedia, p. 166, 1984) (8)

Στο επόμενα αποσπάσματα ο Χάγιεκ (9) παίρνει απόσταση από μια παγιωμένη στατική-υπεριστορική έννοια της ιδιοκτησίας:

Οι θεσμοί της ιδιοκτησίας είναι ατελείς όπως υφίστανται σήμερα. Στην πραγματικότητα δύσκολα μπορούμε να τους ονομάσουμε τέλειους με ό, τι η τελειότητα σημαίνει. Η πολιτιστική και ηθική εξέλιξη θα απαιτήσει περαιτέρω βήματα, αν ο θεσμός της ιδιοκτησίας χρειάζεται να γίνει περισσότερο ωφέλιμος. Πιθανόν να χρειαστούμε περισσότερο ανταγωνισμό για να αποφύγουμε την κατάχρηση της ιδιοκτησίας.

Οι θεσμοί της ιδιοκτησίας, όπως υπάρχουν σήμερα, είναι ασφαλέστατα ατελείς. Δεν υπάρχει λόγος να υποθέσουμε ότι αυτές οι μορφές (ιδιοκτησίας) που εννοούμε στον σύγχρονο κόσμο είναι οι τελικές. Οι παραδοσιακές συλλήψεις για τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα είναι μια περίπλοκη δέσμη, της οποίας οι πιο αποτελεσματικοί συνδυασμοί δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί σε όλες τα κοινωνικά πεδία. (F. Hayek, The Fatal Conceit, p. 12-35-36)

3. Ενδοφιλελεύθερες αντιφάσεις

Υπάρχει ένα τρέχον ερμηνευτικό σχήμα του φιλελευθερισμού στο οποίο ορίζεται μια τομή μεταξύ ενός σχετικά «αποδεκτού» φιλελευθερισμού του Άνταμ Σμιθ και ενός απαράδεκτου «νεοφιλελευθερισμού». Έτσι παραγνωρίζονται οι αντιφάσεις που παρατηρούνται στο ίδιο το σώμα των σύγχρονων ιδεών του φιλελευθερισμού. Πιστεύω πως η καταχρηστική γενίκευση του όρου «νεοφιλελευθερισμός» δεν έχει κριτική αξία. Ξεκίνησε ως τεχνικός, ταξινομικός, αυστηρά οικονομικός όρος μιας εποχής και, ταυτόχρονα, με πολλές εσωτερικές αντιφάσεις στη διατύπωσή του. Γι’ αυτό η γενίκευση μάλλον δημιουργεί περισσότερη σύγχυση. Η υιοθέτηση του «αντινεοφιλελευθερισμού» από όλο τον συντηρητικό κόσμο δείχνει και την κριτική αδυναμία του όρου. Αντίθετα, κανένας συντηρητικός δεν μπορεί, ας πούμε, να αυτό-οριστεί ως αντικαπιταλιστής ή αντιμπεριαλιστής. Ο όρος συσκοτίζει τις εγγενείς αντιφάσεις που αναδύονται συνεχώς στο έργο και των πιο ακραίων «νεοφιλελεύθερων», ενώ εις μάτην αναζητεί ένα αενάως μετακινούμενο, σχεδόν αόρατο, σημείο ρήξης μεταξύ «καλού» και «κακού» φιλελευθερισμού. Η αριστερά μπορεί να διερευνήσει, όχι μια τομή «παλαιού» - «νέου» φιλελευθερισμού, αλλά αξιοποιήσιμες αντιφάσεις εντός του σύγχρονου φιλελευθερισμού. Ας δούμε, ως παράδειγμα, την περίπτωση του Ρόμπερτ Νόζικ.

Ο Νόζικ είναι σαφώς μικρότερο μέγεθος σε σχέση με τον Χάγιεκ. Το βιβλίο του Anarchy, State an Utopia, ωστόσο, έχει ασκήσει μεγάλη επιρροή. Στο έργο αυτό γίνεται μια ευθεία κριτική στο θεμελιώδες έργο «Θεωρία της Δικαιοσύνης» του Τζων Ρωλς. Ο τρόπος που γίνεται η κριτική αυτή έχει ενδιαφέρον και, την ίδια στιγμή, μεγάλες αντιφάσεις. Στον Νόζικ διατυπώνονται με εντυπωσιακή ενάργεια οι ανισότητες, όχι μόνο των εισοδημάτων, αλλά και των δικαιωμάτων στην καπιταλιστική κοινωνία. Με ένα σχεδόν τυπικό αριστερό λεξιλόγιο, καταδεικνύεται η φενάκη της ισότητας των δικαιωμάτων του καπιταλιστή και του άνεργου, όταν αυτοί τίθενται στο «θέατρο» της πρόσληψης. Στον Νόζικ, η απόρριψη της αναδιανομής υποδεικνύεται ως δικαιϊκά άτοπη και ατελέσφορη με τους κανόνες του αστικού δικαίου. Έχει ενδιαφέρον ότι, για να θωρακισθεί αυτή η προβληματική, απορρίπτεται η μαρξιστική προσέγγιση της αξίας της εργασίας. Όμως, στο ίδιο έργο διατυπώνεται μια σαφής συνηγορία υπέρ του δικαιώματος όλων των εναλλακτικών μορφών συνεργασίας, αυτοδιαχείρισης, εναλλακτικής οικονομίας. Στον Νόζικ αυτή η δυνατότητα παρουσιάζεται ως θεμέλιο της φιλελεύθερης κοινωνίας: όχι ως παραχώρηση, αλλά ως συστατικό. Ενδεικτικά:

Πολύ συχνά υπάρχει ο ισχυρισμός ότι η υπαγωγή στην εργασία επιδρά αρνητικά στον αυτοσεβασμό σύμφωνα με τον ακόλουθο ψυχολογικό κανόνα: Η μεγάλη περίοδος υπαγωγής στις διαταγές των άλλων και στην εξουσία των άλλων, τους οποίους δεν επιλέγεις, υποβιβάζει τον αυτοσεβασμό σου και αισθάνεσαι υποδεέστερος. Ξέρουμε ότι αυτό δεν υπάρχει όταν ο εργαζόμενος παίζει ρόλο στις δημοκρατικά εκλεγμένες εξουσίες και μέσω μιας συνεχούς διαδικασίας τις συμβουλεύει, ψηφίζει γι’ αυτές και τις αποφάσεις τους.

Παρόμοιοι συλλογισμοί μπορούν να γίνουν για τις συναλλαγές εντός αγοράς μεταξύ καπιταλιστών και εργατών. Ας υποθέσουμε ότι ο εργάτης Ζ αντιμετωπίζει το δίλημμα «εργασία ή πείνα» και ότι οι πράξεις άλλων ανθρώπων δεν του προσθέτουν άλλες ευκαιρίες. Ο εργάτης Ζ επιλέγει ελεύθερα; Κάποιος που είναι σε ένα έρημο νησί επιλέγει ελεύθερα μεταξύ εργασίας και επιβίωσης;


Βέβαια, σε κάθε ελεύθερη κοινωνία, κάθε μεγάλο λαϊκό επαναστατικό κίνημα (σ.σ.: στο κείμενο: large, popular, revolutionary movement) πρέπει να είναι ελεύθερο να πραγματοποιήσει τους σκοπούς του μέσω μιας εθελοντικής διαδικασίας. Και καθώς περισσότεροι πολίτες βλέπουν πώς λειτουργεί, θα επιθυμούν να συμμετάσχουν. Έτσι θα μεγεθύνεται χωρίς να είναι ανάγκη να πιέσει κανένα πολίτη ή ομάδα πολιτών να το ασπασθεί. (R.Nozick, Anarchy, State and Utopia, p. 246, 263, 327).


4. Ιστορικά παράδοξα

Περιδιαβαίνοντας την ιστορία, μπορεί κανείς να βρει μερικά αναπάντεχα περιστατικά ιστορικής συνάντησης αριστεράς και φιλελευθερισμού.

Το 1950, αμέσως μετά τον εμφύλιο, δημιουργείται η ΕΔΑ ως συνασπισμός κομμάτων. Το μεγαλύτερο κόμμα του συνασπισμού είναι οι «Φιλελεύθεροι Αριστεροί», οι οποίοι εκλέγουν 5 από τους 8 βουλευτές και αποτελούνται από σημαντικά πρόσωπα της Αντίστασης (Μ. Μάντακας, Σ. Χατζήμπεης κ.λπ). Ταυτόχρονα δημιουργείται η Φιλελεύθερη Αριστερή Νεολαία (ΦΑΝ), των Φ. Χατζήμπεη και Ν. Γρηγοριάδη. Αν δει κανείς το γεγονός απομονωμένο, είναι εξαιρετικά καινοτόμο. Την περίοδο που ο ευρωπαϊκός φιλελευθερισμός ξιφουλκεί κατά του υπαρκτού, οι ηττημένοι του εμφυλίου οικειοποιούνται το όνομα, το οποίο βέβαια σηματοδοτείται από τη βενιζελική φιλελεύθερη παράδοση, ιδιοποιούνται μέρος της ατζέντας του αντιπάλου και επανέρχονται (10).

Το 1990, στις πρώτες μετά τον «υπαρκτό» εκλογές στη Σλοβενία, ο Ζίζεκ παίρνει μέρος ως υποψήφιος πρόεδρος της αριστεράς, έχοντας όμως την πλήρη τυπική, υλική, και πολιτική κάλυψη μόνο από την τότε Φιλελεύθερη ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το γιατί όχι με τους σοσιαλδημοκράτες ή την τότε αριστερά αξίζει, τουλάχιστον, να διερευνηθεί ιστορικά. Οι σχέσεις Ζιζεκ -φιλελευθερισμού (11) είναι, ωστόσο, ένα άλλο κεφάλαιο, για το οποίο χρειάζεται ειδική μνεία.



Συμπερασματικά: η συνάντηση αριστεράς- φιλελευθερισμού έχει πολλές ασυνέχειες, ασάφειες αλλά και ενδιαφέρουσες συναντήσεις. Καλό είναι η προσπάθεια, τουλάχιστον από την πλευρά της αριστεράς, να συνεχιστεί. Στον τυπικά φιλελεύθερο χώρο παρατηρείται μια σχετική αδυναμία, η οποία εμποδίζει τον διάλογο, παρά τις περιορισμένες, ελάχιστες εξαιρέσεις (12).

