Ο ιός του "νεοφιλελευθερισμού" μολύνει και τους "ειδικούς"

Ένα από τα αγαπημένα θέματα του ιστολογίου είναι η κριτική στην καταχρηστική πληθωρική χρήση του όρου «νεοφιλελευθερισμός». Ο λόγος δεν είναι η ευρυχωρία του όρου, αλλά η άρρητη αποδοχή μιας ρήξης , μιας ασυνέχειας μέσω ενός δίπολου φιλελευθερισμός – νεοφιλελευθερισμός. Ωστόσο για μένα οι σχέσεις αριστεράς φιλελευθερισμού δεν έχουν «τακτοποιηθεί» ιστορικά ,ιδεολογικά, φιλοσοφικά. Αυτό είναι το βασικό ανοικτό ερώτημα της εποχής , το οποίο άλλοτε αναδιατυπώνεται ως ζήτημα «δημοσίου – ιδιωτικού» . Ο όρος λοιπόν νεοφιλελευθερισμός εκφράζει περισσότερο μια αμηχανία, αυτής της ζητούμενης συνάντησης αριστεράς φιλελευθερισμού.


Σκεφτόμενος πρακτικά δεν κατανοώ γιατί αντί του επικίνδυνου (όπως θα αποδείξω) «νεοφιλελευθερισμού» δεν χρησιμοποιούνται πιο ευκρινείς όροι πχ «σύγχρονος καπιταλισμός», «χρηματιστηριακός καπιταλισμός της εποχής».

Για να αποδείξω τις εγγενείς αδυναμίες του όρου θα χρησιμοποιήσω το τελευταίο βιβλίο των Γ.Μηλιού Δ.Σωτηρόπουλου «Ιμπεριαλισμός, Χρηματοπιστωτικές αγορές, Κρίση». (ΙΧΑΚ)

Προκαταβολικά καταθέτω ότι σέβομαι μια προσπάθεια διαρκείας , αισίως, τριάντα χρόνων του ΓΜ και των «Θέσεων» που αποτελούν ίσως το θεμέλιο των μαρξιστικών μελετών στην σύγχρονη Ελλάδα. Δεν είναι η επιμονή της προσπάθειας αλλά και η θεμελίωση του εγχειρήματος ως σχισματικού η οποία ακριβώς αναδεικνύει την αξία των μαρξιστικών μελετών ως σύγχρονου εργαλείου ανάλυσης και κατανόησης της σύνθετης πραγματικότητας. Τούτων δοθέντων η κριτική που ακολουθεί έχει την εξής έννοια.

Ακόμη και στο πιο έγκυρο χώρο μελετών , όπου η ακρίβεια των όρων και των συλλογισμών αποτελούν το συστατικό του εγχειρήματος, ο αδόκιμος όρος «νεοφιλελευθερισμός» λειτουργεί ως ιός ασάφειας, νοηματικής διάχυσης. Τελικά η χρήση του όρου υποσκάπτει το ίδιο το εγχείρημα του ΙΧΑΚ.

Με ποιο κριτήριο κρίνουμε τον όρο

Για τον ορισμό του κριτηρίου θα χρησιμοποιήσω αυτούσιο ένα απόσπασμα από το ΙΧΑΚ, μόνο αντί του όρου «ιμπεριαλισμός» θα χρησιμοποιήσω τον όρο «νεοφιλελευθερισμός». Αυτό γίνεται γιατί έτσι μπορούμε να ορίσουμε ένα σχετικά ουδέτερο κριτήριο, απαλλαγμένο από συγκυριακές αβεβαιότητες. Ας δούμε το απόσπασμα της σ .12

Ο ιμπεριαλισμός (νεοφιλελευθερισμός) αποτελεί έναν από τους πιο πολυσυζητημένους όρους του μαρξιστικού λεξιλογίου, που γνώρισε ευρεία διάδοση , έχοντας εισέλθει μάλιστα στο καθημερινό πολιτικό λεξιλόγιο πέρα από το χώρο της αριστεράς. Αυτή η «διεισδυτικότητα» του όρου στον δημόσιο λόγο στην πολιτική –αντιπολιτική χρήση που έγινε επί δεκαετίες , και σε μεγάλο βαθμό εξακολουθεί να του γίνεται, από αριστερές ή ριζοσπαστικές οργανώσεις και πρώτα από όλα από τα κομμουνιστικά κόμματα. Κάτι παρόμοιο ισχύει αναφορικά με τις «κερδοσκοπικές χρηματοπιστωτικές αγορές» ,αλλά και με την κρίση του «καπιταλισμού». Αυτό σημαίνει ότι οι εν λόγω όροι δεν αποτελούν απλώς θεωρητικές κατηγορίες (με αποκλίνοντα ανά περίπτωση εννοιολογικά περιεχόμενα, όπως θα διευκρινίσουμε ), αλλά ανήκουν σε ότι ως «μαρξισμό ως ιδεολογία μαζών» (τον μαζικό μαρξισμό) , ως πρακτική ιδεολογία του εργατικού και λαϊκού κινήματος. Από αυτό το σημείο , οι εν λόγω όροι διείσδυσαν στους «ιδεολογικούς κοινούς τόπους» περί της διεθνούς πολιτικής και οικονομίας. Το τίμημα αυτής της «επιτυχίας» είναι μια ασαφής επιφανειακή και συχνά αντιφατική χρήση των όρων , με σκοπούς κυρίως καταγγελίας του «κακού ιμπεριαλισμού (νεοφιλελευθερισμού)» , των «κακών» χρηματοπιστωτικών αγορών και της κρίσης (των δεινών) που δημιουργούν «στους λαούς».

Είναι λοιπόν σαφές από το απόσπασμα πόσο επικίνδυνοι είναι κάποιοι όροι που ακατέργαστοι, μεταπηδούν από την θεωρία των αυστηρών κανόνων, στο τρέχον λεξιλόγιο της πολιτικής , και πόσο είναι δυνατόν να προκαλέσουν σύγχυση μέσω της δύναμης του αυτονόητου , του «ιδεολογικού κοινού τόπου» όπως αναγράφεται στο κείμενο.

Πρέπει λοιπόν να κρίνουμε τον όρο νεοφιλελευθερισμό , αναλύοντας τους τρόπους και τα νοήματα που αρθρώνει στο υπόλοιπο σώμα του κειμένου.

Ένας ακριβής ορισμός

Στην σελίδα 20 του ΙΧΑΚ δίδεται ένας σαφής  και κατά την γνώμη μου ακριβής ορισμός

Νεοφιλελευθερισμός είναι ο σύγχρονος τρόπος λειτουργίας των αγορών και οι οικονομικές θεσμικές και στρατιωτικές πολιτικές του κράτους.

Είμαστε απόλυτα σύμφωνοι, και για αυτό ο νεοφιλελευθερισμός , σύμφωνα με τον ορισμό αυτό , μπορεί να αποτυπωθεί ισοδύναμα χωρίς να χάσει τίποτα ως σημασία με τον ισοδύναμο «σύγχρονος καπιταλισμός»

Αφού όμως ο ορισμός είναι σαφής, στην συνέχεια στο κείμενο παρατηρούνται ενδιαφέρουσες παραδρομές και ασάφειες.

Παραδρομές και παλινδρομήσεις του όρου:

Στην σελίδα 295 αναφέρεται πως η «αόρατος χειρ» είναι «νεοφιλελεύθερη αρχή»

‘Άλλωστε , εκείνο που έχει αμφισβητηθεί είναι ή ίδια η θεμελιώδης νεοφιλελεύθερη αρχή του αόρατου χεριού.

Πρόκειται προφανές για πραγματολογικό ολίσθημα , το οποίο μάλλον αναδεικνύει την αρχική μας εκτίμηση. Το άλυτο ζήτημα μαρξισμού αγοράς, παρακάμπτεται μέσω μιας χρονολογικής μετατόπισης της θεμελιακής έννοιας του Α Σμιθ κατά 250 χρόνια. Η διατύπωση αφήνει τέτοια ευρυχωρία και ασάφεια ώστε θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει ότι σε κάποια φάση του καπιταλισμού η «αόρατος χειρ» δεν ήταν θεμελιώδης αρχή. Με μια έννοια όποιος θα μπορούσε να συνηγορήσει υπέρ της «αοράτης χειρός» δεν θα ήταν φιλελεύθερος αρά «νεοφιλελεύθερος».

Στην σελίδα 313 αναφέρεται

Τέλος , αξίζει να σημειώσουμε ότι η «σοφία των αγορών», σημαντικό στοιχείο συγκρότησης του πυρήνα του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος , επιτάσσει την αγοραία αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων (market to market value)

Εδώ και πάλι παρατηρείται ένας αδικαιολόγητος αναδιπλασιασμός του όρου «σοφία των αγορών», ως εάν να υπάρχουν φάσεις του καπιταλισμού χωρίς τις αγορές

Στην σελίδα 289 αναφέρεται

Μια βασική πλευρά σχεδόν όλων των σύγχρονων προσεγγίσεων για τον καπιταλισμό και τον ιμπεριαλισμό είναι η μονότονη ιδέα ότι η κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού και του παγκοσμιοποιημένου χρηματοπιστωτικού τομέα της οικονομίας συμβάλλει σε μια εκδοχή καπιταλισμού που εγγενώς τείνει προς την κρίση και την κατάρρευση.


Εδώ ο νεοφιλελευθερισμός παρατίθεται στον παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό τομέα ως δύο παράλληλα φαινόμενα ,ως εάν ο νεοφιλελευθερισμός δεν τον εμπεριέχει.

Στην σελίδα 308 οι καθηγητές Lutz και Morgesten ορίζονται ως φιλελεύθεροι «αυστριακοί». Με ένα άρρητο τρόπο και σε συνδυασμό με την ελάχιστη χρήση του επιθέτου «φιλελεύθερος» μπορούμε κάλλιστα να τους δούμε ως φιλελεύθερους σε αντιδιαστολή με κάποιους «νεοφιλελεύθερους»

Βασικό μοτίβο όλων αυτών των διατυπώσεων, είναι ότι δημιουργείται μια κατανόηση ενός «νεοφιλελευθερισμού» ως «κάτι άλλο» , ως ένας καπιταλισμός πέραν του φιλελεύθερου, του οποίου είναι μια δυσπλασία. Το οξύμωρο είναι ότι το ΙΧΑΚ αλλά και το έργο των Θέσεων είναι αντίθετο σε ιστορικιστικές κατηγοριοποιήσεις του καπιταλισμού. Με βάση το συνολικό έργο του ΓΜ , θα αναμέναμε να είναι ο πρώτος που θα υιοθετούσε μια πολύ περιορισμένη και αυστηρά κριτική χρήση του «νεοφιλελευθερισμού». Η κριτική μας είναι πως η παραφθαρμένη χρήση του «νεοφιλελευθερισμού» είναι θεμελιακά αντίθετη με την ίδια την ουσία του εγχειρήματος του ΙΧΑΚ.

Για να υπογραμμίσουμε ακόμη περισσότερο την σύγχυση που προκαλεί ο όρος , παραθέτω δύο ακόμη αποσπάσματα. Στο πρώτο ο Ν.Δήμου βολεύεται αφάνταστα με τον όρο , γιατί μέσω αυτού μπορεί να απολυμάνει τον κλασσικό φιλελευθερισμό από τους «νεοφιλελεύθερους» των οποίων την πρωτοκαθεδρία έχει η Κίνα. Στο δεύτερο οι «Θέσεις» (!!) παραθέτουν τον καπιταλισμό και τον νεοφιλελευθερισμό , ισοδύναμα ως διαφορετικούς κοινωνικούς σχηματισμούς ή ίσως τρόπους παραγωγής.

Ο νέο-φιλελευθερισμός (λέξη βρισιά στα νεοελληνικά) είναι μία υπερβολή του οικονομικού φιλελευθερισμού - και, σαν κάθε υπερβολή, λανθασμένος. Οι αγορές δεν αυτό-ρυθμίζονται. Αντίθετα, ο κλασικός οικονομικός φιλελευθερισμός εμπεριέχει μέριμνα για τον άνθρωπο. Ο Φιλελευθερισμός ΔΕΝ ταυτίζεται με τον Καπιταλισμό (Κίνα) και ουδέποτε εφαρμόστηκε στην Ελλάδα Ν.Δήμου Lifo

Η εσωτερική  ιδιωτικοποίηση «από τα κάτω» είναι  σύμπτωμα της  ηγεμονίας του καπιταλισμού (και του νεοφιλελευθερισμού) και αποτελεί  πολύ μεγαλύτερο εμπόδιο για την εγκαθίδρυση της οικονομίας των  αναγκών από τις τυπικές σχέσεις ιδιοκτησίας επί των μέσων παραγωγής.Θέσεις Editorial 116

Συμπέρασμα

Όσο περισσότερο περιοριστεί ο όρος , τόσο καλύτερα θα μπορέσουμε να συνεννοηθούμε, και τόσο γρηγορότερα η αριστερά θα διαπραγματευτεί το ζήτημα «δημόσιο- ιδιωτικό» που στην δική μου ανάγνωση είναι η βαθύτερη διερεύνηση των σχέσεων Αριστεράς Φιλελευθερισμού. Τέλος πέραν των δικών μας αμφισβητήσεων το ΙΧΑΚ παραμένει μια σοβαρή συνοπτική περιγραφή όλων των θεωρητικών ζητημάτων της συγκυρίας και συνίσταται. Καλή ανάγνωση….

Αριστερή σωφροσύνη -Τεχνοκρατικός κυνισμός

Δημοσιεύω την εισήγηση του Γ.Μηλιού στο συνέδριο της Ευρωπαικής Αριστεράς για το Χρέος  και ένα άρθρο του Γ.Καισάριου από το Capital.gr.Η αριστερή σωφροσύνη κοιτάει προς την Ευρώπη , την ίδια στιγμή ο τεχνοκρατικός κυνισμός μας καλεί στην "λογιστική εκκαθάριση".Ο συνδιασμός προσφέρεται ως αντίδοτο στην διαδεδομένη πλέον θρησκεία της "ευκολίας"

Συνδέσεις
Γ.Μηλιός
Γ.Καισάριος


Άντε να χρεοκοπήσουμε να σωθούμε

Του Γιώργου Καισάριου


Στην Ελλάδα δυστυχώς συνηθίζουμε να υπερβάλουμε και ακόμα χειρότερο, έχουμε μπλέξει τις ορολογίες. Για κακή μας τύχη και παρά την πλουσιότητα της γλώσσας μας, πολλές φόρες δεν υπάρχει αντίστοιχη μετάφραση από την αγγλοσαξονική, ειδικά για οικονομικούς όρους.

Για παράδειγμα, επακριβής μετάφραση στο τι σημαίνει speculation δεν υπάρχει. Αποτέλεσμα είναι ότι χρησιμοποιούμε τον λανθασμένο ορό “κερδοσκόπος”. Ο όρος κερδοσκόπος είναι εξ ορισμού λάθος, διότι άπαντες έχουν σκοπό το κέρδος. Δεν υπάρχει στην αγγλοσαξονική ο όρος κερδοσκόπος όπως τον χρησιμοποιούμε εμείς.

Αποτέλεσμα είναι ότι πολλές φορές μπλέκουμε τους όρους και τις έννοιες και δυστυχώς μπερδεύουμε τους εαυτούς μας. Για παράδειγμα, όλοι κάνουν λόγο για μια ελληνική πτώχευση, αλλά λίγοι κατανοούν τι μπορεί να σημαίνει. Όλοι φοβούνται την πτώχευση, αλλά δεν ξέρουν το γιατί και γενικά, όποιον πολιτικό και να ακούσεις, μάλλον θα ακούσεις τα λάθος πράγματα.

Σε αντίθεση με το τι συμβαίνει επιχειρηματικά, όταν ένα κράτος δηλώνει αδυναμία πληρωμών, δεν έρχεται ο σερίφης να σου κάνει κατάσχεση ή να σε βγάλει από το σπίτι σου, διότι η δικαστική απόφαση λέει ότι το σπίτι σου πλέον ανήκει στην τράπεζα. Δεν γίνονται αυτά σε επίπεδο κρατών.

Όταν ένα κράτος έχει αδυναμία στο να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του, τότε απλά τις αθετεί. Είναι τόσο απλό. Δεν υπάρχει κάποιος να έρθει να σου κάνει κατάσχεση κτλ. Το πάνω χέρι το έχει πάντοτε η κρατική οντότητα και όχι ο πιστωτής. Ο πιστωτής δεν έχει άλλη επιλογή από το να κάτσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να διαπραγματευτεί στο τι μπορεί να σώσει.

Σας έχω εξηγήσει ότι όλα αυτά που σκαρώνουν με τον ευρωπαϊκό μηχανισμό διάσωσης (EFSF) δεν έχουν κανένα νόημα. Επίσης σας έχω πει ότι η επιμήκυνση δεν θα μας σώσει. Σας έχω επίσης πει πολλά και διάφορα, αλλά πάνω από όλα έχω ξεκαθαρίσει ότι δεν βλέπω άλλη λύση εκτός από ένα γενναιόδωρο κούρεμα.