Σημειώσεις
1. Μ. Δραγούμη, Πορεία προς τον Φιλελευθερισμό (1990)
2. Γ. Βούλγαρης, Φιλελευθερισμός, Συντηρητισμός, Κοινωνικό Κράτος (2003)
3. Μ. Αγγελίδης, Φιλελευθερισμός: Κλασσικός και Νέος (1993)
4. Σ. Μακρής, Φιλελευθερισμός. Φιλοσοφικές απαρχές και Σύγχρονες Τάσεις (2007)
5. Ε. Χατζηβασιλείου, Ελληνικός Φιλελευθερισμός (2010)
6. Είναι σημαντική συνεισφορά στην τεκμηρίωση αυτής της θέσης της σχολής του ιαπωνικού μαρξισμού Uno-Sekine, για την οποία υπάρχει εκτεταμένη και διευρυνόμενη βιβλιογραφία. Περισσότερα στο: John Bell, The Uno-Sekine approach to Μαρξian Political Economy, 2009
7. Μια εύστοχη και ιστορικά επίκαιρη εφαρμογή της αρχής οικειοποίησης της φιλελεύθερης ατζέντας έκανε πρόσφατα ο Κώστας Δουζίνας. Με αφορμή την επέμβαση της αστυνομίας στο Σύνταγμα, ανέδειξε το τυπικό φιλελεύθερο πρόταγμα της άσκησης βίας απέναντι στην εξουσία, όταν θίγονται ατομικά δικαιώματα. Στο: Κ. Δουζίνας, «Ανομία: Για την πολιτική και δημοκρατική ανυπακοή», Αυγή 13/2/2011
8. Το υπόλοιπο απόσπασμα του Negri συνεχίζεται ως εξής:

Ο σοσιαλισμός δεν είναι, και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να γίνει, ένα στάδιο ή ένα πέρασμα προς τον κομμουνισμό. Ο σοσιαλισμός είναι η αρτιότερη μορφή, η ανώτερη μορφή του οικονομικού ορθολογισμού του κεφαλαίου, του ορθολογισμού του κέρδους. Συνεχίζει να ασκείται βασισμένος στον νόμο της αξίας, αλλά μεταφέρεται σε ένα ύψιστο βαθμό συγκεντροποίησης και γενικής σύνθεσης, η οποία συνδέει όλες τις μορφές της σοσιαλιστικά σχεδιασμένης οικονομίας με την πολιτική και νομική μηχανή του Κράτους. Ο σοσιαλισμός κρατάει ζωντανό και γενικεύει το νόμο της αξίας. Η εξάλειψη της εργασίας είναι η μοναδική αντιστροφή του νόμου της αξίας.


Αυτό ακριβώς το ζήτημα της εξάλειψης της εργασίας καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε ομοιογένεια ανάμεσα στον καπιταλιστικό και κομμουνιστικό σχεδιασμό. Πρέπει να κριτικάρουμε τη διαλεκτική λογική η οποία ενσωματώνει επίπεδα ομοιογένειας στην ανάπτυξη των αντιθέσεων. Αντιθέτως, είναι η λογική ενός ριζικού δυϊσμού που πρέπει να κυριαρχήσει. Η καταστροφή του νόμου της αξίας -την οποία το «απόσπασμα των μηχανών» μας επέτρεψε να δούμε στις Grundrisse- είναι στην βάση του μετασχηματισμού της λειτουργίας του σε καθαρή επιβολή. Αλλά η έκφραση της λειτουργίας του ανταγωνισμού ευρίσκεται εδώ. Κάθε σχέση, κάθε κίνηση ομοιογένειας, κάθε έκφραση σχετικού ορθολογισμού καταπίπτει από την εξαφάνιση του νόμου της αξίας. Η συνέχιση των καπιταλιστικών σχέσεων θρυμματίζεται τελείως. Είναι μόνο η λογική του ανταγωνισμού –βασισμένου σε αντιτιθέμενα και μη αμοιβαία αναγώγιμα υποκείμενα-που λειτουργεί εδώ. Έκαστος πόλος κατέχει τα δικά του κριτήρια για τον σχεδιασμό. Ένας ατομικός σχεδιασμός. Η εργατική και προλεταριακή αυτό-αξιοποίηση είναι ο σχεδιασμός για την εξάλειψη της εργασίας.


Ο κορεσμός του κοινωνικού χώρου με τον σοσιαλιστικό σχεδιασμό του καπιταλισμού είναι μια τερατώδης αστάθεια :κάθε τμήμα είναι σε αντίθετική ένταση όχι μόνο σε σχέση με τον ανταγωνισμό που αναδύει αλλά σε σχέση με το ίδιο το πλαίσιο της αντίθεσης, δηλαδή του σχεδιασμού για την εξαφάνιση της εργασίας στην οποία είναι συνδεδεμένο. Η σχεδιασμένη οργάνωση της απόσυρσης από τις εργαζόμενες τάξεις, επιμετρά την ποσότητα και την ποιότητα της μετάβασης ,επιμετρά όχι μια ηλίθια ουτοπία, αλλά μια συγκρότηση, μια διαδικασία που ορίζεται από το υποκείμενο.


Η διαδικασία υφίσταται μια μετατόπιση, πραγματική χωρική μετάθεση .Ο σχεδιασμός δεν μπορεί να ενταχθεί στον καπιταλισμό, και ο σοσιαλισμός (όταν αναφερόμαστε ως οικονομικό σύστημα) δεν μπορεί να αναχθεί στον κομμουνισμό.
9. Είναι αδικαιολόγητη και ατεκμηρίωτη η θέση ότι ο Χάγιεκ ανήκει σε μια σχολή ενός χομπσιανού ρεύματος «ιδιοκτησιακού ατομισμού». Ο ίδιος αναφέρεται ρητά σε απόσταση από τον ατομισμό του Χομπς και προκρίνει τις εθελοντικές συλλογικότητες απέναντι στην κρατική επιβολή. Μια προσεκτική ανάγνωση θα απέδιδε τον όρο «αγορά» στον Χάγιεκ, σε πολλά κείμενα, να βρίσκεται εγγύτερα με αυτό που σήμερα ονομάζουμε «δημόσιο χώρο»: Ο αρχαϊκός ατομισμός που περιέγραψε ο Thomas Hobbes είναι ένας μύθος. Ο άγριος δεν είναι αλληλέγγυος είναι μονήρης αλλά το ένστικτο του είναι ομαδικό. Δεν υπήρξε ποτέ κανένας πόλεμος ενός εναντίον όλων. (The Fatal Conceit, p. 12). Περισσότερα εδώ.

10. Στοιχεία εδώ:
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%B5%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82_1944_(%CE%92%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%BF%CF%8D)

http://archive.enet.gr/online/online_obj?pid=107&tp=T&id=77170188

http://archive.enet.gr/online/online_obj?pid=107&tp=T&id=10845644

11. Ενδεικτικά: «Το παράδοξο είναι ότι ο φιλελευθερισμός δεν είναι αρκετά ισχυρός για να σώσει τις πυρηνικές αξίες του από την φονταμενταλιστική επέλαση. Το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορεί να σταθεί μόνος του: κάτι λείπει από το φιλελεύθερο οικοδόμημα. Ο φιλελευθερισμός στην έννοιά του είναι «παρασιτικός», καθώς βασίζεται σε ένα προϋποτιθέμενο δίκτυο κοινωνικών αξιών, το οποίο υποσκάπτει την ανάπτυξη του. Ο φονταμενταλισμός είναι μια αντίδραση –προφανώς λανθασμένη και μυστικιστική- απέναντι σε μια εγγενή ροπή του φιλελευθερισμού, και γι’ αυτό ο φονταμενταλισμός αναπαράγεται από τον φιλελευθερισμό. Αφημένος μόνος του, ο φιλελευθερισμός θα υποσκάψει την υπόσταση του και η μόνη δύναμη που μπορεί να τον διασώσει είναι η ανανεωμένη αριστερά ή, για να το διατυπώσουμε με όρους του 1968, για να επιβιώσει ο φιλελευθερισμός θα αναζητήσει την αδελφική βοήθεια από τη ριζοσπαστική αριστερά». (S. Zizek, First as Tragedy then as Farce, p. 76-77)

12. Έχει ενδιαφέρον ότι από την εγχώρια ιδεοκίνηση απουσιάζουν υβριδικά ρεύματα, που εκπροσωπούν διεθνώς ο Rodering Long (αμερικάνος Libertarian με οξύ αντικορπορατικό λόγο), ο Kevin Carson, μια μορφή της σύγχρονης αμερικανικής αριστεράς (mutualism) ή, στην Γαλλία, το προυντονικής έμπνευσης ρεύμα Gauche Liberale. Συνδέσεις

http://praxeology.net/
http://en.wikipedia.org/wiki/Kevin_Carson
http://www.gaucheliberale.org/

Σχετική βιβλιογραφία

Theodor Burczak, Socialism after Hayek, 2006

Στο βιβλίο αυτό ο συνεργάτης του γνωστού Μαρξιστή Rick Wolff πραγματεύεται το θέμα ενός σοσιαλισμού της αγοράς, με απ’ ευθείας αναφορές στους Hayek και Wolff.

Erick Aarons, Hayek versus Marx, 2009.

Ο θαλερός και μακροβιότερος γραμματέας του Κομμουνιστικού κόμματος Αυστραλίας Erick Aarons (γεν. 1919) επιχειρεί μια ενδιαφέρουσα αντίστιξη και ταυτόχρονη κριτική στους Μαρξ και Χάγιεκ.

Chris Sciabarra, Marx, Hayek and Utopia, 1995

O C. Sciabarra είναι σταθερός μελετητής των σχέσεων, αποστάσεων και συναφειών των Μαρξ και Χάγιεκ. Στο βιβλίο αυτό αναδεικνύει την κοινή τους στάση απέναντι στα ουτοπικά πολιτικά προγράμματα.

Kevin Carson, Studies in Mutualistic Economy, 2007

Ενδιαφέρουσα διερεύνηση και σύνδεση της θεωρίας της αξίας του Μαρξ με τον αναρχικό ατομισμό και τους μηχανισμούς της αγοράς.

Σχετικά κείμενα στο Red Notebook:

Φιλελευθερισμός ή δημοκρατία;, του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου

Φιλελευθερισμός και αντιφιλελευθερισμός, του Νικόλα Σεβαστάκη

Ν.Σεβαστάκης : Φιλελευθερισμός και αντιφιλελευθερισμός

Με χαρά δημοσιεύουμε το άρθρο του Ν.Σεβαστάκη «Φιλελευθερισμός και αντιφιλελευθερισμός» που δημοσιεύτηκε στο Red Notebook . O κυριότερος λόγος είναι η προσέγγιση ότι τοποθετείται το ζήτημα στη πραγματική του βάση .Ο ΝΣ με σαφήνεια καθορίζει πως η αριστερά οφείλει να ιδιοποιηθεί αλλά και να αποστασιοποιηθεί ταυτόχρονα από δέσμες ιδεών του φιλελευθερισμού, οφείλει να δει το φαινόμενο ως πόλωση ιδεών φιλελευθερισμού - υπαρκτού κόσμου, και τέλος να αναδείξει τις αντιφιλελεύθερες όψεις , τις φιλελεύθερες αντιφάσεις της σημερινής πραγματικότητας.



Καθώς στην ανάρτηση του RNB Red Notebook υπήρξε και ένας διευκρινιστικός διάλογος, παραθέτω ως μέρος της ανάρτησης τον σχετικό σχολιασμό.


Φιλελευθερισμός και αντιφιλελευθερισμός


Του Νικόλα Σεβαστάκη


Ιδεολογικός λόγος, κομμάτι της νεότερης πολιτικής θεωρίας, θεσμική και πολιτική παράδοση, ηθική φιλοσοφία ή ένα κεφάλαιο της οικονομικής θεωρίας; Σε ποιο άραγε από όλα αυτά τα διακριτά επίπεδα θα έπρεπε να συζητήσουμε για τον φιλελευθερισμό; Και με ποιους όρους μπορούμε να κάνουμε μια τέτοια συζήτηση; Αν, για παράδειγμα, επιλέξουμε να αναφερθούμε κυρίως σε έννοιες και ιδέες, σε επιχειρήματα και πολιτικο-φιλοσοφικές θέσεις, τι γίνεται τότε με τις πρακτικές συνάφειες του φιλελευθερισμού; Έχει νόημα να συζητήσουμε έννοιες και αξίες παραγνωρίζοντας τη σωρευμένη εμπειρία των φιλελεύθερων αρχών καθώς μετατράπηκαν σε «οδοδείκτες» της πραγματικής διακυβέρνησης συγκεκριμένων κοινωνιών; Δικαιούμαστε να σκεφτούμε τη σχέση μας με τον φιλελευθερισμό ανεξάρτητα από τη μετοχή του στην πραγματική, υλική διαμόρφωση του παρελθόντος και του παρόντος;

Για την οικονομία αυτού του κειμένου, θα μείνω αρχικά σε ένα σημείο που έχει τη σημασία του. Ιδίως για έναν αριστερό αντιφιλελευθερισμό, ο οποίος, όπως θα ισχυριστώ παρακάτω, καλείται να διασώσει σημαντικά στοιχεία από ορισμένες πολιτικές και πολιτισμικές παραδόσεις του φιλελευθερισμού. Συχνά, μιλώντας για τον φιλελευθερισμό, υιοθετούμε τη στάση εκείνων που ανάγουν τον σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό στον Στάλιν ή ακόμα χειρότερα σε διαφόρους Πολ Ποτ. Είτε ταυτίζουμε τον φιλελευθερισμό με τον καπιταλισμό, είτε τον κρίνουμε μόνο στο επίπεδο των εφαρμογών του, των συνενοχών του με τα δυτικά πολιτικά συστήματα, με τις υπαρκτές «αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες» και τις πρακτικές διαφόρων κυβερνήσεων. Άλλοτε πάλι έχουμε την τάση να αποστερήσουμε από τον φιλελευθερισμό τις πληθυντικές του παραδόσεις, την περίπλοκη δυναμική η οποία τον έκανε μέρος της ιστορίας των ιδεών και της νεωτερικής ιδεολογίας αλλά και παράγοντα συγκρότησης των κόσμων που γεννήθηκαν μετά την αμερικανική και τη γαλλική Επανάσταση.

Αν θέλουμε να είμαστε πιο δίκαιοι με το θέμα μας, πρέπει να αναγνωρίσουμε τη διπλή υπόσταση του φιλελευθερισμού. Το ότι αποτελεί ένα συμβάν της ιστορίας των πολιτικών ιδεών (και μιας ορισμένης ηθικής ανθρωπολογίας) και συγχρόνως μια κληρονομιά η οποία καθόρισε τον τρόπο διακυβέρνησης των αστικών κοινωνιών. Δεν είναι η μοναδική κληρονομιά του αστισμού, αλλά αυτή η οποία μπόρεσε να επιβιώσει ως η πρότυπη κανονιστική γλώσσα των «προηγμένων» συστημάτων, των συστημάτων τα οποία αυτοπαρουσιάζονται ως προϊόντα των διανοητικών και πολιτικών επαναστάσεων του δέκατου όγδοου και δέκατου ένατου αιώνα.

Η αναγωγή ενός αστερισμού ιδεών και πρακτικών, ενός αστερισμού ο οποίος περιλαμβάνει πολιτική φαντασία και θεσμικές αρχιτεκτονικές, στα γεγονότα της ιστορίας των «φιλελεύθερων κρατών» είναι προβληματική. Διότι ο φιλελευθερισμός είναι κάτι πολύ περισσότερο από την προτιμητέα ιδεολογία των αρχουσών τάξεων ή από πεποίθηση των ηγετικών ελίτ στις αστικές κοινωνίες. Αναδύεται μαζί και παράλληλα με τις νέες μορφές πολιτικής και οικονομίας – τις αστικές και καπιταλιστικές-, αλλά δεν συνιστά απλή προβολή των μορφών αυτών στη συνείδηση και στο επίπεδο των συλλογικών αναπαραστάσεων.

Από την άλλη ωστόσο εδώ και χρόνια αντιμετωπίζουμε μια άλλη προβληματική εκδοχή. Τη θέση ότι ο φιλελευθερισμός είναι κυρίως ένας αριθμός επιχειρημάτων, αξιωμάτων ή υποθέσεων εργασίας της πολιτικής φιλοσοφίας· ότι, κατά κάποιον τρόπο, αποτελεί μια οικογένεια της ευρωπαϊκής πρακτικής φιλοσοφίας και στη συνέχεια της αμερικανικής θεωρίας, λ.χ. των θεωριών δικαιοσύνης που αναπτύχθηκαν μετά το 1970 στη σκιά του John Rawls, του Ronald Dworkin και των άλλων ακαδημαϊκών στοχαστών που θεωρήθηκαν «φιλελεύθεροι».

Αυτή η στάση υπερτονίζει την κανονιστική, μη εμπειρική, θεωρητική φύση του φιλελευθερισμού. Και από την άποψη της ζωντανής πολιτικής συζήτησης για το παρόν, για τη σημερινή παρουσία του φιλελευθερισμού, μοιάζει όλο και περισσότερο απομακρυσμένη από τις κοινωνικοπολιτικές πραγματικότητες στην Ευρώπη αλλά και στις ΗΠΑ του 2011. Ένα και μόνο παράδειγμα αρκεί για να φωτίσει αυτή την απομάκρυνση ή την μεταφυσική απογείωση των διαφόρων κανονιστικών φιλελευθερισμών: τι αντίκρισμα έχουν άραγε οι εξισωτικές μέριμνες ενός Rawls ή ενός Dworkin στην αρχιτεκτονική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις κυρίαρχες ιδέες-αξίες που παρουσιάζονται, από διαφορετικές πλευρές, ως οι οικουμενικά έγκυρες ρυθμιστικές αρχές της σύγχρονης διακυβέρνησης; Ποια θέση έχει o αναδιανεμητικός εξισωτισμός μέσα σε συστήματα στα οποία κυριαρχούν πλέον απόλυτα οι έννοιες του ανταγωνισμού, της ανταποδοτικότητας, της εξατομικευμένης- «στοχευμένης» παροχής, της αριστείας και των ανταμοιβών στους «καινοτόμους» και στους « πλέον παραγωγικούς»;

Για να συνοψίσω τις παραπάνω σκόρπιες σκέψεις: μια συζήτηση για τον φιλελευθερισμό – και εννοώ εδώ, μια συζήτηση που μπορεί να έχει κάποιο ενδιαφέρον για τους αριστερούς και την πολιτική τους παιδεία- είναι απαραίτητο να τηρεί αποστάσεις και από τις δυο θέσεις. Τόσο από τη θέση της ταύτισης φιλελευθερισμού και καπιταλισμού, φιλελευθερισμού και φιλελεύθερων κρατών, όσο και από την αντίληψη που θεωρεί τον φιλελευθερισμό ένα ρεύμα της κανονιστικής θεωρίας, έναν γαλαξία επιχειρημάτων για το ορθό και το αγαθό, τα δικαιώματα ή την ευημερία. Στην πρώτη περίπτωση ελλοχεύει ο κίνδυνος της καρικατούρας, στη δεύτερη η απειλή της ιστορικής και πολιτικής τύφλωσης.