Όσον αφορά το αν έχουμε πτωχεύσει ή όχι, η προσωπική μου άποψη είναι ότι έχουμε πτωχεύσει. Το ότι μας κρατάει ζωντανούς το αόρατο χέρι βοηθείας της τρόικας δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε πτωχεύσει. Η στάση πληρωμών στο εσωτερικό και η παντελής αδυναμία να εξυπηρετήσουμε τους πιστωτές μας σημαίνει ότι έχουμε πτωχεύει. Ας μην κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας… τουλάχιστον για μια φορά.

Και αν δεν το έχετε καταλάβει, αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι ο ορισμός της πτώχευσης! Έχουμε πιάσει πάτο!. Δεν υπάρχει πιο κάτω από εδώ που είμαστε. Άρα για όσους ανησυχούν ότι υπάρχει πιο κάτω, δεν υπάρχει (οικονομικά όχι χρηματιστηριακά - αν και πλησιάζει και ο χρηματιστηριακός πάτος).

When you have nothing, you have nothing to lose. Εμείς πλέον δεν έχουμε τίποτα άλλο να χάσουμε. Δεν υπάρχει κάτι που μπορούν να μας κάνουν. Τα περί του ότι θα μας πάρουν την Κέρκυρα είναι αστεία.

Άρα μια επίσημη χρεοκοπία δεν μπορεί να μας κάνει τίποτα περισσότερο από ό,τι έχουμε ήδη πάθει (οι κρατικές δαπάνες πρέπει αν μειωθούν άσχετα από μια πτώχευση ή όχι). Μια επίσημη χρεοκοπία, η καλύτερα, η επισημοποίηση του ότι αδυνατούμε να εκπληρώσουμε τις υποχρεώσεις μας, απλά θα φέρουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων τους πιστωτές μας.

Βέβαια όπως έχω εξηγήσει, αυτό είναι καλό να γίνει σε ένα φιλικό περιβάλλον και όχι με τον τσαμπουκά. Διότι αν γίνει με την πολιτική συναίνεση της ΕΕ, τότε και πιο εύκολο θα είναι να γίνει και θα έχουμε λιγότερα νομικά προβλήματα.

Αυτοί που νομίζουν ότι η Ελλάδα θα αφεθεί στην τύχη της κάνουν λάθος. Η ΕΕ έχει πολλά να χάσει από μια οικονομική κατάρρευση της Ελλάδος. Είναι σαν να λέμε ότι οι ΗΠΑ θα αφήσουν την California να καταρρεύσει.

Ειλικρινά (και το ξαναγράψει) δεν έχω ιδέα τι λύση μπορεί να μας προσφέρει η ΕΕ στη σύνοδο κορυφής στις 25 του μηνός. Έχω προσπαθήσει πολλές φορές να σκεφτώ τι θα μπορούσε να είναι αυτό, το οποίο θα μπορούσαν να μας προσφέρουν για να μας βοηθήσει. Επίσης, πολλές φορές έχω προσπαθήσει να μπω στο μυαλό της ελληνικής κυβέρνησης, για να καταλάβω τι θέλει από την ΕΕ και πάλι δεν μπορώ να καταλάβω. Χτες ο Γ. Παπανδρέου είπε: "Η μόνη λύση είναι η λύση-πακέτο και ο,τιδήποτε άλλο δεν αποτελεί λύση". Το ερώτημα είναι, τι εστί αυτή η συνολική λύσει, έχει καταλάβει κανείς;;

Όπως έχω ξαναπεί, η λύση για την Ελλάδα δεν είναι η αποπληρωμή. Είναι αδύνατον να εξυπηρετηθεί αυτό το χρέος, πόσο μάλιστα να αποπληρωθεί. Όταν μια χώρα φτάσει στο σημείο που είμαστε εμείς, δυο λύσεις υπάρχουν. Η να κάνει monetize το χρέος η κεντρική τράπεζα, ή να διαγραφεί το χρέος. Δεν υπάρχει ενδιάμεση λύση.

Η μόνη λύση για την Ελλάδα σε αυτό το σημείο που είμαστε είναι η αθέτηση υποσχέσεων προς τους πιστωτές μας. Η αγορά αυτό το ξέρει, η ΕΕ επίσης το ξέρει (αλλά κάνει πως δεν καταλαβαίνει) και η ελληνική κυβέρνηση μάλλον δεν το κατανοεί και μάλλον τα έχει παντελώς χαμένα και δεν ξέρει τι θέλει.

Αδυνατώ να κατανοήσω όλα τα σενάρια καταστροφολογίας που κυκλοφορούν. Θα καταστραφεί η ΕΕ, θα καταστραφεί το ευρώ, θα καταστραφεί ο πλανήτης!! Τίποτα από όλα αυτά δεν θα γίνουν. Αν ήταν να καταστραφεί η ΕΕ με ένα ελληνικό default, τι να πουν οι Αμερικανοί που από την εποχή του S&L σκανδάλου της δεκαετίας του ΄80 έχουν πτωχεύσει εκατοντάδες τράπεζες και μερικές εκατοντάδες ακόμα στην τελευταία κρίση. Να μην κάνουμε αναφορά στην Lehman και πολλά άλλα.

Οι διαγραφές δεν είναι το τέλος του κόσμου. Οι διαγραφές είναι η αυτοκάθαρση του συστήματος που απαιτείται για να γίνει μια νέα αρχή.

Το πρόβλημα της Ελλάδος λύνεται μόνο με διαγραφές. Οι επιπτώσεις του να βάλουμε το κεφάλι μας στην άμμο και να προσποιούμαστε ότι αντέχουμε αυτό το χρέος είναι πολύ χειρότερο από την επιλογή της διαγραφής μέρος του χρέους μας. Καμία λύση δεν είναι πανάκια και όλες οι λύσεις θα είναι επίπονες.

Μόνο όμως μέσω μιας διαγραφής μέρος του χρέους μας (κατά προτίμηση 50% ++) θα δώσει καινούργια προοπτική στην Ελλάδα και θα μας δώσει ανάσα. Όλα τα άλλα είναι για να έχουμε να λέμε. Μας το λένε οι αγορές, μας τι λένε αμέτρητοι ειδικοί και μας το λέει και η κοινή λογική.

Εμπρός λοιπόν να πτωχεύσουμε για να σωθούμε.

george.kesarios@capital.gr

Πηγή:www.capital.gr
 
Η ελληνική κρίση ως εκδοχή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και της κρίσης της ΟΝΕ



Του Γιάννη Μηλιού



Η κρίση που ζούμε σήμερα στην Ελλάδα είναι συνέπεια της παγκόσμιας κρίσης του 2008, του τρόπου που λειτουργεί η Ευρώπη (κρίση της ONE) και των πολιτικών που άσκησε το σύστημα εξουσίας που κυβέρνησε την Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες.

1) Σε παγκόσμιο επίπεδο η κρίση έχει χαρακτήρα συστημικό, καθόσον συνιστά χρεοκοπία του νεοφιλελεύθερου τρόπου λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος. Με άλλα λόγια, η κρίση γεννήθηκε από τα στοιχεία και τις σχέσεις που συνθέτουν τον πυρήνα του νεοφιλελευθέρου υποδείγματος. Έπληξε σημαντικούς κόμβους του συστήματος και μέσω αυτών τους όρους διευρυμένης αναπαραγωγής του κεφαλαίου. Βασικό στοιχείο του νεοφιλελευθερισμού αποτελεί ο κεντρικός ρόλος που παίζει η χρηματοπιστωτική (ΧΠ) σφαίρα της οικονομίας, ως μηχανισμός αξιολόγησης-χρηματοδότησης-ρύθμισης κάθε οικονομικής δραστηριότητας.

Η παγκόσμια κρίση στην παρούσα φάση εμφανίζεται και ως κρίση δημόσιου χρέους, που για πρώτη φορά μετά τον Πόλεμο πλήττει σε τέτοια έκταση τους αναπτυγμένους καπιταλιστικούς κοινωνικούς σχηματισμούς [1].

2) Η κρίση της Οικονομικής-Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ)

Βασικό στοιχείο της ΟΝΕ υπήρξε η άμεση έκθεση των ατομικών κεφαλαίων ολόκληρης της Ζώνης του ευρώ (ΖτΕ) στο διεθνή ανταγωνισμό, με τέτοιο τρόπο ώστε όλες οι πιέσεις για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας να μεταφέρονται στην εργασία. Στρατηγικός στόχος της ΟΝΕ, τον οποίο όλα τα κράτη της ΕΕ είχαν υιοθετήσει ήδη πριν την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος, ήταν να αποτελέσει η εργασία και ο μισθός τη μοναδική μεταβλητή, που με την απαξίωσή της θα εξομαλύνονται οι μακροοικονομικές και δημοσιονομικές ανισορροπίες. Πρόκειται για μια ταξική πολιτική στρατηγική, που άλλοτε ντύνεται με τα χρώματα μιας αμφίβολης «οικονομικής ορθοδοξίας» και άλλοτε ανεμίζει τη σημαία των «εθνικών συμφερόντων».

Η έκθεση στο διεθνή ανταγωνισμό που υπηρετήθηκε με την εισαγωγή στο ενιαίο νόμισμα επέβαλε σημαντικές αναδιαρθρώσεις προς όφελος του κεφαλαίου και οδήγησε τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, που σχηματικά θα ονομάσουμε χώρες της ευρωπαϊκής «περιφέρειας», σε πολύ ψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης συγκριτικά με τις χώρες του ευρωπαϊκού «κέντρου». Ταυτόχρονα μείωσε σημαντικά το κόστος του εγχώριου δανεισμού και αύξησε τις εισροές ξένων «αποταμιεύσεων» (διαφόρων μορφών). Τα μεγέθη που παρουσιάζονται στον Πίνακα 1 είναι ενδεικτικά. Σε γενικές γραμμές, η Ελλάδα και οι άλλες χώρες της ευρωπαϊκής «περιφέρειας» περιόρισαν σημαντικά σε πραγματικούς όρους την «ψαλίδα» του κατά κεφαλήν ΑΕΠ που τις χώριζε από τις πιο προηγμένες χώρες του ευρωπαϊκού «κέντρου» (το μέγεθος αυτό σε καμία περίπτωση δεν μεταφράζεται σε κοινωνική ευημερία), ενώ σημείωσαν υψηλότερα μέσα ποσοστά κέρδους τα οποία και συνοδεύτηκαν από αντίστοιχα υψηλότερους ρυθμούς κεφαλαιακής συσσώρευσης. Την ίδια στιγμή, είναι φανερό ότι οι ενισχυμένοι ρυθμοί μεγέθυνσης στην «περιφέρεια» επέφεραν υψηλότερα επίπεδα εγχώριας ζήτησης και πληθωρισμού.

3) Η νεοφιλελεύθερη αρχιτεκτονική της ΟΝΕ και η κρίση χρέους

Στο διάστημα 1995-2008 η Ελλάδα σημείωσε υψηλή πραγματική αύξηση του ΑΕΠ κατά 61,0%, η Ισπανία κατά 56,0% και η Ιρλανδία κατά 124,1% σε αντίθεση με τις περισσότερο αναπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Το αντίστοιχο ποσοστό για την Γερμανία ήταν 19,5%, για την Ιταλία 17,8% και για την Γαλλία 30,8%. Οι χώρες που σημείωσαν υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης κατά βάση κατέληξαν με σημαντικά ελλείμματα στις τρέχουσες συναλλαγές. Την ίδια στιγμή παρουσίασαν υψηλότερα επίπεδα πληθωρισμού, γεγονός που σε συνδυασμό με τη σημαντική κερδοφορία του κεφαλαίου φαίνεται να είχε συνέπειες στην ανταγωνιστικότητα τιμών.

Η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, σε αντίθεση με αρκετές από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες, βασίστηκε περισσότερο στη σημαντική πραγματική αύξηση του παγίου κεφαλαίου (102,8%) και στη βελτίωση της παραγωγικότητας της εργασίας και λιγότερο στην κρατική κατανάλωση.

Δύο ήταν οι βασικές παράμετροι που επέδρασαν ενισχυτικά στην αναπτυξιακή δυναμική του ελληνικού καπιταλισμού και των άλλων χωρών της «περιφέρειας».

Από τη μία, τα υψηλότερα ποσοστά κέρδους που συμπαρέσυραν προς τα επάνω και το σύνολο των χρηματοπιστωτικών αποδόσεων, με αποτέλεσμα οι διεθνείς επενδυτές να είναι ολοένα και πιο «πρόθυμοι» να χρηματοδοτήσουν τους υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, ιδιαίτερα που τώρα στο περιβάλλον του ευρώ απουσίαζαν ορισμένοι σημαντικοί κίνδυνοι, όπως π.χ. αυτός της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Συνεπώς, η Ελλάδα και άλλες χώρες της «περιφέρειας» κατέγραψαν ισχυρά πλεονάσματα στο ισοζύγιο των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας, η εξέλιξη στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αντικατοπτρίζει τις συνθήκες ισχυρής εσωτερικής ζήτησης που ενισχύθηκαν τόσο από τη συνεχή εισροή επενδύσεων χαρτοφυλακίου όσο και από τις δυνατότητες άντλησης ρευστότητας ενός δυναμικού τραπεζικού συστήματος.

Από την άλλη, οι χώρες-μέλη της Ευρωζώνης, καίτοι σημείωναν διαφορετικούς ρυθμούς μεγέθυνσης και διαφορετικά ποσοστά κέρδους, εντάχθηκαν ανεξαιρέτως στο ίδιο καθεστώς νομισματικής πολιτικής, δηλαδή στο καθεστώς των ίδιων ονομαστικών επιτοκίων από την πλευρά της ΕΚΤ (εκτός των άλλων). Το ύψος των επιτοκίων αυτών ήταν αρκετά χαμηλότερο για τις χώρες της «περιφέρειας» από ό,τι ίσχυε πριν την εισαγωγή τους στο ενιαίο νόμισμα. Τα επιτόκια της ΖτΕ συνέκλιναν στο χαμηλό επίπεδο των γερμανικών. Έτσι, τα βραχυχρόνια πραγματικά επιτόκια στη δεκαετία του 1990 κινήθηκαν για την Ελλάδα κατά μέσο όρο στο 5,4% ενώ μετά το 2000 ήρθαν κοντά στο 0%, καταγράφοντας για μεγάλα διαστήματα ακόμα και αρνητικές τιμές. Πρόκειται για συνθήκες που δημιούργησαν τις προϋποθέσεις εκτόξευσης του (ιδιωτικού και δημόσιου) εγχώριου δανεισμού ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την επέκταση της εσωτερικής ζήτησης.

Στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας θα πρέπει να επισημάνουμε ότι για μία σχετικά μικρή αλλά «ανοικτή» στον εξωτερικό ανταγωνισμό οικονομία (ο τομέας των διεθνώς εμπορεύσιμων προϊόντων υπερβαίνει το 60% του ΑΕΠ ενώ δεν υπάρχουν περιορισμοί στην κίνηση των κεφαλαίων) η αύξηση της εγχώριας ζήτησης επιδρά ενισχυτικά κυρίως στους «προστατευμένους» παραγωγικούς τομείς (μη-εκτεθειμένους στο διεθνή ανταγωνισμό) και στις εισαγωγές. Έτσι, η αύξηση των κεφαλαιακών εισροών έχει ως άλλη όψη της την επιδείνωση στις τρέχουσες συναλλαγές των χωρών της «περιφέρειας» και αντανακλά την αναπτυξιακή δυναμική με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που αυτή αποκτά στο εσωτερικό της ζώνης του ευρώ.

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ότι το έλλειμμα στις τρέχουσες συναλλαγές για την Ελλάδα (αλλά και τις άλλες χώρες της «περιφέρειας») δεν είναι απλά το άμεσο αποτέλεσμα ενός ανάλογου «ελλείμματος» στην ανταγωνιστικότητα. Αντίθετα, και τα δύο εν λόγω «ελλείμματα» είναι η άλλη όψη των υψηλών κεφαλαιακών πλεονασμάτων και συνιστούν αποτελέσματα μιας άλλης βαθύτερης αιτίας. Συγκεκριμένα: των σημαντικών διαφορών στα επίπεδα καπιταλιστικής μεγέθυνσης και του συγκεκριμένου τρόπου «συμβίωσης» στο εσωτερικό του ευρώ.

Ταυτόχρονα, μέσω του δανεισμού συντηρείται βραχυπρόθεσμα η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών παρά τη σχετική επιδείνωση των όρων διαβίωσης και εργασίας. Από μία διαφορετική οπτική, η οικοδόμηση της συναίνεσης στο νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα στηρίζεται και στη δυνατότητα πρόσβασης στο φτηνό δανεισμό για τη χρηματοδότηση καταναλωτικών, στεγαστικών ή άλλων δαπανών έτσι ώστε να υπάρχει επαρκές εισόδημα που υποκαθιστά την απόσυρση του κράτους από τη χρηματοδότηση καθολικών συστημάτων ασφάλισης, υγείας, σπουδών και διαφόρων κοινωνικών παροχών. Η παρατήρηση αυτή είναι γενική, αλλά ίσχυσε και στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας.

Η παγκόσμια οικονομική κρίση, με αιχμή την κρίση των τραπεζών, μετέτρεψε γρήγορα ένα μέρος του ιδιωτικού χρέους σε δημόσιο. Το διογκούμενο δημόσιο χρέος οδήγησε σε κρίση χρηματοπιστωτικής αξιοπιστίας (insolvency), λόγω της εκτίναξης των επιτοκίων δανεισμού, καθώς αφενός δεν είναι δυνατή η απευθείας χρηματοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σε άλλες περιοχές του αναπτυγμένου καπιταλισμού), ενώ η ΧΠ σφαίρα εισήλθε σε μια διαδικασία επαναξιολόγησης των πιστωτικών κινδύνων. Στη νέα αυτή συγκυρία, η μεταφορά «αποταμιεύσεων» από το ευρωπαϊκό «κέντρο» στην ευρωπαϊκή «περιφέρεια» ανακόπηκε απότομα.

Καταλήγουμε, επομένως, σε εκείνο που θα μπορούσε να ονομαστεί και ως στρατηγικό δίλημμα του ευρώ, που αποτελεί συστατικό στοιχείο και της ελληνικής κρίσης:

Οι επίμονες ανισορροπίες (στα ισοζύγια των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών) στο εσωτερικό της ΖτΕ και η διόγκωση του δημόσιου χρέους αποτελούν μία ενεργή αντίφαση της συνολικότερης αρχιτεκτονικής. Από τη μία πλευρά, συνέβαλαν στην οργάνωση της κοινωνικής συναίνεσης γύρω από τη συγκεκριμένη αναπτυξιακή στρατηγική του κεφαλαίου. Από την άλλη όμως, αποδείχτηκαν ένα καθεστώς συμβίωσης ιδιαίτερα ευάλωτο σε απρόβλεπτα οικονομικά συμβάντα, αποτελώντας ταυτόχρονα επιμέρους εμπόδιο στην ίδια την αναδίπλωση της νεοφιλελεύθερης αρχιτεκτονικής του ευρώ.

4) Η κρίση της ΟΝΕ ως «ευκαιρία» για το κεφάλαιο

Η κρίση αποτέλεσε μία πρώτης τάξεως «ευκαιρία» για την αναγκαία «διόρθωση» (μέσα από τη βίαιη αναδιανομή εισοδήματος και εξουσίας υπέρ των δυνάμεων του κεφαλαίου), των αντιφάσεων της πρώτης φάσης του εγχειρήματος της ΖτΕ. Από την πλευρά της καπιταλιστικής εξουσίας τέθηκε έτσι σε κίνηση μία σκληρή και άνευ προηγουμένου επίθεση στην εργασία, η οποία εκδηλώνεται στο όνομα της δημοσιονομικής εξυγίανσης και της ανταγωνιστικότητας. Η κρίση της Ελλάδας, οι διεθνείς χρηματαγορές, η ΕΕ, ο ευρωπαϊκός μηχανισμός στήριξης και το ΔΝΤ υπηρετούν απαρέγκλιτα τις σκληρές επιλογές του κεφαλαίου αποτελώντας κατά βάση «τμήματα» ενός ενιαίου μηχανισμού. Εκείνο, βέβαια, που δεν είναι ποτέ προβλέψιμο είναι τα αστάθμητα συμβάντα της ταξικής πάλης και η συναίνεση των κοινωνιών σε τέτοιες απροκάλυπτα ταξικές πολιτικές.

Γίνεται λοιπόν φανερό ότι το κύριο χαρακτηριστικό της κρίσης είναι η συνολική επαναδιαπραγμάτευση του συσχετισμού δύναμης ανάμεσα στον κόσμο της εργασίας και τις δυνάμεις του κεφαλαίου.

Υπό αυτό το πρίσμα δεν μπορεί να υπάρξει μία καθολικά αποδεχτή μεθοδολογία για την έξοδο από την κρίση. Κάθε πρόταση φέρει μαζί της μια συγκεκριμένη ταξική οπτική και μεροληψία. Κάθε πρόταση στηρίζεται και σε διαφορετικές προτεραιότητες. Από τη μία μεριά υπάρχουν τα ζητήματα της ανάκαμψης της κερδοφορίας (αλλά και του χρέους, των ελλειμμάτων) και από την άλλη μεριά υπάρχουν τα ζητήματα της ανεργίας, των μισθών, των εργασιακών δικαιωμάτων και της προστασίας του περιβάλλοντος.

5) Ο ακραίος χαρακτήρας του ελληνικού νεοφιλελευθερισμού

Η κρίση είναι εντονότερη στην Ελλάδα, δηλαδή το ελληνικό δημόσιο χρέος βρίσκεται στο ψηλότερο επίπεδο των χωρών της ΖτΕ λόγω του ακραίου χαρακτήρα που πήραν στη χώρα οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές ήδη από τη δεκαετία του 1990, μέσα από τη διαρκώς διευρυνόμενη νόμιμη φοροαπαλλαγή του κεφαλαίου και των ψηλών εισοδημάτων. Το χρέος διεύρυνε τη σφαίρα των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, δημιουργώντας δυνατότητες για επικερδή τοποθέτηση στους κατόχους χρήματος: Να δανείζουν το κράτος.

Αυτή η μονόπλευρη ταξική πολιτική υπέρ των «εχόντων και κατεχόντων» που απαρέγκλιτα ακολούθησαν ΠΑΣΟΚ και ΝΔ είναι συν-υπεύθυνη για το βάθος της σημερινής δημοσιονομικής κρίσης:
Αν η άμεση φορολογία στην Ελλάδα βρισκόταν απλά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά την περίοδο 2000-2008, το Δημόσιο θα είχε εισπράξει στο διάστημα αυτό φορολογικά έσοδα της τάξεως των 95 δις ευρώ. Συνυπολογίζοντας τα έτη 2009 και 2010, προκύπτει ότι το ελληνικό Δημόσιο παραιτήθηκε υπέρ των ψηλών εισοδημάτων από έσοδα που αντιστοιχούν στο δάνειο που έλαβε η χώρα από την Τρόικα.

Από το 1997 μέχρι το 2007 η Ελλάδα είχε, όπως ήδη είπαμε, από τους μεγαλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Ευρωζώνη με αποτέλεσμα την κατακόρυφη αύξηση του ΑΕΠ κατά 44%. Με σταθερούς τους υπόλοιπους παράγοντες (κρατικά έσοδα, δαπάνες κλπ.) έπρεπε να επέλθει σημαντική μείωση του χρέους ως % του ΑΕΠ (αφού αυτό ορίζεται πάντα ως ποσοστό επί του ΑΕΠ). Κάτι τέτοιο όμως δεν συνέβη λόγω της τεράστιας μείωσης των φορολογικών συντελεστών στα κέρδη του κεφαλαίου και στη μεγάλη περιουσία, με τη φορολογία επί των αδιανέμητων κερδών να μειώνεται από 35% το 2004 (40-45% το 1981) σε 24% το 2009 και 20% σήμερα, και την εισαγωγή μίας πλειάδας φοροαπαλλαγών. Οι Έλληνες εφοπλιστές, οι οποίοι συγκεντρώνουν το 16% της χωρητικότητας του παγκόσμιου εμπορικού στόλου και το 22% της παγκόσμιας χωρητικότητας πετρελαιοφόρων, απολαμβάνουν 58 φοροαπαλλαγές, με τελικό αποτέλεσμα να πληρώνουν στο κράτος ετησίως μόλις 12 εκ. ευρώ, έναντι 50 εκ. που πληρώνουν οι μετανάστες με τα παράβολά τους [2].

Οι φόροι που πλήρωσαν οι μισθωτοί και τα άλλα φυσικά πρόσωπα αυξήθηκαν από 5,6 δις ευρώ το 2004 στα 11 δις ευρώ το 2008. Αντίθετα οι ανώνυμες εταιρείες και τα άλλα νομικά πρόσωπα πλήρωσαν το 2004 4,8 δις ευρώ (4.775 εκ. ευρώ) και το 2008 κατά τι λιγότερο και συγκεκριμένα 4,705 εκ. ευρώ.

Πάνω στη νόμιμη φοροαπαλλαγή των «εχόντων και κατεχόντων» προστίθεται η φοροαπαλλαγή και εισφοροδιαφυγή, που όπως και η διαφθορά διευκολύνονται από τη διάλυση των ελεγκτικών μηχανισμών του κράτους. Είναι χαρακτηριστικό ότι για 900.000 περίπου επιχειρήσεις υπάρχουν γύρω στους 1000 ελεγκτές!

6) Η διέξοδος για τις δυνάμεις της εργασίας είναι η ανατροπή του νεοφιλελευθερισμού και η «κοινωνική ατζέντα»: Αναδιανομή εξουσίας και εισοδήματος υπέρ των εργαζομένων και επαναδιαπραγμάτευση του χρέους με διαγραφή μεγάλου μέρους του, με κριτήρια κοινωνικά, αναπτυξιακά, οικολογικά.

Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές που ακολουθούν οι ελληνικές (και ευρωπαϊκές) κυβερνήσεις βασίζονται σε ένα «πατριωτικό» επιχείρημα: Ενισχύοντας τα κέρδη του κεφαλαίου και την «ανταγωνιστικότητα» της εθνικής οικονομίας έναντι των άλλων χωρών, θα βελτιωθεί στο μέλλον και η κατάσταση των εργαζομένων, παρά τη σημερινή λιτότητα, φτώχεια και κατάργηση δικαιωμάτων (που βαφτίζονται κομψά «θυσίες» για να βγει η χώρα από την κρίση). Με την εναλλακτική πρόταση της Αριστεράς, που αποδομεί πλήρως αυτή τη συντηρητική ρητορεία, θα ασχοληθεί αύριο το Συνέδριό μας. Εδώ θα ήθελα να θίξω ένα μόνο ζήτημα:

Από διάφορες δυνάμεις, ακόμη και αριστερές, προβάλλεται ως λύση, μπροστά στην ιστορική αποτυχία του νεοφιλελευθερισμού στην Ευρώπη, η διάλυση του ευρώ ή η έξοδος από αυτό όποιας χώρας έχει προβλήματα.

Η έξοδος από το ευρώ, με τις σημερινές συνθήκες που επικρατούν τόσο διεθνώς όσο και στην Ευρώπη δεν είναι μία επιλογή προς το συμφέρον των εργαζόμενων και επομένως δεν μπορεί να είναι επιλογή των δυνάμεων της Αριστεράς. Την έξοδο από το ευρώ προτείνουν άλλωστε υπερσυντηρητικοί κύκλοι επειδή προσδοκούν είτε ότι θα ευνοηθούν οι χρηματαγορές, είτε ότι μέσω των παλιών εθνικών νομισμάτων και του συναλλαγματικού πολέμου που θα ξεσπάσει, θα εφαρμοστούν ακόμα πιο σκληρές πολιτικές ενάντια στους εργαζόμενους.

Αλλά και η γενικότερη αποτίμηση της παγκόσμιας κατάστασης δείχνει ότι για να ανατραπεί η σημερινή παγκόσμια ηγεμονία του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος και να προωθηθούν στρατηγικοί στόχοι όπως ο έλεγχος των διεθνών αγορών και των τραπεζών, η προστασία του περιβάλλοντος και ο κοινωνικός μετασχηματισμός υπέρ των εργαζομένων απαιτούνται λύσεις που αφορούν κυρίως την αλλαγή των ταξικών συσχετισμών δύναμης σε κάθε (ευρωπαϊκή) χώρα, και όχι λύσεις προώθησης της «εθνικής ανταγωνιστικότητας» έναντι των άλλων χωρών. Θα ήταν αστείο να προτείνουμε από αυτό εδώ το Συνέδριο , π.χ. στους Πορτογάλους συντρόφους μας, να αγωνιστούν για να υιοθετήσει η χώρα τους το «νέο εσκούδο», ώστε μέσα από αλλεπάλληλες ανταγωνιστικές υποτιμήσεις να αυξηθούν, υποτίθεται, τα κέρδη των Πορτογάλων καπιταλιστών εξαγωγέων, και έτσι να βελτιωθεί, υποτίθεται επίσης, και η θέση των Πορτογάλων εργαζομένων.

Η έξοδος από το ευρώ, στις σημερινές διεθνείς συνθήκες παγκόσμιας κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού, είναι απατηλή λύση αφού οι πιέσεις των χρηματαγορών σε ένα αδύνατο εθνικό νόμισμα για ευθυγράμμιση με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές και για να αποδεχθεί ο εργαζόμενος κόσμος μεγαλύτερες θυσίες από αυτές που υφίσταται τώρα, θα είναι μεγαλύτερες.

[1] To 2011, το συνολικό έλλειμμα των 17 κρατών-μελών της ευρωζώνης θα κυμανθεί στο 4,6% του ΑΕΠ, ενώ στις ΗΠΑ θα φτάσει στο 8,9% και στην Ιαπωνία στο 6,6% του ΑΕΠ τους. Το συνολικό δημόσιο χρέος των κρατών της ΖτΕ αναμένεται ότι θα είναι ίσο με το 86,5% του συνολικού ΑΕΠ τους, ενώ στις ΗΠΑ θα φθάσει το 98,4% και στην Ιαπωνία το 204,2% του ΑΕΠ αντίστοιχα (Der Spiegel 8/2/2011).

[2] Αξίζει στο σημείο αυτό να τονίσουμε επίσης ότι για την κρίση των δημόσιων οικονομικών δεν ευθύνονται ούτε οι «ψηλοί μισθοί» των δημοσίων υπαλλήλων, ούτε ο «μεγάλος αριθμός τους». Τα αποτελέσματα της πρόσφατης απογραφής έδειξαν ότι ο λεγόμενος «υπερπληθυσμός» του δημοσίου δεν στηρίζεται στα πραγματικά δεδομένα. Το σύνολο των υπαλλήλων που καταγράφτηκε έφτασε τους 768.009, περιλαμβάνοντας τους μόνιμους υπάλληλους, τους δικαστικούς και τους δημόσιους λειτουργούς (625.738), τους υπαλλήλους ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου (53.833), τους υπαλλήλους ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου (44.811), τους συμβασιούχους έργου (14.345), τους αιρετούς (12.609) και άλλες πιο ολιγάριθμες κατηγορίες. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια σχετικά χαμηλή θέση ως προς τον αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων που διατηρεί σε σύγκριση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ εξίσου χαμηλό είναι το ποσοστό των εργαζομένων στο Δημόσιο σε σχέση με το σύνολο των εργαζομένων.

Πηγή :Red Note

Εικόνα: thinwildmercurythought.blogspot.com

Καθεστωτικός και ριζοσπαστικός μεταρρυθμισμός.

Παραθέτουμε το άρθρο του Γ.Μηλιού από την σημερινή Αυγή. Δεν είναι η πρώτη φορά που αναδημοσιεύουμε Μηλιό, αλλά μετά το editorial των τελευταίων «Θέσεων» η συχνότητα μάλλον ανεβαίνει επικίνδυνα.



Το άρθρο του ΓΜ δεν είναι καίριο μόνο για τα συμπεράσματα του αλλά και για την αναλυτική του δομή , η οποία συγκρούεται με τα συμφραζόμενα ενός τρέχοντος ρητορικού περιβάλλοντος. Με άλλα λόγια η ανάλυση του ΓΜ δεν υπόκειται μόνο σε ένα «τεχνκό» έλεγχο, αλλά προφανώς λόγω του ρητορικού περιβάλλοντος της συγκυρίας ,είναι δυνατόν να απορριφθεί από ιδεολογικής φύσης αυτονόητα και άρρητες συντεταγμένες που έχουν εισχωρήσει στον δημόσιο διάλογο εντός αριστεράς.


Αν ξεκινήσει κανείς από το δια «ταύτα» του άρθρου , που μάλλον λίγο έντεχνα δεν ολοκληρώνει ο ίδιος ο ΓΜ , τότε η απόρριψη μπορεί να γίνει στο πι και φι


Μια εντός Ευρώ, εντός ΕΕ αναζήτηση αλλαγής συσχετισμών υπέρ της εργασίας, όταν μάλιστα αυτή περιλαμβάνει εκτός της φορολογίας και «αναδιοργάνωση της δημόσιας διοίκησης για την ενίσχυση των κοινωνικών λειτουργιών, τη διαφάνεια και τον δημόσιο έλεγχο, την αύξηση της αποτελεσματικότητας» συγκρούεται όχι μόνο με άλλες αναλύσεις αλλά με ρεύματα σκέψης που έχουν επικρατήσει διακομματικά.


Η ανάλυση του ΓΜ περιλαμβάνει και ένα στοιχείου «χρονισμού» του αιτήματος απαλλαγής ή αναδιάρθρωσης του χρέους το οποίο επίσης δεν είναι και τόσο απλό.