***

Στις σύγχρονες συζητήσεις για τον φιλελευθερισμό, ασκεί μια ορισμένη επιρροή η θέση ότι δεν έχει νόημα η νοσταλγική αναφορά σε έναν «καλό» κλασικό φιλελευθερισμό ο οποίος ήταν, υποτίθεται, περισσότερο ηθικός και πολιτικός παρά οικονομικός. Ο J. Cl. Michéa και πολλοί άλλοι ισχυρίζονται ότι η ουσία κάθε φιλελευθερισμού, παλιού και νέου, πολιτικού και οικονομικού, είναι μια αρνητική ανθρωπολογία ριζωμένη στην ιδέα του ατόμου ως ορθολογικού υπολογιστή-εγωιστή. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, είναι αδύνατη μια φιλελεύθερη θεώρηση της καλής κοινωνίας, μια θετική προσέγγιση στις δημόσιες αρετές μιας κοινωνίας της αξιοπρέπειας. Ο φιλελευθερισμός είναι, λέει ο Μισεά, η αυτοκρατορία του μικρότερου κακού, μια πολιτική που βασίζεται στην απουσία εμπιστοσύνης στην πολιτική, μια αντίληψη οργάνωσης της «εμπορικής κοινωνίας» με τη βοήθεια του δικαίου και της οικονομίας. Η ανάγνωση αυτή επιμένει στη σχέση κάθε φιλελευθερισμού με μια σκεπτικιστική και απαισιόδοξη ανθρωπολογία. Άλλες αναγνώσεις του φιλελευθερισμού, αν και συμμερίζονται πολλά από όσα ισχυρίζεται ο Michéa, διαχωρίζουν επιμέρους στιγμές και αποκαθιστούν μια πιο σύνθετη εικόνα. Για παράδειγμα, ο ψυχαναλυτής και κριτικός θεωρητικός Dany-Robert Dufour κάνει τη διάκριση ανάμεσα στις φιλοσοφίες του ορθολογικού εγωισμού [στις οποίες εντάσσει περιπτώσεις τόσο διαφορετικές όσο τον Mandeville, τον Adam Smith και τον Μαρκήσιο de Sade] και στον υπερβατολογισμό του Καντ, στον οποίο αναγνωρίζει μια φιλοσοφία της ηθικής αυτονομίας του προσώπου. Κατά τον Dufour είναι προφανές πως η δική μας εποχή, η εποχή της κατασκευής του νεοφιλελεύθερου υποκειμένου, συνεχίζει και παροξύνει τη μια διάσταση της κλασικής φιλελεύθερης ανθρωπολογίας: την έμφαση στον νατουραλισμό των συμφερόντων και στην εγωιστική επιδίωξη για απεριόριστη απόλαυση, την ταύτιση της ελευθερίας με την απουσία συμβολικών περιορισμών στο ‘εγώ θέλω’, την μετάφραση των ηθικών κατηγοριών σε οικονομικές κατηγορίες κλπ. Στο τέλος, θα ισχυριστεί αυτή η ανάλυση, ο φιλελευθερισμός μετατρέπεται σε ένα είδος διαφημιστικής ιδεολογίας συντονισμένης με τον νηπιακό ναρκισσισμό των μεταμοντέρνων καταναλωτών και τον ενισχυμένο νομικό και ποινικό κομφορμισμό των κρατών.

Από πολλές απόψεις η ευρύτερη ανθρωπολογική και ψυχαναλυτική προσέγγιση στις παθολογίες του «φιλελεύθερου ατόμου» είναι γόνιμη και βοηθά στην κριτική κατανόηση των περιπετειών του φιλελευθερισμού. Σπεύδει, ωστόσο, συχνά σε συμπεράσματα που δεν απαντούν στις απορίες για το σήμερα. Για παράδειγμα, η άποψη ότι δεν έχει νόημα η διάκριση ανάμεσα στις διαφορετικές εκδοχές του φιλελευθερισμού παρουσιάζει το μεγάλο μειονέκτημα να υποτιμά το τεράστιο ρήγμα που χωρίζει τη σημερινή «φιλελεύθερη» γλώσσα από τα ενδιαφέροντα και τις αξίες των κλασικών φιλελευθερισμών. Μια τέτοια ισοπεδωτική προσέγγιση εγκλωβίζει ουσιαστικά όλες τις στιγμές της ιστορίας του φιλελευθερισμού σε ένα πρωταρχικό θεμέλιο, στη χομπσιανή αντίληψη του ανθρώπου ως όντος του φόβου για τον άλλον και της αποφυγής του θανάτου. Με αυτή την έννοια, όλες οι επινοήσεις της φιλελεύθερης παράδοσης ανάγονται στη ζοφερή ανθρωπολογία του «φυσικού εγωιστή», της υπολογιστικής Μονάδας, μιας ακοινωνικής και μονοσήμαντα εργαλειακής ύπαρξης. Ο φιλελευθερισμός απογυμνώνεται ως η ηθική του ιδιοτελούς συμφέροντος και της ορμικής ασυδοσίας, ως η ηθική της εμπορευματικής ανταλλαγής.

Μια άλλου τύπου αδυναμία διακρίνω και σε εκείνες τις κριτικές στον κλασικό φιλελευθερισμό που επιδιώκουν να είναι η σύγχρονη κομμουνιστική απάντηση στην αποθέωση των κλασικών φιλελεύθερων στοχαστών ως περιστερών σε σχέση με τους κακούς «προδρόμους του ολοκληρωτισμού». Σε αυτές τις κριτικές, τύπου Losurdo, ο «καλός» φιλελευθερισμός αποδεικνύεται ότι δεν ήταν στην πραγματικότητα και τόσο αγαθός διότι συνοδευόταν από την αποδοχή της δουλείας, διαφόρων μορφών καταπίεσης, πράξεις γενοκτονίας, συναλλαγές με τον δεσποτισμό και τον ρατσισμό κλπ. Στην περίπτωση αυτή αναζητείται κυρίως η προσωπική εμπλοκή επιφανών φιλελεύθερων στοχαστών σε διάφορες σκοτεινές ιστορίες ή η υιοθέτηση θέσεων που προκαλούν σήμερα ρίγος αγανάκτησης.

***

Υπάρχει ένας πυρήνας αλήθειας στην απομυθευτική στάση έναντι του «παλιού καλού» φιλελευθερισμού. Όχι όμως επειδή οι επιφανείς φιλελεύθεροι φιλόσοφοι και λόγιοι δεν ήταν δημοκράτες (φυσικά και δεν ήταν) ή γιατί υπηρέτησαν ενίοτε πρακτικές και αξίες αντίθετες από τις διακηρύξεις τους. Ούτε διότι, πράγματι, η ανθρωπολογία του «εγωιστικού ατόμου» δεσμεύει την πολιτική οικονομία και την επιστήμη του δικαίου ήδη από την εποχή του Διαφωτισμού. Ούτε ακόμα επειδή η νοσταλγία για τον παλιό καλό φιλελευθερισμό φανερώνει κυρίως την αμηχανία μας μπροστά στα νέα καθεστώτα οικονομικής βίας τα οποία εγκαθιδρύονται με συστηματική δολιοφθορά στα φιλελεύθερα συντάγματα.

Η αλήθεια της κριτικής στη θέση για τους δυο φιλελευθερισμούς, τον «καλό» και τον «κακό», τον προοδευτικό και τον συντηρητικό, βρίσκεται περισσότερο στην εξής πικρή διαπίστωση: δεν μπορούμε ως αριστεροί να είμαστε απλώς οι φιλελεύθεροι με την καλή έννοια [μια κοινωνική ή ηθικοπολιτική έννοια]. Σήμερα μπορούμε να είμαστε φιλελεύθεροι μόνο ως αντιφιλελεύθεροι – και αυτό είναι ίσως το σκάνδαλο και το παράδοξο. Η στάση την οποία υπονοώ εδώ είναι μια στάση συμπάθειας και εξοικείωσης με ορισμένα από τα νεύματα του φιλελευθερισμού. Θα έλεγα μια στάση ανάλογη με αυτή που ο Heidegger ορίζει ως ιδιοποίηση μιας παράδοσης διά της συστροφής της, ιδιοποίηση και συγχρόνως απομάκρυνση από αυτή. Ο Χάιντεγκερ χρησιμοποιεί την έκφραση Verwindung der Metaphysik για να αποστασιοποιηθεί από τον όρο Überwindung, όρο ο οποίος δηλώνει μια υπέρβαση, ένα ξεπέρασμα της Μεταφυσικής. Η υπέρβαση σημαίνει ότι αφήνουμε το σημείο a για να φτάσουμε σε έναν άλλον τόπο, στο σημείο x το οποίο τοποθετείται κάπου μακριά ή εκτός του a. Αντίθετα, η «συστροφή-στρέψη» είναι μια απομάκρυνση η οποία δοκιμάζεται συγχρόνως ως παραμονή, διάθεση για επιμέλεια και φροντίδα για μη εγκατάλειψη. Με άλλους όρους: απόσταση και εγγύτητα συγχρόνως. Παραμένουμε κοντά σε ορισμένα νεύματα του φιλελευθερισμού, σε κάποιες από τις πηγές της σκέψης και τα ερεθίσματα της εμπειρίας του. Αλλά παραμένουμε εκεί δοκιμάζοντας ένα άλμα έξω από τη θαλπωρή και τα ανώδυνα ψεύδη της φιλελεύθερης ιδεολογίας ως μυθολογίας. Διαβάζουμε δηλαδή τους φιλελεύθερους και εκτιμούμε στιγμές της σκέψης τους χωρίς να λησμονούμε το κυριότερο: ότι αυτό το «πράγμα» το οποίο μας απευθύνεται σήμερα ως φιλελευθερισμός, ως γραμματική της ορθολογικής διακυβέρνησης, ως πολιτικοοικονομικός κοινός τόπος, αυτό το «πράγμα» είναι μια κατασκευή η οποία μας βρίσκει ριζικά αντίθετους, που θέλουμε και έχουμε λόγους να την αλλάξουμε.

***

Ας μιλήσουμε όμως για αυτό το «πράγμα» που εμφανίζεται τώρα και μας εγκαλεί ως φιλελευθερισμός. Δεν μιλώ για τις αγγελικές αρχές οι οποίες ξεπηδούν από τα γραπτά των πολιτικών φιλοσόφων αλλά για το σκληρό σχήμα και την διάταξη λόγου η οποία προβάλλει στις οδηγίες περί ορθής διακυβέρνησης, στις διάφορες «δέσμες ιδεών» με τις οποίες οι ελίτ ορίζουν πλέον με αναίσχυντες λεπτομέρειες το πεδίο της ιδιότητας του πολίτη, του εργαζόμενου, του εκπαιδευόμενου, του χρήστη υπηρεσιών, του καταναλωτή.

Ας σκεφτούμε για αυτή τη νέο-γλώσσα και τις σημασίες τις οποίες υποβάλλει στο δημόσιο χώρο. Από ποιες σημασίες συντίθεται αυτή η γλώσσα; Ποια ιστορικά και ιδεολογικά φορτία την κατοικούν; Φέρεται, εκ νέου, ως μια γλώσσα εντολής και παραγγέλματος. Έστω μια γλώσσα της υπόδειξης και της κατ’ επίφαση τεχνικής αλλά στην ουσία πολιτικής υπαγόρευσης των θεμιτών στάσεων [με την έννοια της ρύθμισης των comportements, του τρόπου διαγωγής· των υποκειμένων]. Σε αυτή τη γλώσσα ηγεμονεύουν κυρίως στοιχεία από το ιδίωμα του ωφελιμισμού του Jeremy Bentham και του «εξελικτισμού» ενός Herbert Spencer. Ενσωματώνονται επίσης πολλά στοιχεία από τη ρητορική του αμερικανικού λειτουργισμού της μεταπολεμικής περιόδου λχ. ο μάλλον κωμικός φετιχισμός των surveys και της ποσοτικοποίησης. Αλλά στο κατασκεύασμα εμφανίζονται και κάποιες από τις (χειρότερες) παραδόσεις της ευρωπαϊκής Αριστεράς, του κοινωνιοκεντρισμού και του οργανικού αντιατομικισμού: λ.χ. ο σαινσιμονικής προέλευσης «κοινωνικός» τεχνοκρατισμός, η σοσιαλδημοκρατική και σταλινική θεοποίηση παραγωγικών δυνάμεων και πενταετών πλάνων, η αμφισβήτηση όλων όσων δεν επιδέχονται «πιστής μέτρησης».

Βλέπουμε πλέον το αποτέλεσμα αυτής της τερατογένεσης. Το αποτέλεσμα είναι ένας συνδυασμός επιστημονισμού και οικονομισμού στην υπηρεσία ενός αυστηρού κανονιστικού υποδείγματος. Στο επίκεντρο αυτού του υποδείγματος δεν βρίσκεται ούτε η ατομική αυτονομία ούτε η προστασία από την κρατική αυθαιρεσία, ούτε η εκτίμηση σε μια άξια σεβασμού ιδιωτική σφαίρα, σε μια σφαίρα ατομικής ανεξαρτησίας όπως έλεγε ο Benjamin Constant. Όλα εκκινούν από τη νόρμα της ανταγωνιστικότητας και των υπολογισμών κόστους- οφέλους. Και όλα καταλήγουν στο εγχείρημα για ενοποίηση όλων των περιοχών του κοινωνικού βίου, όλων των υποσυστημάτων, υπό την ίδια θεμελιώδη κλίμακα στόχων και κανόνων. Θα έλεγε κανείς ότι μας προτείνεται μια νέου τύπου Total Mobilmachnung, μια ολική κινητοποίηση πίσω από μια μεταφυσική της προσπάθειας, του να «δουλέψουμε περισσότερο». Το παλιότερο σύνθημα του Νικολά Σαρκοζύ [«να δουλέψουμε περισσότερο για να κερδίσουμε περισσότερα»] κατά ειρωνικό τρόπο έγινε η προμετωπίδα της Ευρώπης της μαζικής ανεργίας και της υποτιμημένης εργασίας. Με τη διαφορά ότι τροποποιήθηκε ως εξής: να δουλέψουμε περισσότερο για να κερδίσουμε λιγότερα.

Είναι προφανές πως αυτό το πράγμα δεν έχει πια ανάγκη καμιά θεωρία της δημοκρατίας, καμιά πολιτική σκέψη. Απαιτεί «σπουδές διακυβέρνησης» ή μερικά σεμινάρια στο νέο δημόσιο μάνατζμεντ [NPM]. Και το κυριότερο: στην τρέχουσα νέο-γλώσσα αποκαθίστανται πλέον όλες εκείνες οι ιερές λέξεις του ολιγαρχικού και τιμοκρατικού «φιλελευθερισμού» που κυριαρχούσαν στις ευρωπαϊκές ελίτ πριν το…1848! Οι ικανότεροι, οι άξιοι, οι άχρηστοι, οι αριστείες, οι παραγωγικοί και οι αντιπαραγωγικοί (αυτό είναι γνήσιος Saint Simon), οι “προσωπικότητες”, οι επιτροπές σοφών, τα διευθυντήρια κλπ.

Δεν πρόκειται μόνο για επαναφορά σε έναν φιλελευθερισμό της «τάξης», σε έναν φιλελευθερισμό των προυχόντων και των αξιωματούχων ο οποίος μάλιστα φαίνεται πια ότι απεχθάνεται τις εποχές της κριτικής και της άρνησης, ακριβώς όπως έκαναν οι συντηρητικοί θετικιστές την εποχή της Παλινόρθωσης για να δηλώσουν την αποξένωσή τους από τον κριτικό Διαφωτισμό. Κινούμαστε ταχύτατα σε ένα διαφορετικό πεδίο όπου το κατασκεύασμα το οποίο μας απευθύνεται ως (νεο)φιλελεύθερο zeitgeist βάζει σε δεινή δοκιμασία τόσο την ιδέα της Ελευθερίας όσο και την ιδέα της Ισότητας.
Εγκαλούμαστε έτσι στην τάξη ή αλλιώς σε ανάνηψη για το λάθος μας να μην υποληπτόμαστε αυτόν τον κοινό νου. Για την απροθυμία που δείχνουμε να αναγνωρίσουμε τις αξιώσεις αυτού του «πράγματος» να είναι ο Λόγος του Κόσμου και το σύγχρονο Παγκόσμιο Πνεύμα.

Για να απαντήσουμε σε αυτή την πρόκληση δεν αρκεί να ασκούμε καθημερινά την κλασική κριτική στην φιλελεύθερη υποκρισία ή στις ασυνέπειες και στις αντιφάσεις του φιλελευθερισμού. Η κλασική κριτική στρέφεται κυρίως στην εικόνα του φιλελευθερισμού ως κουλτούρας των εύπορων τάξεων, ως ταξικού ιδιώματος το οποίο αποκρύβεται πίσω από τον αφηρημένο ανθρωπισμό του δικαίου και της πολιτικής. Δεν πιστεύω ότι έχει χάσει την αξιοπιστία και την χρησιμότητά της ως κριτική. Θεωρώ ωστόσο ότι φανερώνει περισσότερο μια στάση άμυνας ή μια στάση η οποία δεν βλέπει την πλήρη αδιαφορία των σημερινών καθεστώτων για πολλές από τις πολιτικές και πολιτισμικές κληρονομιές του φιλελευθερισμού.

Η αριστερή στάση μπορεί να είναι μόνο το ζωντανό ενδιαφέρον για όλες τις παραδόσεις της διανοητικής, πολιτικής και κοινωνικής χειραφέτησης. Μια πολιτισμική μέριμνα και ένα στοιχείο της ψυχικής καλλιέργειας του αριστερού. Και αυτή η στάση μπορεί να είναι αντιφιλελεύθερη επειδή ακριβώς αναγνωρίζει ότι ο σημερινός «φιλελεύθερος» κώδικας (η οικονομική διακυβέρνηση του κόσμου μέσα από την γενίκευση του πνεύματος του ανταγωνισμού) αποστρέφεται τις καλύτερες επινοήσεις της μοντέρνας φαντασίας όπως τη διάκριση δημόσιου- ιδιωτικού, την προτεραιότητα της ελευθερίας έναντι της «χρησιμότητας», την κριτική που ασκήθηκε ήδη από το 1800 σε αντιλήψεις κοινωνικής μηχανικής και σχήματα δεσποτικού ορθολογισμού. Η αριστερή κριτική στον φιλελευθερισμό γίνεται εν τέλει πιο αξιόπιστη ως συνομιλία με όλες εκείνες τις γλώσσες που απωθούνται, λησμονούνται ή καταστρέφονται στις σημερινές «φιλελεύθερες» δικτατορίες.

Θεσσαλονίκη, Ιούλιος 2011

Βιβλιογραφία

Pierre Dardot και Christian Laval, «Η κατασκευή ενός νεοφιλελεύθερου ατόμου», Ενθέματα, Κυριακάτικη Αυγή, 20- 02- 2011 [εδώ]

Νικόλας Σεβαστάκης, «Ο νεοφιλελεύθερος Λόγος του Κόσμου», στο ίδιο αφιέρωμα [εδώ]

Wendy Brown, Les habits neufs de la politique mondiale. Néoconservartisme et néoliberalisme, Παρίσι, Les prairies ordinaries, 2007

Jean Pierre Le Goff, La démoctatie post-totalitaire, Παρίσι, La Découverte, 2002

Gianni Vattimo, Introduction à Heidegger, Cerf, 1985.

Jean-Claude Michéa, Η αυτοκρατορία του μικρότερου κακού. Δοκίμιο για τον φιλελεύθερο πολιτισμό, Αθήνα, Πόλις, μετάφραση: Άγγελος Ελεφάντης, 2008.

Dany-Robert Dufour, Le Divin Marché. La révolution culturelle libérale, Παρίσι, Denöel, 2007



Σχολιασμός στην αρχική ανάρτηση

Σχόλιο από :Γ.Παγιασλής


Με χαρά βλέπουμε επιτέλους μια προσπάθεια διαπραγμάτευσης του φιλελευθερισμού μέσα από σφαιρική κριτική η οποία είναι έτοιμη να δει τα πολλαπλά επίπεδα και τις πολλαπλές όψεις. Ξεφεύγουμε επιτέλους από την διαπραγμάτευση ενός υποτιθέμενου συμπαγούς φιλελευθερισμού.

Συγκρατώ την νομιμοποίηση του όρου και του περιεχομένου του «αριστερού φιλελευθερισμού» ,και την έννοια της ιδιοποίησης στην συγκρότηση του δικού σας όρου του αντιφιλελευθερισμού ο οποίος , ας μου επιτραπεί , λόγω της sui generis κατασκευής να τον δω ως «αντιφιλελευθερισμό»

Πράγματι το κείμενο βάζει το πλαίσιο της συζήτησης στην ορθή βάση. Τούτου δοθέντος όμως ας μου επιτραπούν μια σειρά από αντιρρητικά ή συμπληρωματικά σχόλια, τα οποία ελπίζω να κατανοηθούν στην παραγωγική τους διάσταση.