Είναι φανερό πως ο δημόσιος διάλογος ,εντός αριστεράς , ταλανίζεται από διάφορες νοηματικές συμπτύξεις (που ίσως είναι μία τελικά )που δημιουργούνται στον αντίποδα μιας κριτικής σκέψης και οι οποίες περίπου είναι οι εξής


Καπιταλισμός=Κρίση=Νεοφιλελευθερισμός=Ευρώ=Φτώχεια=Ανεργία=Ιδιωτικοποιήσεις = Μνημόνιο =Επιχειρήσεις= Νατο =ΕΕ κλπ κλπ η γραμμή μπορεί να επεκταθεί στο άπειρο


Απέναντι σε αυτήν την νοηματική σύμπτυξη -ταυτολογία αντιπαρατίθεται ένα Λογικό εγχείρημα με απόλυτη Ηθική νομιμοποίηση ,το οποίο είναι σχετικά απλό. Αλλάζοντας το πρόσημο της σειράς η Αριστερά επικρατεί, αρκει να δηλώνει κατά του Ευρώ,της ΕΕ, του Καπιταλισμού, της Φτώχειας κλπ κλπ . Η μια εξίσωση αντικαθίσταται με άλλη εξίσωση απείρων όρων μόνο με διαφορετικό πρόσημο.


Δυστυχέστατα η άλγεβρα δεν προσφέρεται για να λύνει τα πάντα, ευτυχώς πως κάποιοι σαν τον ΓΜ και τις Θέσεις, το ψάχνουν .


Η τελική πρόταση του ΓΜ δεν είναι εύκολη, δεν είναι απλή και το κυριότερο προϋποθέτει ένα ιδεολογικό ρητορικό εξοπλισμό των δυνάμεων της εργασίας διαφορετικό και πιο σύνθετο από τον σημερινό. Αλλά ο ΓΜ κάνει το καθήκον του την κατάλληλη στιγμή.


Γ.Μηλιός
 
Καθεστωτικός και ριζοσπαστικός μεταρρυθμισμός.

Ο μεταρρυθμισμός αποτελεί βασικό άξονα της παρέμβασης της Αριστεράς, διότι στο πλαίσιο του καπιταλισμού είναι νοητή η βελτίωση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής θέσης των δυνάμεων της εργασίας.


Ο ριζοσπαστικός μεταρρυθμισμός αντιλαμβάνεται τα συμφέροντα της εργασίας ως αυτοτελείς ταξικούς στόχους, στον «ορίζοντα» των οποίων βρίσκεται η ανατροπή του καπιταλισμού. Οι αλλαγές που επιζητεί δεν εστιάζονται γενικώς στην «πρόοδο της χώρας», διότι η «χώρα» είναι ένας καπιταλιστικός κοινωνικός σχηματισμός κι η «πρόοδός» της συνδέεται με την ενίσχυση της καπιταλιστικής συσσώρευσης και εκμετάλλευσης των εργαζομένων. Οι μεταρρυθμίσεις που προτείνει στοχεύουν στη μετατόπιση του ταξικού συσχετισμού δύναμης, «δείχνουν» τη δυνατότητα και δυναμική της αντικαπιταλιστικής προοπτικής: «Οι άνθρωποι πάνω από τα κέρδη», για μια «οικονομία των κοινωνικών αναγκών και του κοινωνικού ελέγχου», σε αντιδιαστολή με την οικονομία της μεγιστοποίησης του κέρδους.
Σε αντίθεση με αυτή τη στρατηγική, ο καθεστωτικός μεταρρυθμισμός είτε θεωρεί τη βελτίωση των όρων ύπαρξης της εργατικής τάξης ως «προϋπόθεση» για την πρόοδο του εγχώριου καπιταλισμού (η αύξηση των μισθών θα επιφέρει αύξηση της ζήτησης, επομένως ταχύτερους ρυθμούς συσσώρευσης κεφαλαίου), είτε αντιλαμβάνεται την πρόοδο του εγχώριου καπιταλισμού ως προϋπόθεση για τη βελτίωση των όρων ύπαρξης της εργασίας. Η «ορθή ανάπτυξη της οικονομίας» θα ωφελήσει, υποτίθεται, και τους εργαζόμενους.

Ο καθεστωτικός μεταρρυθμισμός της Αριστεράς:
«Έξοδος από το ευρώ και την Ε.Ε.». Η συντηρητική «πατριωτική εκδοχή» του καθεστωτικού μεταρρυθμισμού αναπαράγεται αυτοτελώς από τα κόμματα εξουσίας. Όλες οι πολιτικές λιτότητας παρουσιάζονται ως «μεταρρυθμίσεις» για την «πρόοδο της χώρας», από την οποία θα προέκυπτε κατόπιν «βελτίωση της ζωής των εργαζομένων».

Όμως, στη συντηρητική αυτή εκδοχή του καθεστωτικού μεταρρυθμισμού εγκλωβίζεται και η Αριστερά, όποτε κυριαρχεί στο εσωτερικό της η αστική ιδεολογία που ερμηνεύει την πάλη των τάξεων ως «πάλη των εθνών»: τα «ξένα» συμφέροντα εναντίον της «Ελλάδας» και του «ελληνικού έθνους». Ένα σχήμα από το οποίο απορρέει μονοσήμαντα ως ζητούμενο η βελτίωση της θέσης της «χώρας» απέναντι στους διεθνείς ανταγωνιστές της, ως προϋπόθεση για να βελτιωθεί κατόπιν η θέση των εργαζομένων.

Στη σημερινή συγκυρία κρίσης του δημόσιου χρέους, η «εθνική λύση» που προτείνει ο αριστερός καθεστωτικός μεταρρυθμισμός συμπυκνώνεται στο σύνθημα «έξω από το ευρώ και την Ε.Ε.». Η ροή των επιχειρημάτων είναι μια απλοϊκή εξειδίκευση της «εθνικής αφήγησης»:

--Η ένταξη στην ΕΕ και στο ευρώ ζημίωσε τη «χώρα».

--Με την υιοθέτηση της «νέας δραχμής», η οποία θα υποτιμηθεί, οι εξαγωγές της «χώρας» θα αυξηθούν και οι εισαγωγές «της» θα μειωθούν, θα υπάρξει ανάπτυξη, που θα επιτρέψει και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων.

--Για να επιτευχθούν οι πολιτικές αυτές, απαιτείται μια αριστερή ή έστω προοδευτική κυβέρνηση, που θα εκφράζει τα συμφέροντα της «χώρας» και της «ανάπτυξης».

Η εθνική αυτή αφήγηση διαλύεται αν εστιααστούμε στα ταξικά συμφέροντα και στρατηγικές. Ας θέσουμε λοιπόν τα ερωτήματα με πραγματικούς όρους:

--Ζημιώθηκε το ελληνικό κεφάλαιο από την υιοθέτηση του ευρώ ως εσωτερικού νομίσματος;

--Στην παρούσα συγκυρία είναι προς το συμφέρον του ελληνικού κεφαλαίου η υιοθέτηση ενός διαφορετικού εσωτερικού νομίσματος, ώστε να μπορεί να τεθεί σε λειτουργία ο μηχανισμός της υποτίμησης;

--Ζημίωσε την εργατική τάξη και τις άλλες λαϊκές τάξεις το ευρώ;

--Στην παρούσα συγκυρία είναι προς το συμφέρον των εργαζομένων η υιοθέτηση ενός νέου εσωτερικού νομίσματος και η έξοδος του ελληνικού καπιταλισμού από την ΕΕ;

1. Η άποψη ότι ο ελληνικός καπιταλισμός ζημιώθηκε από την υιοθέτηση του ευρώ είναι απολύτως ατεκμηρίωτη. Όπως αναλύσαμε διεξοδικότερα αλλού, η υιοθέτηση του ευρώ σήμαινε εντονότερη έκθεση των ατομικών επιχειρήσεων στον διεθνή ανταγωνισμό, πράγμα που «αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη στρατηγική οργάνωσης της αστικής εξουσίας (ως μοντέλο διαρκούς αναδιάρθρωσης της εκμετάλλευσης της εργασίας και εκκαθάρισης των μη-ανταγωνιστικών ατομικών κεφαλαίων προς όφελος τελικά του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου)».

Επιπλέον, ήδη πριν την εισαγωγή του ευρώ, ο ελληνικός καπιταλισμός, παρά την κατάργηση κάθε προστατευτικού μέτρου, πέτυχε ρυθμούς μεγέθυνσης σημαντικά ψηλότερους από το μέσο όρο της ΕΕ και της Ευρωζώνης (ΖτΕ), ψηλότερα ποσοστά κέρδους, δηλαδή αποδοτικότερη εκμετάλλευση της εργασιακής δύναμης συγκριτικά με τους άλλους ευρωπαϊκούς καπιταλισμούς.

Η άποψη ότι ο ελληνικός καπιταλισμός υποβαθμίστηκε εντός της ΖτΕ επειδή αυξήθηκε το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών μπορεί να υποστηριχτεί μόνο στο πλαίσιο της φανταστικής εικόνας που αναπαράγει η αστική (κλασική και νεοκλασική) οικονομική θεωρία, μιας μη χρηματικής «πραγματικής οικονομίας» υλικών ροών, η οποία αφορά «ισορροπίες» σε συναλλαγές «αγαθών». Όμως ο καπιταλισμός είναι η οικονομία του χρήματος, στην οποία κάθε οικονομική διαδικασία αποτελεί απλώς μέσο, ώστε «το χρήμα να παράγει διαρκώς περισσότερο χρήμα».1 Αυτός είναι και ο λόγος που ένα θετικό (αρνητικό) ισοζύγιο αυτόνομων κεφαλαιακών ροών, υφίσταται πάντα ως κατοπτρική εικόνα ενός ελλείμματος (πλεονάσματος) τρεχουσών συναλλαγών.

Το ευρώ ευνόησε τους διεθνοποιημένους κλάδους του ελληνικού καπιταλισμού (τράπεζες, εφοπλισμός, τρόφιμα, χημικά-φάρμακα κλπ.) στην οικονομική τους επέκταση.

2. Όσα αναπτύξαμε στην προηγούμενη ενότητα καθιστούν σαφές ότι το ελληνικό κεφάλαιο δεν επιδιώκει την έξοδο από το ευρώ. Μιλώντας γενικά, το κεφάλαιο είναι «αμφίσημο» απέναντι στην προοπτική υποτίμησης του εσωτερικού νομίσματος: η υποτίμηση από τη μια μεριά αυξάνει τη διεθνή του ανταγωνιστικότητα, από την άλλη όμως μειώνει τη διεθνή «αγοραστική ισχύ», απαξιώνει τα περιουσιακά στοιχεία και την επενδυτική του δυνατότητα.

3. Βέβαια, η εξέλιξη της ιστορίας είναι αστάθμητη. Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει απολύτως το ενδεχόμενο διάλυσης της ΖτΕ, εάν η παγκόσμια οικονομική κρίση βαθύνει. Σε μια τέτοια περίπτωση και με σημερινούς κοινωνικούς και πολιτικούς συσχετισμούς δύναμης, ο συλλογικός κεφαλαιοκράτης έχει την ισχύ να μεταθέσει και πάλι το κόστος της κρίσης στις δυνάμεις της εργασίας και δευτερευόντως στις πιο αδύναμες κεφαλαιακές μερίδες (καπιταλιστική αναδιάρθρωση). Οι δυναμικές και διεθνοποιημένες μερίδες του κεφαλαίου θα θιγούν λιγότερο από την απαξίωση της διεθνούς αξίας των παγίων εγκαταστάσεων, στην περίπτωση που υποτιμηθεί η νέα δραχμή, καθώς διατηρούν σημαντικά περιουσιακά στοιχεία σε διεθνές νόμισμα. Αντίθετα, οι εργαζόμενοι θα δουν την αγοραστική τους δύναμη να εξανεμίζεται, καθώς η αυξημένη τιμή των εισαγόμενων μέσων παραγωγής θα μετακυλίεται στην τελική τιμή του προϊόντος, οι τιμές των εισαγομένων θα εκτινάσσονται, ο χρηματοπιστωτικός πανικός θα αποτελεί εφαλτήριο για περαιτέρω μειώσεις μισθών, στέρηση δικαιωμάτων, κατάργηση και των τελευταίων δομών κοινωνικής προστασίας.

Όλα αυτά σημαίνουν ότι με τους σημερινούς ταξικούς συσχετισμούς δύναμης, δεν είναι προς το συμφέρον των δυνάμεων της εργασίας η έξοδος από το ευρώ (και την Ε.Ε.), καίτοι η προοπτική αυτή δεν αποτελεί επίσης επιδίωξη του κεφαλαίου.

Η άποψη ότι το σύνθημα «έξω από το ευρώ» θα αποτελέσει καταλύτη για να αλλάξει ο ταξικός και πολιτικός συσχετισμός δύναμης, αποτελεί μια ακόμα φαντασίωση του καθεστωτικού μεταρρυθμισμού, εφάμιλλη ίσως σε οικονομιστικό και μηχανιστικό περιεχόμενο με εκείνη την αρχαία πεποίθηση ότι η «ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων» οδηγεί στο σοσιαλισμό.

4. Φτάνουμε έτσι στο τελευταίο ερώτημα: Ζημίωσε την εργατική τάξη και τις άλλες λαϊκές τάξεις η υιοθέτηση του ευρώ; Η απάντηση προκύπτει εύκολα από τα προηγούμενα: Η εργατική τάξη δεν ζημιώθηκε από το ευρώ καθαυτό, αλλά από τις πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού που κατάφερε να επιβάλει ο συλλογικός κεφαλαιοκράτης, στοιχείο των οποίων είναι η μεταβίβαση των πιέσεων του διεθνούς κεφαλαιακού ανταγωνισμού στις δυνάμεις της εργασίας.

Για μια συνολική «αναδιαπραγμάτευση» του ταξικού συσχετισμού. Η απάντηση που δώσαμε στο τελευταίο ερώτημα μας επιτρέπει να σκιαγραφήσουμε μια διαφορετική στρατηγική από αυτές που προκρίνουν οι διάφορες εκδοχές καθεστωτικού μεταρρυθμισμού, που αναζητούν ένα «καθολικό σύνθημα για το συμφέρον της χώρας».

Στη συγκυρία της κρίσης, πρώτο μέλημα είναι η οργάνωση της άμυνας των δυνάμεων της εργασίας. Απαραίτητο βήμα γιʼ αυτό είναι η αποδόμηση της κυρίαρχης προπαγάνδας σχετικά με την κρίση και την αναγκαιότητα των κυβερνητικών μέτρων.

Είναι σημαντικό να δειχθεί ότι δεν μπορεί να υπάρξει μία καθολικά αποδεχτή μεθοδολογία για την έξοδο από την κρίση («για το καλό της χώρας»). Με άλλα λόγια, υπάρχουν δύο δρόμοι εξόδου από την κρίση: η έξοδος σε βάρος των προνομίων του κεφαλαίου και η έξοδος σε βάρος των δικαιωμάτων του κόσμου της δουλειάς. Αυτό σημαίνει ότι έχει τεράστια πολιτική σημασία η σειρά των στόχων:

Ξεκινάμε από τα ζητήματα προστασίας της εργασίας και αναδιανομής του εισοδήματος και τα επεκτείνουμε σε μέτρα για την αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης που μετατοπίζουν υπέρ της εργασίας το συσχετισμό των δυνάμεων (αύξηση των φορολογικών συντελεστών των κερδών στο 40%, κατάργηση φοροαπαλλαγών, φορολόγηση εκκλησιαστικής περιουσίας, περικοπή στρατιωτικών δαπανών κατά 50%, κλπ.). Στη συνέχεια και μόνο στη βάση των προηγούμενων θέτουμε ζητήματα που αφορούν την κρίση χρέους καθαυτή, όπως η αναδιαπραγμάτευσή του με όρους που να μη θίγουν τις συνθήκες διαβίωσης των εργαζομένων.


Ο Γιάννης Μηλιός διδάσκει πολιτική οικονομία στο ΕΜΠ

1. Στο ερώτημα επομένως τι παράγει η «ελληνική οικονομία» (ο ελληνικός καπιταλισμός) μπορεί να δοθεί μια εξαιρετικά σύντομη αλλά εξίσου ακριβής απάντηση: Παράγει ένα ακαθάριστο προϊόν 343 δισ. δολαρίων (2008), κατατασσόμενη στην 22η θέση από πλευράς επιπέδου ανάπτυξης (ΑΕΠ ανά κάτοικο) στον πλανήτη.


Σύνδεση με το άρθρο στην Αυγή

Haiku: Ο Κόσμος μας

O Ζιζεκ, έγινε υποψήφιος πρόεδρος της Σλοβενίας με την σημαία των Φιλελευθέρων.Ο Ζίζεκ είναι εναντίον των οικολόγων. Ο Ζίζεκ είναι κατά της ακαδημαϊκής αριστεράς γιατί μαξιμαλίζει εκ του ασφαλούς .Ο Ζίζεκ παίρνει μέρος σε TV show με τους Μικρούτσικους της Αμερικής, και γυρίζει βιντεοταινίες όπου διακωμωδεί τον εαυτό του


Ο Νέγκρι που έκατσε πέντε χρόνια φυλακή, και δέκα στην εξορία, μας κάλεσε να ψηφίσουμε Ναι στην πρώτη ευρωπαϊκή συνθήκη αυτή που καταψήφισε από τα αριστερά μέχρι και το Γαλλικό Σοσιαλιστικό κόμμα.

Ο Μπαντιού είναι όχι μόνο κατά του κοινοβουλευτισμού, αλλά και κατά του επίσημου συνδικαλισμού. Ωστόσο απορρίπτει την οικονομική και κοινωνιολογική διερεύνηση ως αριστερή οπτική. Αμφισβητεί τον κομμουνισμό ως ιστορικό στάδιο, αλλά δέχεται τις «κομμουνιστικές σταθερές» και την κομμουνιστική υπόθεση ως ιδεώδες ως ιδέα. Ταλαντεύεται αν η φιλοσοφία του μπορεί να ονομαστεί «αριστοκρατικός ιδεαλισμός» και αφιερώνει σελίδες ολόκληρες για να προειδοποιήσει ότι το έργο του δεν είναι αντίθετο με τις πολιτικές του απόψεις

Ο Μηλιός κρατάει μόνος του είκοσι χρόνια το πιο φερέγγυο μαρξιστικό περιοδικό, αλλά καταθέτει ότι το Κεφάλαιο του Μαρξ έχει μια θεμελιώδη αντίφαση. Ταυτόχρονα συμμετέχει στο αμφισβητήσιμο εγχείρημα να μετατραπεί ο Μαρξισμός από υποκειμενικό εργαλείο αμφισβήτησης σε αντικειμενικό ακαδημαϊκό μάθημα, που μαθαίνεις την υπεραξία, όπως οι ηλεκτρονικοί τα κυκλώματα, και οι μηχανικοί το μπετόν αρμέ.

Συμπέρασμα

Η μαχόμενη σύγχρονη αριστερά είναι αντιφατική, αναθεωρητική ανήσυχη χωρίς πλέγματα. Η Ιερά Εξέταση δεν ανήκει στον δικό μας κόσμο.

Αριστερά και Οικονομική κρίση:Λογική και Ευαισθησία

Οι Οικονομικές κρίσεις και η Αριστερά έχουν μια σχέση εξ’ ορισμού θεμελιακή. Η ίδια η υπόσταση της Αριστεράς αρδεύεται από την διαρκή κρίση και ανισότητα που προκαλεί η σημερινή οργάνωση της κοινωνίας και της οικονομίας.


Το ερώτημα που τίθεται είναι πως η Ελληνική Αριστερά αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή κρίση σαν την σημερινή.

Ο συντηρητικός συρμός που ανακαλύπτει πίσω από κάθε αγκύλωση αριστερούς δάκτυλους ,οδύρεται για την παραμικρή αντίδραση επικαλούμενος μια φανταστική ηρεμία η οποία θα μπορούσε να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη, παραγνωρίζοντας ότι η κοινωνική αναστάτωση και η οικονομική ανάπτυξη μάλλον συμβαδίζουν παρά αποκλίνουν στην πρόσφατη ιστορία. Εξ’ άλλου η επιβεβλημένη κοινωνική «ηρεμία» του 67-74 θεμελίωσε την κρατικοδίαιτη οικονομία, και η συναινετική ηρεμία του 80-89 θεμελίωσε το κοινωνικό κράτος των δανεικών.

Παρατηρώντας όμως πιο προσεκτικά η σημερινή κρίση ,οξύνει τα ανακλαστικά ευθύνης και σωφροσύνης ,της Αριστεράς και παρά τον συρμό τα δύο κύρια ρεύματα της με τις αποχρώσεις τους ,είναι πολύ προσεκτικά στην αρχιτεκτονική των αιτημάτων τους. Το ιστορικό βάρος της ανθρωπιστικής καταστροφής του εμφυλίου προκαλεί περίσκεψη και ευθύνη πολύ μεγαλύτερη από όση φαίνεται σε μια πρώτη ανάγνωση. Ο χαμένος και σχεδόν τραγελαφικός εμφύλιος είναι κλειδί για την ερμηνεία της Ελληνικής Αριστεράς, όσο ο υπερπληθωρισμός της Γερμανίας του μεσοπολέμου διαμορφώνει τις αντιπληθωριστικές υστερίες της Μέρκελ.

Οι πρωταθλητές του λαϊκισμού και αποπροσανατολισμού είναι περισσότερο οι εργολάβοι των ΜΜΕ που δεν επιδίδονται μόνο σε τρομολαγνεία του χρέους αλλά και στον ισοδύναμο «τηλεοπτικό» αντικαπιταλισμό .Όσοι κατά λάθος βλέπουν και ακούνε μερικές εκπομπές το πρωί, καταλαβαίνουν ότι η βερμπαλιστική αριστερά δεν ευρίσκεται στις διαδηλώσεις με τις απεργίες αλλά στα στούντιο.

Πολλές φορές η κυρίαρχη δημοσιότητα αρνείται να διαχωρίσει μεταξύ μιας αυθόρμητης σχεδόν αυτόματης λαϊκής δυσαρέσκειας που αυτοαναφλέγεται και αναπτύσσεται με τα πρότυπα μιας ευρύτερης νεοελληνικής συμπεριφοράς ανομίας, και την οποία σχεδόν ακούσια η Αριστερά ακολουθεί, και μιας φαντασιακής κατασκευής μιας Αριστεράς των ινστρουκτόρων. Φαινόμενα ακρότητας ,συλλογικού εγκλεισμού στην πολιτική αυτοκατανάλωση κλπ κλπ δεν είναι της Αριστεράς per ce ,είναι της νεοελληνικής δομής.



Θα δούμε λοιπόν ότι στην τρέχουσα συγκυρία η Αριστερά συμπεριφέρεται με «Λογική και Ευαισθησία» .Με βάση δε τον καταστατικό της ρόλο στο θέατρο της πολιτικής είναι μάλλον υποτονική. Η μεγάλη αντίφαση είναι ότι η Αριστερά είναι θεμελιακά μια δύναμη αυτοργάνωσης, αυτοκίνησης, δηλαδή πρακτικών που προκύπτουν από ανεπτυγμένες κοινωνίες πολιτών, ενώ σε εμάς περισσεύει ο ανομικός ατομικισμός. Η σύγχρονες συλλογικότητες κινούνται περισσότερο στον χώρο των θεωρημάτων της Δημόσιας Επιλογής ,παρά στην πολιτική κληρονομιά μιας κοινωνικής αυτενέργειας. Η Ελληνική κρίση δημιουργεί ανάγκη για περισσότερη παραγωγική συλλογικότητα, από ότι η κοινωνία παράγει, και ουσιαστικά την «νύφη» πληρώνουν οι πολιτικές δυνάμεις που θεωρητικά εδράζονται σε συλλογική δράση.

Ιστορικό πλέγμα αυτοκαταστροφής και περιρρέουσα δυναμική εγκλειστικού ατομισμού, δημιουργούν ουσιαστικά ένα χώρο μια ατμόσφαιρα ρεαλισμού, στην οποία οι κορώνες διάφορων (πχ Κανέλη, Λαφαζάνης) παίζουν τον ρόλο κυριολεκτικά «σάλτσας». Όποιος νομίζει πως οι οικουμενικές του 89 ήταν λάθη δεν έχει συλλάβει τις βαθύτερες ροές που διαμορφώνουν τις πολιτικές εξελίξεις .Σε άλλη ανάρτηση έχουμε αναλύσει τα βαθύτερα αίτια αυτού του καλυμμένου αλλά ουσιαστικού στρατηγικού ρεαλισμού.

Που είναι η «έξοδος» του ΚΚΕ;

Όποιος θέλει να καταλάβει το βαθύτερο «σκέπτεσθαι» του μεγάλου κόμματος της Αριστεράς, πρέπει να επικεντρώσει σε αυτά για τα οποία σιωπά ,για όσα αναφέρεται σπάνια και όχι όσα επισημαίνει.

Αν δεν το έχετε πάρει είδηση η έξοδος από την ΕΕ ,δεν υφίσταται πλέον στο καθημερινό ρεπερτόριο. Υπάρχει χαμηλά σε προτεραιότητα σχεδόν ισότιμα με άλλα αιτήματα ,τακτικής ή στρατηγικής φύσεως. Η ΕΕ δεν αντιμετωπίζεται ως απτό σημερινό μόρφωμα που ασκεί πολιτική, αλλά ως περίπου ιστορική κατηγορία, ως εννοιολογικό εργαλείο περιγραφής της κατάστασης.

Και μόνο ενδεικτικά παραθέτω δυο links από σημαντικά κείμενα του ΚΚΕ όπου εν μέσω κρίσης η έξοδος από την ΕΕ ,απλώς υπομιμνήσκεται.

Στην βουλή η Παπαρήγα ξεχνάει τελείως την έξοδο, και θέτει σύμφωνα με το τίτλο του δημοσιεύματος ζήτημα «λαϊκής εξουσίας»!!!Δηλαδή αναφέρεται στο μέγιστο χωρίς να αναφερθεί καθόλου στο τώρα. Το χρονικό άλμα είναι τεράστιο.

Η υπεκφυγή είναι προφανέστατη. Ακόμη αναφέρεται σε μια σειρά πρόσκαιρων μέτρων που δεν παραπέμπουν από πουθενά έξοδος από την ΕΕ.

Οικονομική Στράτευση και αδιέξοδος Κρατισμός

Αν στο ΚΚΕ το στίγμα το δίνει η αποσιώπηση ,στην άλλη αριστερά αυτό πρέπει να το αναζητήσουμε στους διανοούμενους. Στον χώρο αυτό η πραγματική ιδεοκίνηση γίνεται στα ακαδημαϊκά τεκταινόμενα. Εδώ όμως η αποκρυπτογράφηση πρέπει να γίνει από την ακαδημαϊκή ορθότητα και τεχνική ορολογία ,στην καθομιλουμένη.

Το προηγούμενο Σάββατο δημοσιεύονται δύο σημαντικά κείμενα για τον χώρο της ριζοσπαστικής Αριστεράς

Στην «Εποχή» ο Σ. Λαπατσιώρας διευκρινίζει την μελέτη του RSF όπου διερευνά δύο από τις επιλογές που διακινούνται στον χώρο αυτό. Οι πολιτικές του «μαλακού Ευρώ» και της «ριζοσπαστικής εξόδου» αναλύονται διεξοδικά. Πίσω από τις άρτιες διατυπώσεις αναπτύσσεται μια επισήμανση ότι οποιαδήποτε αριστερή πολιτική ,δεν κρύβεται κανένας εύκολος περίπατος.

-Ο «ευρωπαϊκός» δρόμος με δημοσιονομική χαλαρότητα (Βεργόπουλος, Δραγασάκης κλπ) οδηγεί αναπόδραστα σε ένα οξύ πολιτικό σχεδόν καταστροφικό αδιέξοδο καθώς το «μαλακό ευρώ» θα γίνει μη «αποθεματικό» ευρώ και τότε θα καταρρεύσει.

-Η έξοδος από το Ευρώ, συνοδεύεται με σοκαριστικά επακόλουθα (πτώση εισοδημάτων κατά 30 %) ,αλλά από μόνο του δεν λέει απολύτως τίποτα χωρίς πολιτικής αύξησης της παραγωγικότητας ,εθνικοποιήσεις τραπεζών κλπ.

Με λίγα λόγια στον αντίποδα μιας «μαγικής» λύσης ο ΣΛ παραθέτει μια σειρά από πολιτικοκοινωνικούς στόχους υψηλής πολιτικής και με την αυστηρή προϋπόθεση μιας εκ των προτέρων πολιτικής ανοχής και υποστήριξης προς μια «αριστερή λιτότητα» και «οικονομική στράτευση». Από μόνη της και μόνο η επίκληση της αύξησης της παραγωγικότητας στις γνωστές συνθήκες του παραγωγικού έμψυχου και άψυχου δυναμικού ,ουσιαστικά μεταφράζεται σε ένα «σταχανοβισμό» του 21ου αιώνα.

Στην «Αυγή» ο X.Μηλιός αναδεικνύει ένα χονδροειδή μαρξισμό που αποπνέουν όλες οι προτάσεις που προκρίνουν την δραστική επανάκαμψη του κράτους. Βέβαια ο ΧΜ κινείται εντός του δικού του ενιαίου πολιτικού project, όπου προφανώς προέχει η συνεκτικότητα ενός ανανεωμένου μαρξισμού, έτσι ώστε να αναρωτιέται κανείς αν τελικά η κοινωνία θα υπακούσει στα θεωρητικά μοντέλα, ή το αντίστροφο. Σε μια σχεδόν καταλυτική κατακλείδα ο XΜ καλεί να προϋπάρξει η θεωρητική αναδιάταξη για τις κρίσεις πριν ακόμα και την πολιτική δράση. Με απλά λόγια ο XΜ έχοντας μέτωπο προς ένα απλοϊκό κρατισμό στον αυτομάτως ρέπει η κοινωνία, μας προειδοποιεί για τον φαύλο κύκλο στον οποίο σχεδόν παθητικά εισέρχεται η αριστερά μέσω ενός αριστερού κευνσιανισμού.

Και στις δύο περιπτώσεις αναδύεται ένας προειδοποιητικός, ένας προβλεπτικός, ρεαλισμός μια αίσθηση συνθετότητας πολύ μακριά από το κλισέ μιας αυτονόητης λύσης.

Συμπέρασμα

Δεν πάνε να φωνάζουνε οι mainstream δημοσιογράφοι η Ελληνική Αριστερά είναι μακράν πιο υποψιασμένη και σκεπτική για την δυσκολία της φάσης. Ρητορικές οξύτητες και κορώνες δεν αποτελούν παρά μόνο μια φυσιολογική λειτουργία της πολιτικής πρόβλημα για την Αριστερά περιμένει:

Με όρους Λένιν το σύμπλεγμα εξουσίας καταρρέει, αλλά η Αριστερά δεν θέλει, δεν διανοείται να το διεκδικήσει. Το ιστορικό συντηρητικό ανακλαστικό ενεργοποιείται και πίσω από την βιτρίνα μιας οξύτητας ,αναδύεται ο ιστορικός ρεαλισμός ο «αριστερός» συντηρητισμός ,που παίρνει την μορφή μιας αποσιώπησης ή ενός ακαδημαϊκού αναστοχασμού.

Λογική και Ευαισθησία

Αναφορές
Ριζοσπάστης 23/3
Εποχή 4/4
Ριζοσπάστης 13/2
Αυγή 4/4

Δημόσια Επανόρθωση:
Στην αρχική μορφή η ανάρτηση  αναφέρθηκε λανθασμένα στον Γ.Μηλιό ως συντακτη του άρθρου της Αυγής.Παρ΄ότι η ουσία δεν αλλάζει οφείλεται μια δημόσια επανόρθωση.

Ζει ανάμεσα μας:η "αφηρημένη" εργασία

To 1988 o John Carpenter J.Carpenter γυρίζει την ταινία “They live” που κυκλοφορησε στην Ελλαδα με τον προλιακοπουλικό τίτλο "Ζουν Αναμέσα" μας.
Πρόκειται για ενα από τα πιο Μαρξιστικά φιλμ.

Ο ήρωας βιώνει τον κοινωνικό αποκλεισμό ,ζει στα προάστια της πόλης και προσπαθώντας να καταλάβει το γιατί αυτής της αδικίας,αντιλαμβάνεται ότι αυτή δεν προέρχεται από την απτή κοινωνική λειτουργία,από την εμπειρική ανάλυση της παργματικότητας,αλλά από βαθύτερα αίτια,κάτι αόρατο που όμως εχει δική του δομή και δικούς τους νόμους.
Α καλά τώρα ,το 1988 στην Αμερική ,ο σκηνοθέτης δεν θα έκανε σοσιαλιστικό ρεάλισμο.Το ρίχνει στην μαυρη κωμωδία,και μας αποκαλύπτει κάτι τερατώδεις κυρίαρχους του κόσμου,που αποκαλύπτονται μόνο με τα ειδικά μαύρα γυαλιά.Και ακολουθει ενα τρομερό ντελίριο αποκαλύψεων καθώς οι μίσοι κάτοικοι είναι επικυρίαρχοι.Ο μπακάλης ο τραπεζίτης,αλλα και οι ερωτικός σύντροφος (σε μια ξεκαρδιστική σκηνή) εμφανίζεται ως τερατάκι ακριβώς την ώρα της συνεύρεσης....

Ωστόσο το υπόβαθρο της ταινίας είναι ομόλογο του «Κεφαλαίου».

Η ανάλυση της κοινωνικής αδικίας δεν μπορεί να γίνει αν την προσεγγίζεις με τους όρους που αυτή σου παρουσιάζεται.Γιατί αν και αδικία θα σου παρουσιάζεται κάπως «φυσική».Αν λοιπόν θέλεις να την δεις τότε πρέπει να ανακλύψεις (τουλάχιστον να προσπαθήσεις) κάποιους νόμους που διέπουν την κοινωνία,και κάνουν τα πράγματα να φαίνονται αυτά που φαίνονται.

Σε ιστολογική αυθαιρεσία αυτό περίπου γίνεται στο «Κεφάλαιο».Και από εκέι και πέρα αρχίζει τη ατέρμων συζήτηση.