1.-Το θέμα στην Ελληνική ιδεοκίνηση δεν είναι τόσο απλό, καθώς ο τυπικά φιλελεύθερος χώρος δεν έχει καμία παιδεία φιλελευθερισμού, αγνοεί τα τεκταινόμενα και τα ιστορικά του «χώρου». Αυτό δημιουργεί το παράδοξο η αριστερά ξιφουλκεί εναντίον κάποιου ο οποίος δεν θέλει να υπερασπιστεί αυτό για το οποίο εγκαλείται. Αυτό σημαίνει πως το φαινόμενο του φιλελεύθερου γαλαξία ιδεών στη δική μας περίπτωση δημιουργεί ένα ενδιαφέρον κενό. Το κενό του φιλελευθερισμού εν συνόλω. Δεν θα ήθελα να επεκταθώ αλλά αυτό εγείρει πολλά ζητήματα απτής πολιτικής.

2.-Η καχεξία του φιλελευθερισμού στην Ελλάδα, ορίζει και μια συγκεκριμένη πρόσληψη της φιλελεύθερης γενεαλογίας με ένα τρόπο που δεν βρίσκει κανένα ενδιαφέρον στους πιο σύγχρονους φιλελεύθερους Hayek, Nozick, Ayn Rand . Tο έργο τους ταυτοποείται και περιορίζεται με τις πολιτικές τους επιλογές, κατά τρόπο που δεν έχει γίνει τους Heidegger, Karl Schmit .Παραβλέπεται πως ο «αντισοσιαλισμός» τους είναι αντίθεση προς την σοβιετική εκδοχή.

Ωστόσο εντός του έργου αυτού υπάρχουν σοβαρές αντιφάσεις, αλλά και ιδέες που αφορούν την αριστερά. Ο Ζιζεκ εκθειάζει συνεχώς τη συνέπεια της Ayn Rand η οποία , στον αντίποδα με τον Χαγιεκ, προκρίνει ένα καθολικό φιλελευθερισμό που διαβρώνει τις παραδοσιακές αξίες της οικογένειας .Όμως και στον Νοζικ υπάρχουν απόλυτη συνηγορία για τις εναλλακτικές μορφές οικονομίας, την ύπαρξη των οποίων θεωρεί ως απαραίτητο συστατικό μιας φιλελεύθερης κοινωνίας. Τέλος στον Χαγιεκ μπορούμε να βρούμε ισχυρότατες συνηγορίες της υπέρ της κοινωνίας πολιτών, αλλά και την υποστήριξη των αξιών ως αυτόνομου χώρου της κοινωνικής οργάνωσης, στον αντίποδα του οικομικο τεχνικού συμπλέγματος που επικρατεί σήμερα

3.-Στην συλλογιστική σας κάνετε μια άμεση σύνδεση ανάμεσα στις φιλελεύθερες ιδέες και τον υπαρκτό «φιλελευθερισμό». Επιτρέψτε μου να διατηρώ μερικές αντιρρήσεις.
Ο υπαρκτός φιλελευθερισμός έχει προφανώς σχέση με τις φιλελεύθερες ιδέες , όμως όπως έχει σχέση και ο Μαρξ με τον υπαρκτό σοσιαλισμό. Δηλαδή η κρυστάλλωση του κυρίαρχου πλάσματος της εξουσίας αντλεί δυνάμεις από το ιδεολογικό οπλοστάσιο, αλλά υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που συνδιοργανώνουν το τελικό αποτέλεσμα.
Σωστά επισημαίνετε ότι η σημερινή γλώσσα της εξουσίας πηγάζει και από πηγές αριστερού προσήμου, αλλά η σημερινή «αποπνευμάτωση» του κόσμου είναι αποτέλεσμα πολύ ευρύτερο από το να αποδοθεί στον φιλελευθερισμό. Αν παρακολουθήσουμε τον Χάγιεκ τότε ο σημερινός κόσμος είναι τελικά αντιφιλελεύθερος γιατί ακριβώς εδράζεται μονόπατα στην οικονομία ,και απουσιάζουν τα ηθικά και αξιακά ερείσματα, για τα οποία ο συντηρητικός Χάγιεκ θεωρεί απαραίτητο συστατικό της πολιτειολογίας του.
Ο σημερινός κόσμο, τον οποίο θαυμάσια αναλύετε στα βιβλία σας, πάσχει από «αποπνευμάτωση» δηλαδή μια υπερτροφία του οικονομίας και της τεχνικής, τις οποίες σωστά ανιχνεύετε σε μια Χαιντεγκεριανή «τεχνική» και η οποία είναι εμπεριέχει και σμήνη ιδεών του φιλελευθερισμού, αλλά δεν είναι μονοσήμαντο αναπόδραστο αποτέλεσμα του συμπαγούς φιλελευθερισμού.

Επανέρχομαι στην ορολογία σας του «αντιφιλευθερισμού». Συμφωνώ και υπερθεματίζω για την τεκμηρίωση του (ιδιοποίηση και απόσταση) ,ας μου επιστραφεί να συνεισφέρω τον όρο «υπερφιλελευθερισμό» που εισάγει ο Romberto Unger, και εκφράζει ακριβώς την έννοια της υπέρβασης του

Τέλος θα ήθελα να σημειώσω πως το κομμάτι της ιδιοποίησης εξ’ αριστερών ,του εγχειρήματος του «αντιφιλευθερισμού» ( ας μου επιτραπεί η προτίμηση στον όρο αριστεροφιλελεύθερη σύνθεση) σας πρέπει να συνεχιστεί . Ήδη στην διεθνή βιβλιογραφία υπάρχει ένα σημαντικό υλικό πραγματικά άγνωστο.

Ειδικά δε στην Ελλάδα η παραλυτική σχεδόν ισχνή, λυμφατική σχέση των Ελιτ με ένα συνεπή ιδεολογικό φιλελευθερισμό, δημιουργεί μια μοναδική συγκυρία, η οποία φοβάμαι δεν έχει κατανοηθεί πλήρως τόσο ως ευκαιρία όσο και ως κίνδυνος. Το ότι η δεξιά και οι κυρίαρχες Ελιτ στην Ελλάδα παριστάνει τον φιλελευθερισμό , δεν αρκεί για να το χάψουμε.

Με εκτίμηση.

Σχόλιο από : Ν. Σεβαστάκης :

Ευχαριστώ για τις σκέψεις σας και τον τρόπο του σχολιασμού που φανερώνει μια διάθεση ουσιαστικής συνομιλίας. Παρακολουθώ το LLS και εκτιμώ την πνευματική ανησυχία και την προσπάθεια να αναζητηθούν γέφυρες σε δύσκολα σημεία. Στο κείμενο επισημαίνω κυρίως δυο ζητήματα: το πρώτο αφορά το πως προσεγγίζουμε τον φιλελευθερισμό. Η θέση μου είναι μια διπλή αποστασιοποίηση, τόσο απο την αναγωγή του στον εμπειρικό υπαρκτό τρόπο διακυβέρνησης στη Δύση όσο και απο την απογειωμένη και ακαδημαϊκή του σύλληψη ως ενός συνόλου κανονιστικών αρχών γύρω από την ελευθερία, την ισότητα, τα δικαιώματα κλπ.


Το δεύτερο σημείο αφορά την πολλαπλότητα των φιλελεύθερων αναφορών μέσα στην ιστορία και ειδικά το ποια είναι η ταυτότητα του κυρίαρχου καθεστώτος ιδεών- αξιών το οποίο παρουσιάζεται σήμερα ως ’φιλελεύθερο’ ή ’μοναδική ορθή σκέψη’. Σχηματικά, προτεινω να διαβασουμε αυτή την ταυτότητα ως μια αναβίωση των πιο συντηρητικών πλευρών του ’φιλελευθερισμού των ελίτ’, του φιλελευθερισμού ως μιας τεχνολογίας για τη διακυβέρνηση του κοινωνικου σώματος. Θέλετε να τον πείτε φιλελευθερισμό της δεξιάς, κανένα΄πρόβλημα. Όταν ο Francois Guizot μιλούσε για την πολιτική ως ’’υγιεινή του κοινωνικού σώματος’’ προανανήγγειλε ήδη αυτό τον φιλελευθερισμό της αντι-δημοκρατίας με όλα του τα γνωρίσματα, την σαφέστατη ολιγαρχική προδιάθεση, την περιφρόνηση προς το κοινωνικό ζήτημα, την τεχνικο-διοικητική γλώσσα εις βάρος της κριτικής γλώσσας κλπ

Τα ζητήματα, ιστορικά και ιδεολογικά, είναι τεράστια και εγώ απλώς προσπάθησα να υποβάλλω μια σκέψη όχι να απαντήσω σε απορίες που με υπερβαίνουν...

Σας χαιρετώ

Με εκτίμηση

Νικόλας Σεβαστάκης

Σχόλιο από: Γ.Παγιασλής :


Όντως τα ζητηματα αυτά είναι αρκετά περίπλοκα.

Ωστόσο επιτρέψτε μου να δω στο κείμενο σας , την πρώτη επαρκή τοποθέτηση και ταξινόμιση της σχετικής συζήτησης, για όσο καιρό τουλάχιστον εγώ παρακολουθώ την σχετική ιδεοκίνηση

Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Χωρίς αυτό το πλαίσιο η σχετική συζήτηση θα ήταν χαοτική ή τουλάχιστον καθόλου παραγωγική.

Καλή συνέχεια!

Δέκα αντιρρητικά σχόλια για δέκα θέσεις του Ν.Δήμου σχετικά με τον φιλελευθερισμό

Ο Φιλελευθερισμός αποτελεί το μισό συστατικό του ιστολογίου. Ο Νίκος Δήμου δημοσίευσε  Lifo (Εδώ) δέκα θέσεις για τον Φιλελευθερισμό. Η ταξινόμηση τους προσφέρει μια ευκαιρία κωδικοποίησης την οποία αξιοποιώ μέσω ενός παράλληλου αντιρρητικού σχολιασμού


1. Ο Φιλελευθερισμός είναι η πολιτική θεωρία που βάζει την ελευθερία πάνω από την ισότητα.