Οι νόμοι του Κεφαλάιου είναι «βαθύτεροι » αλλα τα φαινόμενα τους ορατά.Οι νόμοι όμως αυτοί βασίζονται σε έννοιες που δεν μας είναι ομοίως ορατές απτές.Αρα οικοδομείται ενα σύστημα εννοιών που λειτουργούν και ελέγχονται μόνο εντός του εργου του Μαρξ.Οι έννοιες του Κεφαλάιου δεν είναι έννοιες της τρέχουσας ακαδημαικής οικονομίας.
Αν πείς σε κάποιον κλασσικό οικονομολόγο οτι η «αφηρημένη» εργασία δημιουργεί «υπεραξία» και όχι η «συγκεκριμμένη» τότε ή θα σε κοιτάξει με συμπόνια θα σε ρωτήσει τι ακριβώς είναι η «αφηρημένη» .Στην πρώτη περίπτωση η συμπόνια είναι δυσάρεστο συναίσθημα για οποίον το εισπραττει ,αλλα στην δεύτερη τα πράγματα είναι ακόμα χειρώτερα γιατι δεν μπορείς με μια λέξη να πείς τι είναι η «αφηρημένη» εργασία αλλά πρέπει να την ορίσει μέσα με μια σειρά από ορισμούς (αξία,χρήμα, κλπ) εντός του έργου του Μαρξ.

Ξαναείδα μερικά διαβάσματα μου για τον Μαρξ καθώς είδα την τελευταία ανάρτηση του "koblopoulos" και συνειδητοποίησα οτι ο Μαρξισμός είναι πλέον ακαδημαικό αντικείμενο.Από κριτική θεώρηση ενός αδέσποτου διανοούμενου,από εργαλείο αμφισβήτησης,και αφού για καμιά πεντηκοταετία έγινε νυσταλαία και καταπιεστική ιδεολογία κάποιων επιτήδειων καρεκλοκενταυρων σε ακαδημιές της ΕΣΣΔ ή της Πνομ Πνεχ ,εγινε και εξάμηνο στο Οικονομικό Πανεπιστημιο.
Πω πω φαντάσου ο καθηγητής να είναι και ενεργός αριστερός πολίτης.Εχει μπλέξει σε τυπικό βραχυκύκλωμα.Ασκείται επαγγελματικά με κάτι που το κράτος τον χρηματοδοτεί ,για να αποδείξει την εγγενή του αδικία (του αστικού κράτους) ,το οποίο όμως μεταχειρίζεται τον συγκεκριμμένο ως αποδειξη οτι το αστικό κρατος είναι large ενω ο ίδιος το καταπολεμά κατα την μη επαγγελματική του ζωή.Αγνοώ αν η φράση μου είναι σωστή συντακτικά αλλα το παράδοξο είναι εκεί.Τελικά οι περισσότεροι αριστεροί διανοούμενοι εχουν αποφασίσει να πολεμούν το σύστημα από «μεσα»,και αυτο τους ξηγιέται αναλόγως.Τους «χώνει» όλο και πιο «μέσα» .

Κατα την ταπεινή μου γνώμη ο Μαρξ είναι μια ιδιοφυία,του οποίου το έργο είναι τόσο σημαντικό όσο λίγα.Αλλά τα ιδιοφυή έργα γίνονται παρωδία στα χέρια του κάθε τσαρλατάνου από πολλές απόψεις.
Η μεγαλύτερη κακοπιστία είναι να πείς οτι ο Μαρξ πέθανε γιατί ο Πολ Ποτ κάτι ψιλοδιάβασε στο Παρίσι και μετά πήγε και μάντρωνε τα δεκαπενταχρονα στην Καμπότζη,αλλά και η αφέλεια είναι να πεις ότι το έργο του είναι αλάνθαστο και η μοναδική ανάγνωση του κόσμου.
Σήμερα όμως αποτελεί την πιο εναλλακτική ριζοσπαστική ματά στα τεκταινομενα της οικονομίας,αλλά είναι περίπου σαν την ψυχανάλυση.Αν έχεις κανένα βαρύ ψυχικό νόσημα συνίσταται να παίρνεις τα χάπια σου γιατί , ενω η ψυχανάλυση μπορεί να ερμηνεύσει το πρόβλημα σου ,μπορεί να στο λύσει στο σχετικά απώτερο μέλλον, και υπο πολλες προυποθέσεις.

Εκείνο που δεν μου αρέσει στον Μαρξ είναι οτι πριν το διαβάσεις καλο είναι να ξέρεις λιγη φιλοσοφία,δεύτερον το Κεφάλαιο και το Grundrisse είναι πυκνά,αφηρημένα και περίπου τρεις χιλιάδες σελίδες.Δύσκολα πραγματα.
Εκείνο που μου αρέσει είναι οτι υπάρχουν δεκάδες αλλοι που τον ερμηνεύουν οι οποίοι αφου διαφωνήσουν μεταξύ τους, τελικά δεν αντιδιαλέγονται με τους «αστούς» ,Ο Μαρξισμός παραμένει ενδοαριστερη υπόθεση.
Το βασικό όμως είναι ότι ο Μαρξ επινοεί,δημιουργεί έννοιες (κατηγορίες τις λένε οι φιλόσοφοι) δεν αναλύει τον κόσμο με τις έννοιες που βρίσκει.

Αυτή η επινοητικότητα είναι η δύναμη του.Αλλωστε και οι μόνες σοβαρές κριτικές εναντίον του δεν είναι ότι κάνει γενικώς λάθος,αλλα ότι το σύστημα εννοιών που δημιουργεί είναι αντιφατικό,ατελές.Η σοβαρή αντίρρηση στον Μαρξ από τον Bοhm-Bawerk παραμένει ισχυρή και άλλωστε απ’αυτής διεξάγεται συνεχώς η συζήτηση,και αφορά μια υποτιθέμενη η πραγματική διαφορά ανάμεσα στον πρωτο και τρίοτο τόμο του Κεφαλάιου.Να σημειωθεί πως ο Γ.Μηλιός στο βιβλίο του " Η θεωρία του Μαρξ για τον καπιταλισμό", αποδέχται μια πλευρά της κριτικής («αξίες» στον πρωτο τόμο , «τιμές» στον τρίτο) την οποία αποδίδει σε μια θεωρητική παλινδόμηση του ίδιου του Μαρξ εντός της διαδρομής του έργου του.
Εκείνη η εννοια που πραγματικά με εντυπωσιάζει είναι η έννοια της «αφηρημένης» εργασίας

Και επειδή δεν κινδυνεύω να κοπω από το εξάμηνο στο Οικονομικό,,αποφάσισα να γραψω το μάθημα μου

Δεν είναι να κατανοηθούν οι έννοιες του Μαρξ αν δεν συμφωνηθούν μερικά βασικά προαπαιτούμενα

• Οι έννοιες αναφέρονται σε μια ολότητα,σε μια αντιμετώπιση της οικονομίας ως ολον και αφού κλείνονται οι κύκλοι της καπιταλιστικής οικονομίας.Τα εμπορεύματα παράγονται ως προιόντα προς πώληση,οι εργαζόμενοι που τα παρήγαγαν τα αγοράζουν,για να συνεχισθεί ο κύκλος
• Οι έννοιες ουσιαστικά αναδύονται ως εξέταση εμβαθυνση της εμπειρικής πραγματικότητας,και δεν προκύπτουν άμεσα από αυτή. Πχ Η έννοια της υπεραξίας δεν προκύπτει απο πουθενά,παρά από μετά από μια ανάλυση,ενω η έννοια της ανισότητας είναι ορατή.
• Οι έννοιες είναι ιστορικά καθορισμένες.Δηλαδή οταν λέμε εργασία στον καπιταλισμό αυτή δεν είναι η ίδια στην πρωτόγοννη κοινωνία.
• Στην ουσία ο εννοιακός κόσμος του Κεφαλαίου είναι ένας κόσμος ανάλυσης των μορφών που ουσιαστικά αποκρύπτουν το περιεχόμενο τους
  

Ας δούμε μια σειρά

Η τιμή των εμπορευμάτων δεν αντιπροσωπεύει μόνο μια ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης αλλα είναι ένα σύμβολο,ενας κωδικός ενός συνόλου σχέσεων που πλέκονται ακριβώς για να παραχθεί το προιόν.Ο Μαρξ μας αποκαλύπτει ακριβως την σύμβαση που βλέπουμε ως τιμή αποκρύπτει μια βαθύτερη και τελικά την μοναδική ισορροπία που κρύβεται από κάτω.

Η μαγική αυλη διαδικασία που μετατρέπει σχέσεις σε σύμβολα ,τα οποία εμείς όμως δεν βλέπουμε αναλύεται στον Μαρξ ως ανάλυση της «αξίας».Ο τύπος απεκάλυψε οτι αυτό που λέμε το παντελόνι «αξίζει» πενηντα ευρώ ,είναι ψιλοαπάτη.Γιατί πριν απο αυτό, προυπάρχει μια οικονομία και μια κοινωνία που παράγει προιόντα για να «αξίζουν».Αυτή είναι η μαγκιά της αξίας.Ο τύπος «σκοτωθηκε» και ανελυσε την αξία από πολλές πλευρές.Ορισε την μορφή της,το περιεχόμενο,και το μέγεθος της.Αμα μιλήσεις με κανένα Μαρξιστή οικονομολόγο για την αξία,θα μιλάει πεντε μέρες και αν μιλήσεις με κανένα κλασσικό θα σε ξεπετάξει σε δέκα λεπτάκια.

Η «αξία» λοιπόν κάνει ενα magic αλά David Copperfield και μετατρέπει την εργασία που έχει στερεοποιηθεί κρυσταλλωθεί στα προιόντα σε ένα σύμβολο,και εμείς μετά παίζουμε με τα σύμβολα.Αλλά για να μην μπλεκόμαστε με τα πολλά σύμβολα,φιάξαμε ένα που περίπου τα αντιπροσωπεύει και αυτό είναι το χρήμα.

Το χρήμα κατα Μαρξ από μόνο του ,εκ των προτερων,δεν είναι αξία,δεν υποκρύπτει γενικώς αξία,απλώς είναι το σύμβολο των συμβόλων που χρησιμοποιούμε για να ανταλλασουμε εμπορεύματα.Η δύναμη του είναι εκ των υστέρων την εχει γιατί εμείς του την συμφωνήσαμε.

Εκείνο όμως που στην πραγματικότητα κάνει το συμβολάκι αυτό είναι να μεταφέρει σχέσεις,που έχουν μεταμορφωθεί μέσω της μηχανής της «αξίας».Δηλαδή το χρήμα μας κοροιδεύει στα μούτρα μας,και ενω νομίζουμε οτι διακινεί πλούτο αυτό διακινεί σχέσεις.Ποιες σχέσεις ;οχι βεβαια σαν και αυτές μεταξύ Αλεξανδρατου και Ψωμόπουλου,αλλά ας πουμε αυτές που εχει ο κάθε εργαζόμενος με τον ιδιοκτήτη της εταιρείας που δουλεύει.

Μα καλα αν το χρήμα δεν εχει αξία,τότε γιατί γίνεται ο καυγάς;
Εμ εδω σε θέλω
Γιατί αυτές οι σχέσεις που το χρήμα αντιπροσωπεύει,από μόνες τους ετσι φυσικά και αβίαστα αναδιανεμουν τον πλούτο λάθος.Το εκάστοτε αφεντικό του κλέβει και δεν το ξέρει,και ο κάθε εργαζόμενος επίσης χάνει και δεν το ξέρει.Αυτο που δεν είναι ορατό και κανένας δεν βλέπει και δημιουργει την ανισότητα στον πλούτο ονομάζεται «υπεραξία».Το λεπτό σημείο είναι οτι σε οποιαδήποτε συνθήκη μισθωτής εργασίας (που την βλέπουμε ολικά,χωρίς αυτονόητες εξαιρέσεις) υπεραξία αντλείται εστω και αν οι αμοιβές είναι οι μεγιστες.Μονο σε κοινωνίες που δεν λειτουργεί ο νόμος της αξίας δεν έχουμε «υπεραξία».

Εδω λοιπον σε αυτην την ανάλυση εισέρχεται η έννοια της αφηρημένης εργασίας.

Οπως είπαμε στην αναλυση μας το χρήμα δεν είναι «λεφτά» αλλά είναι σύμβολο σχεσεων, η αξία είναι μια αυλη κοινωνική διαδικασία τυπου Copperfield,τότε και η εργασία του μισθωτού δεν είναι γενικώς εργασία αλλά είναι «διπλής όψεως» κάτι σαν φωτοαντίγραφο.
Το κακό είναι οτι και οι δυο πλευρές της είναι «υλικές» απτές αλλά εμείς βλέπουμε μονο την μία.

Ε καλά τώρα δεν ειναι η πρωτη φορά που σε κατι διπλό βλέπουμε μονο την μια όψη.

Το πιο απλό παράδειγμα είναι αυτό της σχέσης θερμοκρασίας και ενέργειας.Το ότι ένα ντουλάπι και μια ενα μαχαίρι έχουν την ίδια θερμοκρασία δεν σημαίνει οτι έχουν την ίδια ενέργεια.Παρα ταύτα αν καποιος εμπορεύεται ντουλάπια και μαχαίρια με βάση το βάρος και την θερμοκρασία,δεν νοιάζεται για την ενέργεια που κρύβουν.Ενω για την θερμοκρασία και το βάρος χρειάζεσαι μόνο ένα θερμομετρο και μια ζυγαριά για την ενέργεια που κρύβεται τα πραγματα δυσκολεύουν.Δηλαδή δεν είναι μοναδικό το φαινόμενο η εμπειρική πραγματικότητα να υποκρύτει πραγματικότητες που είναι γνωστές αλλά χρειαζόμαστε αλλες διαδικασίες για να τις αποκαλύψουμε.

Ετσι και με την εργασία,βλεπεις βιώνεις και τελικά πληρώνεσαι για κάτι συγκεκριμμενο ,αλλα η δουλειά σου έχει και ενα κρυμμένο χαρακτήρα.
Ποιος είναι αυτός;μα να είναι γενικώς και αορίστως δουλειά,να υπάρχει παντού στον κόσμο (σε αυτο το σύστημα) η εργασία ως μια γενικεύμενη «υλη» η οποία παντου και παντα εισέρχεται στο σύστημα της αξίας για να μετασχηματισθεί ως χρηματική αποτίμσηση εμπορεύματος.Πριν να βρεις μια συγκεκριμμένη δουλειά (στο σημερινο σύστημα) αυτή υπάρχει ως υλική πραγματικότητα ως γενική κατηγορία.

Ο τρομερός Ρωσος οικονομολόγος Isaac Rubin (που τον καθαρίσανε στις ωραίες δίκες της Μοσχας σχετικά μικρό),μας εξηγεί πολύ ωραία οτι η «αφηρημένη» εργασία δεν είναι η φυσιολογική ικανότητα προς εργασία,ούτε το σύνολο όλων των εργασιών όλων των μισθωτών,αλλά είναι η «υλική» η «πραγματική» υπόσταση της εργασίας ως λειτουργίας στο συγκεκριμμένο σύστημα και μόνο σ’αυτό,που επιτρέπει στην φοβερή μηχανή της «αξίας» να μετατρέπει την δουλειά σε σύμβολο.

Χωρίς αυτο τον κρυμμένο χαρακτήρα δεν δουλεύει το σύστημα.

Χωρίς «αφηρημένη» εργασία το μηχανημα της «αξίας» δεν παράγει ανταλλάξιμα προιόντα,που διακινούνται μέσω συμβόλων.

Αυτή είναι λοιπόν η «αφηρημένη» εργασία.

Η κρυμμένη πραγματική υλική πλευρα της εργασίας που δεν είναι φυσιολογία,δεν είναι ολική κοινωνική εργασία ,αλλά είναι η μορφή της εργασίας που ανωνυμα, γενικά ,ομοιογεννώς εισέρχεται στην magic συσκευη της «αξίας» και επιτρέπει να δουλέψει το συστημα.
Ψαχνοντας τα σχετικα σε ενα πολύ εγκυρο ιστολόγιο διάβασα ένα αρθρο ενός από τους πιο σημαντικούς Μαρξιστές του John Holloway οποίος φαίνεται να μην έχει παρει πρέφα απο αφηρημένη εργασία.

Ευτυχώς που υπάρχουν τα ιστολόγια για να μπορεί ο κάθε αδέσποτος ιστολόγος να εκφρζαζει τις αντιρρήσεις του.Λοιπον οποιος διαβάσει το αρθρο του θα καταλάβει πως ο John Holloway αντιδιαστέλει την συγκεκριμμένη εργασία με την αφηρημένη ως εαν ειναι έννοιες του ίδιου επιπέδου.Θεωρεί την συγκεκριμμένη ως δημιουργική και την αφηρημένη ως αλλοτριωση.Κάνει δε και ενα αλλο λάθος θεωρεί οτι μπορούμε τοπικά αποσπασπατικά να απομειώσουμε την αφηρημένη εργασία ,ενω αυτή είναι μια έννοια της «ολότητας».Σύντροφε Holloway μόνο στην καθολικη κοινωνία των συνεταιρισμένων παραγωγών γίνονται αυτά τα πράγματα,μόνο τότε δεν θα λειτουργεί ο «ολικος» νόμος της «αξίας».

Αγνοώ αν η αφηρημένη εργασία γινε κατανοητή.

Ελπίζω ομως να φανηκε γαιτί είναι τοσο ελκυστικό το έργο του Μαρξ για την αξία.Προκειται για μια θεωρία διεπιστημονική για την οποια καποιος εγραψε οτι είναι σχεδόν μια αισθητική θεωρία των μορφών,καθώς όλες οι έννοιες αποτυπώνουν σχέσεις μορφων και περιεχομένου,ουσίας και εκφρασης.
Σαν τον ήρωα του Carpenter για να δεις την πραγματικότητα πρέπει να βάλεις γυαλιά και όχι να βγάλεις .

Τρεις απο τις άπειρες αναγνωσεις του Marx

, Από την στιγμή που η φωτογραφία του Marx,φιγουράρει σε γραφεία κομμάτων,σε παρελάσεις κρατών,κλπ το πράγμα είναι ήδη περίπλοκο
Καθως η ανάσταση ,ανήκει στην διακαιοδοσία της Ορθοδοξίας,και ο Κάρολος αποκλείεται να μας επισκεφθεί γρήγορα ,για να μας πει ο ίδιος τις ακριβως πιστεύει για το σήμερα,αναγκαστικά το έργο του γίνεται ιδεολογικά όπου ο καθένας ανακαλύπτει ότι περίπου θέλει να δεί.
Αντικειμενικά το έργο και κυρίως το Κεφάλαιο ,δεν είναι για καλοκαιρινές διακοπές,ούτε για χαλάρωση.Ετσι λοιπόν μαθαίνουμε λοιπόν τον Marx από τις διάφορες αναγνωσεις εκλαικέυσεις του έργου του.
Το ιστολόγιο δεν ξεφεύγει από τον κανόνα.
Ευχαρίστως θα μπορούσε τα παραθέσει αποσπασματα ,απ’ευθείας από το Marx,αλλά αυτό είναι παγαποντιά .
Είμαστε αναγνωστες των αναγνωστων υου.
Εχουμε σαν βάση 3 σχετικά μικρα βιβλία
Η θεωρία του Μαρξ γαι τον Καπιταλιστικό τροπο Παραγωγής Γ.Μηλιός .Δ.Δημούλης .Γ.Οικονομάκης (ΘΜΚΤΠ)
Ο Μαρξ γεννηθηκε νωρίς.Γ.Ρουσης(ΜΓΝ)
Time,Labor and Social Domination M.Postone(TLSD)
Αξιοποιούμε τον πιο αξιοπιστο διανοούμενο του Αλτουσεριανού ρεύματος (Μηλιό) μια σημαντική φωνή στον χώρο του ΚΚΕ, (Ρούσης) ,ενα σύγχρονο αμερικάνο (Postone)

Η καινοτομική αναλυση του «Κεφαλαίου».

Απο το ΘΚΤΠ αντιλαμβανόμαστε ότι στο Κεφάλαιο ο Μαρξ αποκαλύπτει τον βαθυτερο μηχανισμό κινησης της καπιταλιστικής οικονομίας .
Ωστόσο ο Μηλιός μας βοηθά να σπασουμε μερικά στερεότυπα
1.-Το «Κεφάλαιο» δεν είναι πια απλή ανάλυση,αλλά ένα θεωρητικό και επιστομολογικό έργο,το οποίο για την ανάπτυξη του επινοεί νέα εννοιακά και επιστημολογικά εργαλεία ,και στο πλαίσιο αυτών των εννοιών το έργο του Μαρξ είναι έγκυρο.Δηλαδή κατά την ανάπτυξη του έργου αυτού ο Μαρξ «επινοεί» έννοιες ,οι οποίες γίνονται απαραίτητες για να κατανοηθεί η πραγματικότητα..
Οι έννοιες του νόμου της αξίας,της αφηρημένης εργασίας,του Κεφαλαίου είναι μοναδικές ,δεν ανήκουν στο οπλοστάσιο της τρέχουσας οικονομικής επιστήμης,είναι εργαλεία ανάλυσης και κριτικής που λειτουργού εντός του έργου αυτού.
Το Κεφάλαιο ως έργο ειναι ασύμβατο με την ακαδημαική οικονομία.Είναι μια άλλη οικονομία είναι μια κριτική της οικονομίας.
Το πιο χαρακτηρηστικό είναι ότι η έννοια Κεφάλαιο στον Μαρξ.Αυτή δεν είναι η λογιστική τρεχουσα,πχ μια εταιρεία έχει κεφαλαιο 3 εκ Ευρώ,οι αποταμιευσεις ,ένα σπιτι,κλπ κλπ.Το Κεφάλαιο στον Μαρξ είναι η έννοια του Κεφαλαίου «εν κινήσει» το οποίο αενάως αναζητεί κερδοφορία επενδυόμενο όπου βρει.Το Κεφάλαιο είναι απροσωπο,μεταμορφούμενο,άυλο είναι «βρυκόλακας».Δεν είναι ιδιοκτησία του κεφαλαιοκράτη,αυτός είναι προσωρινός αντιπροσωπος του,που αν δεν το επενδύσει σωστά ,το κεφάλαιο θα τον εγκαταλέιψει.Ο Μαρξ αποδεικνύει ότι η αέναη κίνηση κερδοφορίας του Κεφαλαίου,ανατροφοδοτείται από μιά και μόνο πηγή ενέργειας την μισθωτή εργασία.Η μισθωτή εργασία ,στην διπλή υπόσταση της (και μισθωτή,και εργασία) είναι η μόνη δαπάνη ενέργειας,ζωής που κρυσταλλώνεται εντός του Κεφαλαίου,και του δίνει αυτή την κρυφή ενέργεια για να εκτοξευθεί στον αέναο κύκλο μεταμορφώσεων,αλλα να διατηρηθεί στον κύκλο αυτό ως «βρυκόλακας» αποζητά συνεχώς νέο «αιμα» δηλαδή μισθωτή εργασία.
Ο Μαρξ αποδεικνύει ότι σε ολα τα συστήματα μισθωτής εργασίας ,όπου δημιουργείται Κεφαλαιο δημόσιο,ιδιωτικό,συναιτεριστικό,αδιανόητο κλπ (όχι καπιταλιστής που είναι εκπροσωπος του) υφίσταται μια ανεπιστρεπτη δαπάνη ενέργειας από την εργασία η οποία ποτέ δεν ισοφαριζεται ποτέ δεν εξισορροπείται παρά μόνο σε εκείνη την οικονομική συνθήκη όπου δεν αποτιμάται η εργασία δηλαδή στον Κομμουνισμό.
Η ριζική και έγκυρη (στο εννοιακό της πλαίσιο) κριτική του Κεφαλαίου,λογικά οδηγεί την άρση των συνθηκων αναπαραγωγής του σε μια κοινωνικοοικονομική συνθήκη που δεν μπορεί να περιγραφεί με τα σημερινά συμβατικά εννοιακά εργαλεία με σαφήνεια .
Το δικό μου συμπερασμα διαβάζοντας το ΘΤΜΚΤΠ είναι ότι ο Μαρξ είναι καινοτόμος επιστήμονας,που δημιουργεί μια νέα επιστήμη με το δικό της οπλοστασιο.Ταυτόχρονα η επιστημη του, τον οδηγεί επαγωγικά σε ένα νοητικό πειραματικό κόσμο,που υφίσταται μόνο στον εννοιακό κόσμο του,τον κομμουνισμό.
Η σύλληψη του Κομμουνισμού με τα τρέχοντα εννοιακα υλικα αναλύσης ,είναι αδιανόητη.Ο κομμουνισμός είναι έγκυρος μόνο εντος του εννοιακού κόσμου Μαρξ.
Στο ίδιο νοηματικό σύμπαν ανήκουν οι αιωρούμενες έννοιες της αφηρημένης εργασίας και του νόμου της αξίας.
Δεν είναι δυνατόν να περιδιαβούμε τις έννοιες αυτές γρήγορα.Αλλά χωρίς τον υιοθέτηση της αφηρημενης εργασίας (ας πούμε χοντρικά ότι είναι μια φιλοσοφική κατηγορία που ενσωματώνει την δυνατότητα που έχουμε για μισθωτή εργασία,και τη η μισθωτή εργασία ταυτοχρόνως) και του νόμου της αξίας ( χοντρικά η παραδοχή ότι οι τιμές όλων των προιόντων,των υπηρεσιών όλες οι χρηματικές αποτιμήσεις είναι ψευδείς απεικονήσεις του της δαπανημένης εργατικής δύναμης και των σχέσεων που την ορίζουν ,και άρα η ισορροπία στις συναλλαγές είναι απατηλή .καθώς όλα ανταλασσόνται ισότιμα με βάση την σωρευμένη εργατική δύναμη) δεν υπάρχει η απόδειξη της φύσης του Κεφαλαίου, και η εννοιακη επινόηση του Κομμουνισμού.
Το δράμα της κομμουνιστικής αριστερας είναι ίσως ότι ταύτισε την νοηματική επινόηση του Κομμουνισμού,με σωτηριολογικές εσχατολογικές κατηγορίες που προέρχονται από προηγούμενες ιστορικές φάσεις ,και ωθήθηκε σε μια «μαρτυρική» δράση ,ίσως και εκτός Μαρξ.
2.-Στο ΘΤΜΚΤΠ αναπτύσεται και μια εσωτερική αξιολόγηση του «Κεφαλαίου».Σύμφωνα με τους συγγραφείς κατα την νοηματική ανάπτυξη του εμφανίζει εσωτερικές αντιφάσεις.Δεν χρησιμοποιεί τις Μαρξιστικές έννοιες που ο ίδιος ο Μαρξ επινοεί με την ίδια συνέπεια.Ο Μηλιός αποδεικνύει αυτές τις εννοιολογικές ασυνέχεις και αποδομεί την αίσθηση της «βίβλου».Ο εννοιακός κόσμος που αναδύει ο Μαρξ (κεφάλαιο,αφηρημένη εργασία,νόμος της αξίας κλπ) δεν ευρίσκεται αναπτυγμένος ισοβαρώς στο «Κεφάλαιο».Ο Μαρξ με μια έννοια «προδιδεται» από τον εαυτό του.

Ατομοκεντρικός τεχνολογικός Μαρξ

Στο ΜΓΝ ο Ρούσης μας προσφέρει την εξής εντυπωσιακή αναλύση του Μαρξ.
Ο στόχος του Μαρξ είναι σε τελευταία ανάλυση ενας απόλυτος ατομοκεντρισμός, και μακρυά από κολλεκτιβιστικές αυταπάτες κομμουνισμός. Ταυτόχρονα το Μαρξιστικό εγχείρημα είναι επίκαιρο τις πιο αναπτυγμενες κοινωνίες,όχι μονο με την αφομοίωση των τεχνολογικών επιτευγματων,αλλά αυτά τα επιτευγματα είναι και η μοναδική συνθήκη επιτυχίας του.
Ο κομμουνσιμός είναι για τις κοινωνίες του I phone,του Linux,των υπηρεσιών,των αύλων δικτυακών οικονομιών.Μην ψάχνουμε σοβαρά κοινωνικά πειράματα αλλαγών στην φτώχεια την σχετική στέρηση, την αγχωτική υπαναπτυξη.
Ο κομμουνισμός είναι η κοινωνία όπου η τεχνολογία καλύπτει τις βασικές ανάγκες και η ανθρωπινη εργασία είναι χαλαρή δημιουργία όπως η σχόλη της Κυριακής.
Ο Ρούσης δανείζεται την ρήση του Αλτουσερ : «Κομμουνισμός είναι όπως η Κυριακή».
Κατα τον Ρούση ο Μαρξ,σκοπεύει στον Κομμουνισμό ως την ιδανική συνθήκη, υλοποίησης του απόλυτου γόνιμου ατομικου φιλελευθερισμού.
Σε καμία περίπτωση ο Μαρξ,φανταστηκε πως οι ιδανικές κοινωνίες,έχουν εξισωτισμούς,ομοιόμορφες στολές,πειθαρχείες ταξιαρχίας,και ηγέτες με στρατιωτικά συμφραζόμενα.
Ακόμη ο Ρούσης μας αναδεικνύει τον αντικρατικιστικό,αντιιεραρχικό χαρακτήρα του Κομμουνιστικού εγχειρήματος.
Η κριτική στον καπιταλισμό δεν γίνεται για να ανατραπούν ,πολιτικές και τεχνολογικές κατακτήσεις,αλλά γιατί ο ίδιος δεν επιτρεπει να αναπτύσσονται παραπάνω.
Το ιστορικό φιλελευθερο όραμα,της ατομικής αυτοεπιβεβαίωσης ,δεν προσλαμβανεται ως απατηλό,αλλα ως μη πραγματοποιήσιμο σε συνθήκες καπιταλισμού.
Ο Ρούσης επισησς διαπραγματεύεται και την πιο αμφιλεγόμενη πλευρά του Marx,αυτήν της «δικτατορίας» του προλεταριάτου.
Στο ΜΓΝ ,μας αναλύει πως η έννοια της πολιτικής βίας νοούμενη ως άρση ισότητας πολιτικών ελευθεριών έχει περιορισμένη και ιστορικά προσδιορισμένη .Αν σε συνθηκες 19 αιώνα,γίνονται ανατροπές εξεγέρσεις τύπου «κομμούνας» και στον συμπυκωμένο ιστορικό χρόνο,δημιουργούνται νέοι θεσμοί δικαίου ,η «δικταορία του προλεταριάτου» είναι ιστορικό πλέγμα που αναδύεται εντός μιας συνθήκης βίας,δεν είναι η εξωτερική επιβολή της βίας .Δεν νοείται κανενός είδους κοινωνικά «καθ’οδον» προς τον κομμουνισμό που συστημικά,ενδογεννώς, παίρνει την μόνιμη μορφή της δικτατορίας.Η ιδεολογική χρήση εκ των υστέρων της έννοιας της «δικτατορίας¨που μάλιστα κουτοπόνηρα συνδέεται με την κριτική του Μαρξ στην φαινομενολογία των ατομικών δικαιωμάτων εντός καπιταλισμού,και όχι στην απόρριψη τους ως τέτοια, είναι ακριβώς μια διαστρέβλωση.

Grundrisse ο «αγνωστος θησαυρός» του Marx.Ιστορική κριτική μιας ιστορικής περιόδου

Δυστυχως το TLSD είναι αμετάφραστο και ίσως χάνεται μια πολύ ενδιαφέρουσα αναγνωση του Marx.
Ο Postone διαπραγματεύεται τον Marx μέσω του χαμένου,συμπλέγματος σημειώσεων που κωδικά ονομάζεται Grundrisse το οποίο χρονολογικά προηγείται του Κεφαλάιου και το οποίο όμως γίνεται γωστό στους Μαρξιστές σχεδόν στα μέσα του 20 αιώνα
Με βάση το κείμενο αυτό ο Postone διατυπώνει μια συνεκτική αναγνωση που πολύ χονδρικά είναι ως εξής
1.- Ο Marx δεν διατυπώνει κανένα σωτηριολογικό ευαγγέλιο ,αλλά μια κριτική θεωρία.Η κριτική του θεωρία είναι για τον καπιταλισμό της εποχής του
2.-Η κριτική θεωρία δεν αποδομεί τον καπιταλισμό ως απλώς εκμεταλευτικό ταξικό σύστημα ,αλλά αποδομει αυτήν καθ’ευατήν την φύση της εργασίας στον καπιταλισμό.Ο Marx δεν διατυπώνει παρά μια θεωρία κριτικής της εργασίας,γιατί δεν υπάρχει γενικώς εργασία,αλλα η μισθωτή εργασία στον καπιταλισμό είναι ιδιαίτερη,και η τελικά η ουσία του.
3.-Η μισθωτή εργασία παράγει αξία,και οι μεταμορφώσεις της αξίας μέσω του κεφαλάιου,παράγουν εν τέλει ,μια αφηρημένη επικυριαρχία επι της κοινωνίας (abstract domination)
4.-Στις μετακαπιταλιστικές κοινωνίες ο επιδιωκόμενος τελικός όρος είναι η εξαφάνιση της εργασίας,η εξαφάνιση του «προλεταριάτου» .
5.-Οι μετακαπιταλιστικές κοινωνίες προυποθέτουν ότι κανένα πλεόνασμα δεν μπορεί να προέρχεται από ανθρώπινη εργασία,υπονοόντας έμεσα την τεχνολογική κοινωνική κάλυψη των βασικών αναγκων
6.-Οι έννοιες και κατηγορίες του Marx είναι έγκυρες για τον καπιταλισμό του 19 αιώνα ,αλλά δεν μπορούν να συλλάβουν την κοινωνική ολότητα,του κρατικοπαρεμβατικού καπιταλισμού της εποχής ,γιατί δεν αποδεικνύουν δεν αποκωδικοποιούν την φύση της σημερινής αφηρημένης επικυριαρχίας.
7.-Ο κρατικοπαρεμβατικός καπιταλισμός του κοινωνικού κράτους δεν οφείλεται σε πολιτική παρέμβαση ,υπο το βάρος ενος πολιτικού συσχετισμού δύναμης,αλλα η ίδια η αυτόνομη –αφηρημένη φύση του καπιταλισμού ,δυνητικά μπορεί να δημιουργήσει απροσδιόριστες αναπάντεχες κοινωνικές μορφές όπου θεσμοί προστασίας έχουν εργαλειακό και όχι συστημικό χαρακτήρα.Οι σύγχρονες κοινωνίες δεν είναι νεοφιλευθερες αλλά μετα-φιλελευθερες.Δεν υπάρχει επιστροφή στον καπιταλισμό του 19 αιώνα.
8.-Οι μετακαπιταλιστικές κοινωνίες ή θα αποτινάξουν οποιαδήποτε αφηρημένη επικυριαρχία ή δεν θα υπάρξουν.