1.O Φιλελευθερισμός είναι ένα ιδεολογικό αστικό ρεύμα , ιστορικά προσδιορισμένο με πολλαπλές εσωτερικές αντιφάσεις, που προκρίνει την ισότητα έναντι του νόμου ως μοναδικό αίτημα ισότητας ,και την ελευθερία ως απόλυτο υπερκοινωνικό υπεριστορικό πρόταγμα




2. Η πείρα των τελευταίων αιώνων απέδειξε ότι όσα καθεστώτα έβαζαν πρώτη την ελευθερία πετύχαιναν και την καλύτερη ισότητα. Αντίθετα, αυτοί που επέβαλλαν την ισότητα, εκτός που έχαναν την ελευθερία, δεν κέρδιζαν ούτε την ισότητα (νομενκλατούρες).

2.Η πείρα απέδειξε πως μόνο όσες κοινωνίες συνδύασαν τα προτάγματα του φιλελευθερισμού και της αριστεράς πέτυχαν την σχετική αρμονία μεταξύ ισότητας και ελευθερίας. Τα καθεστώτα του υπαρκτού ήταν αυταρχικά όχι μόνο λόγω πολιτικής ιδεολογίας, αλλά και λόγω ιστορικής καθυστέρησης, οικονομικής φάσης και στρατιωτικής επικυριαρχίας.


3. Η επιδίωξη της ισότητας δεν καταπατούσε μόνο τα ανθρώπινα δικαιώματα – αλλά και τη δημιουργική πρωτοβουλία. Στα καθεστώτα ισότητας επί δεκαετίες δεν εμφανίστηκαν σημαντικές νέες εφευρέσεις (π.χ. ένα νέο φάρμακο), ούτε αξιόλογο καλλιτεχνικό έργο. ( Οι δημιουργοί ήταν είτε κρατικοί υπάλληλοι είτε στα στρατόπεδα).

3.-Η τυπική ισότητα στα καθεστώτα του υπαρκτού ήταν όντως ατελής χωρίς τις πολιτικές ελευθερίες. Ωστόσο η δημιουργική αδυναμία στις χώρες αυτές δεν τεκμηριώνεται .Αντίθετα μετά την κατάρρευση τους αποκαλύφθηκε ένας μεγάλος πλούτος τεχνολογίας και τέχνης .Εκείνο που τεκμηριώνεται ήταν το μπλοκάρισμα των διαύλων της δημιουργίας και της οικονομίας από τις γραφειοκρατικές ελίτ Οι κοινωνίες αυτές έπασχαν από λειτουργικότητα μεταξύ δομών και όχι από στατικότητα εντός των δομών.

4. Τα καθεστώτα ισότητας απέτυχαν και στην οικονομία. Μη παράγοντας πλούτο, μοίραζαν φτώχια. Εκτός κι αν άνοιγαν την αγορά (βλ. σημερινή Κίνα). Αλλά το μείγμα της Κίνας είναι απεχθές: δικτατορικό κράτος με ασύδοτο, άγριο καπιταλισμό. Θύματα: και η ισότητα και η ελευθερία…

4. Τα καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού ήταν καθεστώτα μεσαίας οικονομικής στάθμης με σοβαρούς μηχανισμούς αγοράς ,μόνο που αυτοί ήταν άτυποι και αφανείς. Χωρίς την άτυπη αγορά θα είχαν καταρρεύσει πολύ νωρίτερα. Η Κίνα ευρίσκεται σε αφανή βασανιστική αλλά πολύ δυναμική διαδικασία ανεπίστροφης εκδημοκρατικοποίησης. Οι τοπικές εκλογές γίνονται σε καθεστώς πλήρους ελευθερίας ο συνδικαλισμός ενισχύεται, απεργίες κορυφώνονται ,αλλά υπάρχουν περιορισμοί σε εκλογές περιφερειακές και κεντρικές .Οι αναλύσεις για την Κίνα είναι απλοϊκές τόσο από την Δεξιά όσο και την Αριστερά.


5. Ο πολιτικός φιλελευθερισμός είναι αδελφός του ορθολογισμού και του διαφωτισμού - γεννήθηκαν μαζί και μοιράζονται την ίδια βασική αξία: την ελευθερία. Ο διαφωτισμός είναι ο φιλελευθερισμός στη σκέψη. Από εκεί γεννήθηκαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλαδή ο νέος ανθρωπισμός.

5. Ο φιλελευθερισμός δεν είναι ταυτολογικά ο διαφωτισμός. Από την μήτρα του διαφωτισμού γεννιέται η κοινωνική κριτική και η Αριστερά. Τόσο «τα ανθρώπινα δικαιώματα» και όσο ο «ανθρωπισμός» είναι ιδεολογικά φορτισμένες έννοιες, στο όνομα των οποίων διαπράχτηκαν εγκλήματα στον αντίποδα του διαφωτισμού.


6. Ο νέο-φιλελευθερισμός (λέξη βρισιά στα νεοελληνικά) είναι μία υπερβολή του οικονομικού φιλελευθερισμού - και, σαν κάθε υπερβολή, λανθασμένος. Οι αγορές δεν αυτό-ρυθμίζονται. Αντίθετα, ο κλασικός οικονομικός φιλελευθερισμός εμπεριέχει μέριμνα για τον άνθρωπο.

6.Ο όρος νεοφιλελευθερισμός είναι παγκόσμιο δημοσιογραφικό κλισέ που σημαίνει απλώς το χρηματοοικονομικό «κακό» στα τέλη του εικοστού αιώνα. Ο νεοφιλελευθερισμός δεν ορίζει τίποτα ακριβώς για αυτό αντι νεοφιλελεύθεροι αυτοορίζονται όλοι από την Χρυσή Αυγή ,ως τον Καρατζαφέρη και τον Σαμαρά και τον Συριζα. Στην αριστερή εκδοχή του ο όρος Νεοφιλελευθερισμός υποκρύπτει μια άρρητη αποδοχή ενός αποδεκτού οικονομικού φιλελευθερισμού (άλλωστε προς τι το νέος;) , χωρίς όμως κανενός είδους επεξεργασία , ή αυτοκριτική.Η Αριστερά είναι σε μεγαλύτερη ένταση με τον Φιλελευθερισμό παρά με τον υποτιθέμενο "νεοφιλελευθερισμό"

7. Τα πολιτικά και οικονομικά συστήματα ξεκινάνε ως θεωρίες αλλά αποδείχνονται στην πράξη. Μόνον η εφαρμογή τους τα κρίνει. Η άποψη: «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός» είναι υπέροχη σαν ιδανικό, αλλά μένει να περιγραφεί ακριβώς ο «άλλος κόσμος», να εφαρμοστεί με δημοκρατικές διαδικασίες και να κριθεί. Όπως και στην επιστήμη, το πείραμα επιβεβαιώνει τη θεωρία. Μη συγκρίνετε το υπαρκτό με το ανύπαρκτο.

7 .Χωρίς τις ιδέες, την αυτόνομη ιδεολογία, δεν μπορεί να υπάρξει καμία πραγμάτωση της προόδου και της κοινωνικής αλλαγής. Ο φιλελευθερισμός δεν θα ήταν τίποτε χωρίς την «Φιλελεύθερη Ουτοπία» και η αριστερά δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το «Κομμουνιστικό Πρόταγμα». Το πρόβλημα προκύπτει όταν οι ιδεολογίες γίνονται δόγματα. Οι σύγχρονες κοινωνίες αναπτύσσονται μόνον όταν εμπνέονται και από τα δύο αυτά μεγάλα οράματα ταυτόχρονα. Ένας κόσμος χωρίς ιδέες είναι η πιο αποκρουστική δικτατορία.

8. Επιμένω στις δημοκρατικές διαδικασίες γιατί, ενώ οι ιδεολογίες και οι ουτοπίες είναι ωραίες στα βιβλία, η επιβολή τους με τη βία μετέβαλε τα οράματα σε εφιάλτες. Οι ιδεολογίες (και οι θρησκείες) έχουν φονεύσει περισσότερους ανθρώπους από όλους τους κατακτητές, τυράννους, Αττίλες και Ταμερλάνους.

8 .-Χωρίς τις ιδέες, την αυτόνομη ιδεολογία, δεν μπορεί να υπάρξει καμία πραγμάτωση της προόδου και της κοινωνικής αλλαγής. Ο φιλελευθερισμός δεν θα ήταν τίποτε χωρίς την «Φιλελεύθερη Ουτοπία» και η αριστερά δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το «Κομμουνιστικό Πρόταγμα». Το πρόβλημα προκύπτει όταν οι ιδεολογίες γίνονται δόγματα. Η τεχνικοποίηση της πολιτικής χωρίς μεγάλες ιδέες είναι από μόνη της μια νέα ολοκληρωτική ιδεολογία. Ένας κόσμος χωρίς ιδέες είναι η πιο αποκρουστική δικτατορία


9. Ο κόσμος δεν προχωράει με τη βία αλλά με την εξέλιξη. Η μεταρρύθμιση αποδείχθηκε πάντα πιο αποτελεσματική και μόνιμη από την επανάσταση.

9.-Δεν υπάρχει κανένα ιστορικό προηγούμενο μεταρρύθμισης που να μην πηγάζει από κάποιου τύπου και μορφής και έντασης πολιτικής βίας. Το ίδιο το φιλελεύθερο πρόταγμα νομιμοποιεί την πολιτική σύγκρουση και ανυπακοή αν διακυβεύονται ατομικά δικαιώματα.

10. Ο Φιλελευθερισμός ΔΕΝ ταυτίζεται με τον Καπιταλισμό (Κίνα) και ουδέποτε εφαρμόστηκε στην Ελλάδα.