Ενας οφειλόμενος επίλογος

Το ιστολόγιο κινείται εντός μιας νέας ιδεολογικής πόλωσης που προυποθέτει την άρρητη ύπαρξη αντιτιθέμενων συμπαγών πόλλων (φιλελευθερισμός αριστερά) που υποτίθεται αντιτίθεται ως δύο διαφορετικά υποδείγματα έγκυρων και ολικων διαπραγματεύσεων της κοινωνίας.
Για μεγάλο μέρος της δημοσιότητας είναι αδιανόητο να στοχασθεί στην πιθανότητα ότι κανένας πόλος δεν είναι ολικά έγκυρος,ολικά συμπαγής,και μερικά διαπραγματεύσιμος.Η είσαι φιλελευθερος ή αριστερός .Τέρμα.
Σε προηγούμενες αναρτήσεις αναδείξαμε οτι εντός και του αντιπαθέστερου (στην κοινή προσληψη) φιλελευθερισμού εμφυλοχωρούν ενδιαφέρουσες ριζοσπαστικές απόψεις κοινωνικής χρησιμόητητας
Στην σημερινή μέσω τριων αναγνώσεων προσπαθούμε αντιστοίχως να αποδείξουμε το βάθος και βάρος της μαρξιστικής κριτικής,που είναι έγκυρη ισχυρή,ίσως το πιο ισχυρό οπλοστασιο της Αριστεράς,.Αλλα ταυτόχρονα εμπεριέχει δομικά στοιχεία ιδιοσυγκρασιακα χαρακτηριστικά πέραν της συρμικής σωτηριολογίας.
Ο Μαρξισμός είναι και θα είναι αξεπέραστος ,αλλά προυποθέτει την γνώση της επιστημολογικής του ιδιαιτεροτητας (δικές του έννοιες) ,την τρομερή αφομοιωτική δύναμη των κατακτήσων της εποχής του (και άρα την ένταξη της μεθοδολογίας του όχι του ίδιου στον σύχγρονο παρόν) αλλά και την ριζικότητα της στοχοθεσίας του,που μέσα από τον πιο αναπάντεχο συνδιασμό,οδηγέιται μέσω του διαλεκτικού ορθολογισμού και της επιστημονικής καινοτομίας σε μια κοινωνική συνθήκη (κομμουνισμός) την οποία δεν είμαι σίγουρος ότι οι συναισθηματικοί οπαδοί του καταλαβαίνουν .

R.Wolff."Κομμουνιστικές νησίδες" εντός αγοράς,αλλά και "Καπιταλιστικές δομές" εντος κρατικού ελέγχου

Τον R.Wolff ανακαλύψαμε στο δίκτυο,με την βοήθεια της εργατικής Cynical,που μας προσφέρει αενάως αναγνωτσικές απολαύσεις.
Στην διάλεξη του που είδαμε μεσω Youtube,είχε ένα τελευταιο κομμάτι ,ο Wolff είχε μια σειρά προτάσεων για την υπέρβαση της κρίσης,που μας φάνηκαν πολύ ενδιαφέρουσες.Την εδω και τώρα αυτοδιαχείριση των εταιρειών,με ανάληψη της ευθύνης απο τους εργαζομένους,τόσο για την ιδιοκτησία όσο και για την διοίκηση, αλλά και την λειτουργία των εταιρειών αυτών εντος αγοράς.
Αναγνώστες μας επεσήμαναν ότι αυτό πιθανόν να ήταν μια «εκπτωση» (για λόγους εκλαίκευσης) του Wolff σε σχέση με μια πιο ορθόδοξη στάση που θα απαιτούσε ως προυπόθεση την άρση της αγοράς και παρότι αυτό δεν φαινόταν καθόλου από την διάλεξη.Η παρατήρηση δεν ήταν άστοχη.
Ο αδέσποτος ιστολόγος έψαξε λίγο περισσότερο το θέμα,και προς μεγάλη του έκπληξη,ανακάλυψε ότι ο Wolff,έχει εργαστεί συστηματικά προς αυτήν την κατεύθυνση (της συνύπαρξης αυτοδιαχειριζόμενων,αυτοδιοικούμενων εταιρειών εντός αγοράς) ,μάλιστα ένα από τα σημαντικώτερα του έργα κυκλοφορούν στα ελληνικά,και έχουν ήδη πυροδοτήσει μια κριτική.
Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Κατα την γνώμη μας η ελληνική αριστερά είναι αφόρητα κρατικιστική και αγοραφοβική.
Αυτό έχει την ρίζα του στην ελληνική ιδιομορφία της καχεκτικής κοινωνίας πολιτών ,που δεν γονιμοποιεί τις συλλογικές πρωτοβουλίες με τα στοιχεία της ανάληψης ολικής ευθύνης,και την ιστορική παράδωση ενός τεράστιου «κούφιου» ευρύτερου δημόσιου τομέα ο οποίος λειτουργεί ως ένας σχετικά καλός εργοδότης.Στο υλικο αυτό υπόστρωμμα αναπτύσονται ιδεολογικές στάσεις που επικαλύπτονται με τις πιο εκλεπτισμένες κριτικές της αγοράς,αλλά δεν εσωτερικεύουν το ριζικό χαρακτήρα της μαρξιστικής κριτική ,και καταλήγουν στην χρήση της κριτικής της αγοράς ως άλλοθι για μια διατήρηση των κρατικών δομών.
Χοντρικά οι στάσεις αυτές παίρνουν δύο μορφές
α.-την άνευ όρων υπεράσπιση του πυραμιδωτού κράτους της ΕΣΣΔ ,απο το ΚΚΕ
β.-την ιδελογικοποίηση της διατήρησης κρατικών δομών,ως συστατικό της υπεράσπισης εργασιακών κεκτημένων συντεχνιακού χαρακτήρα ,που υπεραντιπροσωπεύονται τόσο στον Συριχα όσο και στο Πασοκ.
Ετσι τελικά ο πυρήνας των ιδεών της αριστεράς,εξωτερικέυεται περίπου ως ένα σενάριο,ποσοτικής επέκτασης των κρατικών ή ημικρατικών δομών ,εις βάρος του «ιδιωτικού» τομέα.Το οξύμωρο είναι ότι ακόμη και στις υποτιθέμενες «νεοφιλευθερες» στρατηγικές ο ελληνικός ευρύτερος κρατικός τομέας διογκώνεται συνεχώς ,ώς προσωπικό και ποσοστό του ΑΕΠ,αποδεικνύοντας ότι η κατασταση είναι λίγο πιο περίπλοκη.Η υπόθεση της κρατικής παρέμαμβασης είναι τελικά ζήτημα ποιότητας και όχι ποσότητας.
Η διατύπωση ενός πλέγματος ιδεών της αριστεράς,που θα ενσωματώσει μια ριζική κριτική προς την ποσοτική εξάπλωση του κράτους,της αξιοποίησης της επιχειρηματικότητας ως στρατηγικής κοινωνικού εμπλουτισμού,της εξόδου προς ένα κοινωνικό μετασχηματισμό διεύρυνσης του πλουραλισμού,γίνεται στις σημερινές συνθήκες ακόμα δυσκολώτερη.Εκτός αν με την αναφανδόν υιοθέτηση απο τις συντηρητικές κυβερνήσεις διαφόρων μέτρων κρατικής επέκτασης (με το πρόσχημα της κρίσης) πείσουν την αριστερά ότι κυνηγούσε ανεμόμυλους.
Σε αυτό το πλαίσιο ελληνικού ενδιαφέροντος βρήκαμε τον κύριο Wolff.Συνιδριτή του περιοδικού Rethinking Marxism ,και έγκριτο πανεπιστημιακό.
Ο Wolff διατυπώνει εντός αριστεράς ,το ακόλουθο χοντρικό περίγραμμα ιδεών,σε μια ριζική αντίστηξη ,προς τρέχουσες αντιλήψεις.
-Είναι δυνατή ή ύπαρξη οικονομικών δομών οικονομικής εξίσωσης (απουσίας προσπορισμού εργατικού πλεονάσματος) εντός αγοράς (πχ συνεταιριστικές εταιρείες software στην Silicon Valley) ,όπως όμως και η αντίστροφη ύπαρξη δομών απόλυτης οικονομικής εκμετάλευσης εντός ολικού κρατικού καπιταλισμού (πχ ΕΣΣΔ)
-Στα πλαίσια ενός πολιτικού προγράμματος της αριστεράς,είναι επιθυμητός ο εμπλουτισμός της οικονομικής πραγματικότητας με αυτές τις «νησίδες κομμουνισμού» ,ενώ σε μια ιδεατή κατίσχυση αυτού του εταιρικού προτύπου,το πολιτικό και οικονομικό γίγνεσθαι ,εννοείται ως ένας χώρος συγκρόυσεων εντάσεων διαλύσεων και ανασυνθέσεων,ενας συγκρουσιακός πλουραλισμός στον αντίποδα της υποτιθέμενης «αρμονίας» του κεντρικού προγραμματισμού.Για τον Wolff κεντρικο απόλυτο κριτήριο αποτελεί η απουσία «εκμετάλευσης»,η οποία είναι δυνατή εδω και τώρα.
Είναι αδύνατο,και ίσως επικίνδυνο να μεταφέρουμε όλα τα στοιχεία της εργασίας του Wolff,που παρουσιάζουν και ένα φιλοσοφικό ενδιαφερον,και ίσως αντικείμενο κριτικής.Δομούνται σε ένα νοηματικό πλαίσιο απόλυτου «κονστρουκτιβισμού» ,μιας διανοητικής κατασκευής που είναι στέρεη στο ίδιο της πλαίσιο,αλλά με άρρητες προυποθέσεις πολλών ερωτηματικών.Από όσα διαβάσαμε ,δεν αναγνωρίσαμε ορατές τις πολιτικές συντεταγμένες της πολιτικής αλλαγής ,που ονομάζει «κομμουνισμό» (ανάληψη εξουσίας αλα Λενιν,ειρηνικός δρόμος??) κλπ.
Επειδή οι θεωρητικολογίες είναι εύκολες ,και πάντα αυτοεπιβεβαιούμενες,ας δούμε λίγο πιο χειροπιαστά τις συνέπειες αυτης της λογικής του Wolff
Στην ελληνική πραγματικότητα έχουμε την υπόθεση της Ολυμπιακής.
Δεν μπαίνουμε σε λεπτομέρειες ,αλλά χοντρικά οι πολιτικές που μας προσφέρονται ως εναλλακτικές είναι οι ακόλουθες
1.-Ιδιωτικοποίηση αλά ΝΔ
2.-Διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος,αλλά στόχευση για ένα αριστερό άριστο management. (Πασοκ,Συριζα)
3.-Ολική κρατικοποίηση στην λογική της Δημόσιας Υπηρεσίας.(ΚΚΕ)
Διαβάζοντας τον Wolff,δεν θα μπορούσαμε να σκεφτούμε μια εταιρική δομή όπου οι εργαζόμενοι της Ολυμπιακής ,θα μπορούσαν οι ίδιοι ως συλλογικοί εταίροι, εργαζόμενοι , διαχειριστές, να αναλάβουν εκ του μηδενός ένα κομμάτι της εταιρείας;
Δηλαδή μια ριζική αριστερή φιλελευθερη πολιτική,με άμεση ανάληψη ευθύνης χωρίς την διαμεσολάβηση του κράτους.Ετσι για αλατοπιπερώσουμε την υπόθεση εργασίας να θυμίσουμε ότι ο φιλελευθερος Nozick,ρητά αναφέρει ότι η αυτοδιαχείριση είναι δικάιωμα αδιαμφισβήτητο εντός της δικίας του σύλληψης του ελάχιστου κράτους.
Αναφέραμε το παράδειγμα για να εντοπίσουμε την απουσία φαντασίας και ιδεολογικής εγρήγορσης ,εντός της ελληνικής αριστεράς.Ολα περιστρέφονται γύρω από το κράτος.
Το διαδύκτιο μας γνώρισε την ευρηματική σκέψη ενος σύγχονου μαρξιστή
Για όσους ενδιαφέρονται
-Με κλικ στον τίτλο μια συνοπτική παρουσίαση της σκέψης του από τον ίδιο
-Από τα Ελληνικά Γράμματα κυκλοφορεί το «Ταξική θεωρία και Ιστορία-Καπιταλισμός και Σοσιαλισμός στην ΕΣΣΔ.(2005.Επιμέλεια Γ.Μηλιός)
-Στο περιοδικό Θεσεις 103,υπάρχει ολική κριτική των απόψεων Wolff από τον Γ.Οικονομάκη.

Θεσεων Εγκώμιον

Ενα από τα εγκυρώτερα περιοδικά μαρξιστικής έρευνας και ανάλυσης ,όχι μονο στην Ελλάδα είναι οι Θέσεις.
Πρόκειται για εγχείρημα λιγων ανθρώπων,που συσπειρώνονται γύρω από τον Γ.Μηλιό,και επί 20 χρόνια,εργάζονται συστηματικά διερευνόντας την πιο γοητευτική πλευρά της μαρξιστικής αναζήτησης ,τον ύστερο Αλτουσέρ.Ταυτόχρονα μέσω των editorial,διαμορφώνουν μια πολιτική πρόταση ,που απευθύνεται κυρίως στον Συριζα.
Η έλξη που ασκούν οι θέσεις ,σε κάποιους που τολμούν ,μια ζεύξη left liberal,οφείλεται στα εξής.
-Οι Θέσεις,προβάλουν μια εκδοχή επικαιρότητας του κομμουνισμού,εδω και τώρα,νοούμενου ως επέκταση του δημόσιου χώρου εκτός εμπορευματικών σχέεων,εκτός μιας μεσιανικής τελεολογίας.Με την έννοια ωθουν την πολιτική της αριστεράς σε μια άμεση διακινδύνευση διαψευσιμότητας μερικών ιδεολογημάτων,που αντλούν κύρος μόνο από την μελλοντολογική τους αυτοεπιβεβαίωση.Υποβάλλουν δηαλδή σε ένα συνεχές on line crash test,τις πιο αυτονόητες πολιτικές.
-Ασκούν μια ριζική κριτική στο υφιστάμενο πλέγμα κρατικών δομών,στα οποία αναφερόμαστε ως «δημόσιο» ,(Δεκο,δήμοι,ΝΠΔΔ,κλπ) ,αποκαλύπτοντας τον συμπληρωματικό τους ρόλο στην διατήρηση του status,και αποδομόντας συντριπτικά την τρέχουσα σχεδόν αυτονόητη ιδεολογική στάση,όπου ο σοσιαλισμός θα προκύψει σχεδόν επαγωγικά από μια στατική επέκταση του λεγόμενου «δημόσιου» τομέα.
-Διερευνούν την πιο ριζική πλευρά του Αλτουσεριανού εγχειρήματος,τον λεγόμενο υλισμό του αστάθμητου,και οδηγούνται αναγκαστικά σε μια κοινη περιοχή με τον Χάγιεκ,της κριτικής ενός χονδροειδούς «κοντρουκτιβισμού» και διερεύνησης της κοινωνικής συνθετότητας,σε ένα νοηματικό πλαίσιο «αυθορμησίας».
-Αναλύουν εξονυχιστικά σχεδόν απομαγευτικά το Μαρξικού έργο,διατηρώντας μια φιλοσοφική στάση,συνεχούς εγρήγορσης και αμείλικτων διερωτημάτων.
-Με συνέπεια προβάλουν μια ριζική εκδοχή,διεθνισμού και καθολικής υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ,όντας μια από τις λίγες φωνές εντός Ελληνικης κοινωνίας,που προωθούν το αυτονόητο δικαίωμα των γειτόνων μας ,αν αυτοοριστούν ως Μακεδόνες ή «Μακεδόνες».
-Και όλα αυτά απόλυτα ενταγμένα σε μια πρακτική σχεδόν χειρονακτική πολιτική υπεράσπιση των θεμελιωδών αξιών της αριστεράς,της πολιτικής αυτόνομης έκφρασης των συνάμεων της μισθωτής εργασίας και των αδυνάμων,σε αντίστηξη με άλλα εγχειρήματα της «ακαδημαικής» αριστεράς,όπου η αριστερά είναι το πρόσχημα για ενα μαρξιστικό ακαδημαισμό (στην καλύτερη περίπτωση) αν όχι συντεχνιακής συγκρότησης της «ακαδημαικής» κοινότητας.
Για όλους αυτούς τους πολιτικούς λόγους,αλλα επιπλέον για την αδολη δημοσιοποίηση όλων των τευχών των θέσεων στο ιντερνετ,μετά την ληξη του εκδοτικου copyright (περίπου 14 μήνες) ,και η εκδοτική αρτιότητα,καθιστουν τις θέσεις Το περιοδικό.
Με κλικ στο εντυπωσιακό ηλεκτρονικό αρχείο,που παρέχει σχδόν 100 τεύχη on line.