10. Ο Φιλευθερισμός είναι ένα από τα ιδεολογικά ρεύματα του σύγχρονου Καπιταλισμού και σωστά δεν είναι ταυτολογικά ο Καπιταλισμός. Αποτελεί το πιο αντιφατικό, το πιο ενδιαφέρον , το πιο δυναμικό και τελικά το πιο «προοδευτικό» αστικό ρεύμα για την Αριστερά. Ειδικά όμως στην Ελλάδα το ιδεολόγημα του «νεοφιλελευθερισμού» και μη έγκληση των αστικών δυνάμεων για τον αναιμικό φιλελευθερισμό τους αλλά η έγκληση για τον υποτιθέμενο «νεοφιλελευθερισμό» τους είναι συνταγή αυτοκτονίας για την Αριστερά και την κοινωνία.

Δικαιώματα εικόνας: dmacc5022.wordpress.com

D.Losurdo:Η αντι-ιστορία του Φιλελευθερισμού

«Ο φιλελευθερισμός είναι πολύ σημαντικός για να τον αφήσουμε στα χέρια των φιλελευθέρων» Εφ. IL GIORNALE


To LLS δημιουργήθηκε ως μια δημόσια διαπραγμάτευση των σχέσεων αριστεράς φιλελευθερισμού. Κατά την γνώμη μου και όσο προκύπτει την μικρή αυτή δημόσια έρευνα οι σχέσεις αυτές είναι ουσιαστικά αδιερεύνητες , διέπονται δε από μεγάλες αποσιωπήσεις και λογικές ασυνέπειες. Ας ξαναδούμε μερικά ερωτήματα τα οποία απασχολούν το ιστολόγιο και τελικά παραμένουν αναπάντητα.

-Πως είναι δυνατόν ενώ οι τυπικά κλασσικές φιλελεύθερες ιδέες να είναι ουσιαστικά αδημοσίευτες ,ενώ η βιβλιογραφία και εργασία της αριστεράς να είναι τόσο παραγωγική, να αντιμετωπίζουμε μια γενικευμένη κατάσταση ενός εγκλειστικού ατομισμού;

-Μήπως ο νεολογισμός του «νεοφιλελευθερισμού» ο οποίος θεωρείται ως κυρίαρχος δημόσιος λόγος, ουσιαστικά υποκρύπτει μια άρρητη αποδοχή ενός κοινωνικά αποδεκτού φιλελευθερισμού. Αν ναι, πότε , που, πως έγινε δημόσια και ρητά αυτή η αποδοχή από πλευράς της αριστεράς;

-Μήπως τελικά η καχεξία της κοινωνίας πολιτών, η ανυπαρξία των κοινωνικών στηριγμάτων των αδυνάτων ,αλλά και η μετατόπιση της πιθανότητας μιας αυθεντικής πολιτικής αριστερής επανάστασης στο υπερπέραν ,να συμβαδίζει με την εγγενή ατροφικότητα των φιλελεύθερων ιδεών και πρακτικών και όχι το αντίθετο;

-Πως είναι δυνατόν να χρησιμοποιείται ως έννοια κλειδί η έννοια του «νεοφιλελευθερισμού» , όταν κανένας συντηρητικός διανοούμενος ή πολιτικός χώρος δεν την υιοθετεί όταν αντιστοίχως δεν διστάζουν να υιοθετήσουν φασιστικές , νεοναζιστικές, παιδοφιλικές πολιτικές πλατφόρμες;

-Είναι η αγορά ταυτόσημη με τον φιλελευθερισμό, και ο κεντρικός προγραμματισμός ταυτόσημος με την αριστερά;

Ο κατάλογος αυτός μπορεί να μεγαλώσει , όσο και οι απορίες του ιστολογίου.

Η δημόσια αναζήτηση στο ιστολόγιο, έχει όμως μερικά βασικά συμπεράσματα.

Όσο ενιαία φιλοσοφικά, πολιτικά ,ιδεολογικά είναι η αυτοριζόμενη αριστερά, άλλο τόσο είναι ενιαίο το σώμα όλων των αυτοριζόμενων φιλελεύθερων ή και ετεροκαθοριζόμενων νεοφιλελεύθερων ιδεών. Τούτου δοθέντος η καλύτερη μέθοδος για να μην αναζητηθεί καμία παραγωγική ιδέα είναι η συζήτηση να γίνει επί του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και «υπαρκτού φιλελευθερισμού». Και στο σημείο αυτό βρισκόμαστε τώρα. Η ανεργία στην Ευρώπη και η κατάσταση στην Βόρεια Κορέα, είναι από μόνες τους ικανές, να ανακυκλώνουν εσαεί μια ατέρμονη συζήτηση με τελετουργικό χαρακτήρα. Αν δεν σκεφτούμε γόνιμα , παραγωγικά, στην θετική τους όψη τόσο την «κομμουνιστική» όσο και την «φιλελεύθερη» ουτοπία ,δεν μπορούμε να δούμε καμία ορατή διέξοδο και λύση από τα προβλήματα. Η ατροφία του σχετικού διαλόγου για τις «μεγάλες αφηγήσεις» των δύο τελευταίων αιώνων, τροφοδοτεί μια πολιτική τεχνολογικού , διεκπεραιωτικού χαρακτήρα των κρατικών μηχανισμών και των στελεχών του, με μοναδική ριζοσπαστική πολιτική αντιπρόταση την λαικιστική ακροδεξιά. Με αυτές τις σκέψεις στο ιστολόγιο προσπαθούμε , κάποτε με άλματα και ασυνέχειες, να ασχοληθούμε με τις πιο αυθεντικές σύγχρονες εκφράσεις των αναζητήσεων των δύο ουτοπιών ,και έτσι παραθέτουμε ταυτόχρονα τους Hayek,Nozick,Negri,Badiou,Zizek κλπ. Είναι πολύ πιθανόν αυτό να συγκροτεί μια ιδεολογική τερατογέννηση , αλλά το πείραμα είναι δωρεάν ,είναι δημόσιο και η ευθύνη ανήκει στον διαχειριστή του ιστολογίου που εκφράζεται επώνυμα.

Τις σκέψεις αυτές ενός προσωρινού απολογισμού τροφοδότησε η ανάγνωση ενός βιβλίου, με θέμα τον φιλελευθερισμό. Η πρωτοτυπία του έγκειται στο εξής. Έχει γραφεί από ένα συνεπή , αριστερό, μαρξιστή, που δηλώνει δημόσια ως αντίπαλος του φιλελευθερισμού, και καταγράφει την ιστορία του. O Domenico Losurdo είναι ο συγγραφέας του “Liberalism a counter history”. Πρόκειται για μια πραγματική αντι-ιστορία η οποία αποδομεί ένα κυρίαρχο ιδεολόγημα το οποίο βολεύει τους απανταχού συντηρητικούς της αριστεράς. Το ιδεολόγημα του συμπαγούς, αδιαίρετου ,συνεχούς ,ενιαίου φιλελευθερισμού και σήμερα του "νέοφιλελευθερισμού". Είναι το αντίστροφο ιδεολόγημα , της ενιαίας, αμετανόητης, συμπαγούς αριστεράς ,που βολεύει τους συντηρητικούς της δεξιάς. Η ιστορική ενδελεχής έρευνα του Losurdo η οποία βασίζεται σε ένα κατακλυσμό πρωτογενών στοιχείων, αποδεικνύει πως η ετικέτα φιλελευθερισμός υποκρύπτει ένα ετερογενές σώμα ιδεών, πρακτικών, συγκυριών και ιστορικών γεγονότων. Με αυτήν την λογική αποδομείται η ταύτιση ή και οικειοποίηση συντηρητισμού φιλελευθερισμού, και αναδεικνύονται οι στρατηγικές της ιδεολογικής ανασυγκρότησης του συντηρητικού χώρου. Η στόχευση είναι ο «υπαρκτός φιλελευθερισμός» και βεβαίως αναδεικνύονται μελανές σελίδες της ιστορίας του ,αλλά ταυτόχρονα η κατάτμηση του ρεύματος , σε τάσεις, αναγνώσεις , ιστορικές συγκυρίες, ανοίγει διάπλατα την πόρτα σε μια πιο χειρουργική αντιμετώπιση από πλευράς της αριστεράς .Μακριά από την νυσταλαία νυχτωδία περί «νεοφιλελευθερισμού» που ασκεί τόσο ψυχοθεραπευτικό ρόλο, αλλά αποκρύπτει θεμελιώδη αναπάντητα ερωτήματα για την αριστερά.

Ποια είναι η σχέση δημοσίου ιδιωτικού ; Ποια είναι η σχέση «ελευθερίας» και ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων από μια αριστερή κοινωνική οπτική;

Στο “Liberalism a counter history” παρέχονται ένα πλήθος από ιστορικά γεγονότα, τα οποία ανάλογα με την κακότροπη στενοκεφαλιά, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως επιχειρήματα σε ένα ανόητο αντίλογο διαμάχης αριστεράς φιλελευθερισμού. Κάποιοι θα χαρούν με την τεκμηρίωση ότι η επικράτηση των φιλελευθέρων ιδεών, αυξάνει την  επαγγελματική άσκηση της δουλείας μέσω των εταιρειών των δούλων. O John Locke απολάμβανε των μερισμάτων του ,όντας μέτοχος σε μια τέτοια εταιρία, ο δε Stewart Mill δεν ήταν και τόσο σαφής στην αποκήρυξη της. Αλλά και άλλοι ίσως χαμογελάσουν με την κριτική προς το Marx για την ελλιπή κατανόηση του φαινομένου, χρήση λάθος εννοιών. Ακόμη οι λεπτές διακρίσεις μεταξύ φιλελευθερισμού, ατομισμού των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων , που τεκμηριώνονται ιστορικά, ή οι θεμελιώδεις διαφορές των ιδεών και πρακτικών του φιλελευθερισμού σε Αμερική, Γαλλία, Αγγλία, Ολλανδία διαυγάζουν και απομαγεύουν μια σχετικά απλουστευτική εικόνα της ιστορίας.

Για να παινέψουμε και τον κόπο μας, όταν μάθαμε για τον Losurdo μεταφράσαμε αμέσως μια συνέντευξη του.Η συνέντευξη εδώ

Ας ελπίσουμε στην καχεκτική ανύπαρκτη ελληνική βιβλιογραφία, να προστεθεί και μια μετάφραση της «αντι-ιστορίας» του φιλελευθερισμού.

Συνδέσεις:LLS:Μετάφραση συνέντευξης του D.Losurdo για το Φιλελευθερισμό