Οι ομιλίες του Α Μπαντιού στην Αθήνα και ένα εισαγωγικό σημείωμα του Δ.Βεργέτη

Οι ομιλίες του Αλέν Μπαντιού στην Αθήνα


• Πέμπτη 27 Ιανουαρίου, στις 7.30 μ.μ., στο Γαλλικό Ινστιτούτο,
«Μορφές της γυναικείας υποκειμενικότητας στο σύγχρονο κόσμο». Από τις 5.30 μ.μ. έως τις 7 μ.μ. θα διεξαχθεί στρογγυλή τράπεζα με τους: Φιλίπ Πετί, Δήμητρα Πανοπούλου και Δημήτρη Βεργέτη.

• Παρασκευή 28 Ιανουαρίου, στις 6.30 μ.μ., αμφιθέατρο ΜΑΧ, Πολυτεχνείο
«Η κρίση του καπιταλισμού και η ιδέα του κομουνισμού»
• Σάββατο 29 Ιανουαρίου, στις 11.30 π.μ.

Θεωρητικό σεμινάριο με θέμα «Εισαγωγή στις Λογικές των Κόσμων»

Στις ομιλίες θα υπάρχει παράλληλη μετάφραση στα ελληνικά.


Ο πυρήνας της πολιτικής σκέψης του Μπαντιού


Του Δ. Βεργέτη*

Ο Μπαντιού είναι ο στοχαστής που εισήγαγε στην πολιτική τη διάσταση του υποκειμένου, συναρθρώνοντας αυτές τις δύο έννοιες τις οποίες ο εμπειρισμός, ο οικονομισμός, η ιδεολογία του εργατισμού και ο φιλοσοφίες της συνείδησης είχαν αποσυνδέσει. Διόλου τυχαία η κατηγορία για υποκειμενισμό αποτελούσε αιτία προγραφής σε όλα τα ΚΚ. Η λέξη δεν ήταν τελείως άγνωστη στο κλασικό λεξιλόγιο. Στον Μπαντιού, όμως, δεν παραπέμπει σε κάποιο κοινωνιολογικό δεδομένο ή μια οργανωμένη συλλογικότητα, που θα προϋπήρχαν της πολιτικής, αλλά σε ένα ετερογενές και εύθραυστο μετασυμβαντικό μόρφωμα με μεταβλητή γεωμετρία. Το υποκείμενο συγκροτείται μέσα από πολιτικές χειραφέτησης, που έχουν ως γενέθλιο λίκνο όχι την τοπική της παραγωγής και τις συστημικές αντιθέσεις της, αλλά μια συμβαντική ρήξη, της οποίας η εστία δεν είναι δομικά προδιαγεγραμμένη. Το υποκείμενο δεν έχει ως υπόστρωμα μια ομοιογενή κοινωνική κατηγορία ή μια λειτουργική συνιστώσα των τρόπων παραγωγής, που θα τελούσε σε κατάσταση ιδεολογικής ύπνωσης και θα ενεργοποιείτο πολιτικά με έγχυση ταξικής συνείδησης αναλαμβάνοντας τον τελεολογικά καθορισμένη ιστορική αποστολή της.

Το πολιτικό υποκείμενο δεν προκύπτει από την αφύπνιση της συνείδησής του και την ταύτισή του με τα δεδομένα της. Δεν είναι μια μορφή συνείδησης, αλλά μια διαδικασία που υλοποιεί και επεκτείνει μέσα στον κόσμο τις δυνητικές και ανατρεπτικές συνέπειες ενός συμβάντος. Επ’ αυτού οι θέσεις του Μπαντιού συνιστούν τη σημαντικότερη αναγεννητική τομή στην ιστορία της μαρξιστικής σκέψης. Ο Μπαντιού οδηγήθηκε σ’αυτές διαπιστώνοντας ότι ο απολογισμός των επαναστάσεων και των πρωτοποριών, εντός και εκτός της Ευρώπης, δεν αφήνει περιθώρια επιστροφής στις σωτηριολογικές προσδοκίες της αφυπνισμένης ταξικής συνείδησης. Από μια άποψη, το συμβάν αποτελεί απάντηση στη μελαγχολία αυτού του απολογισμού αλλά και στα νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα για το τέλος της ιστορίας και της πάλης των τάξεων μετά το κλείσιμο της ιστορικής περιόδου των κλασικών επαναστάσεων υπό την καθοδήγηση των ΚΚ.

Πολιτική, κράτος, κοινοβουλευτισμός

Η συμβαντική σύζευξη της πολιτικής και του υποκειμένου στον Μπαντιού αναδεικνύει την ανεξάλειπτη αντινομία ανάμεσα στην πολιτική και το κράτος όσο και ανάμεσα στην πολιτική και την κοινοβουλευτική δημοκρατία δυτικού τύπου, «τον καπιταλο-κοινοβουλευτισμό». Η αμφισβήτησή της έχει πυροδοτήσει διεθνώς περιπαθείς συζητήσεις, αλλά και μαινόμενες καταγγελίες συχνά βασισμένες σε παραχαραγμένα στοιχεία, που θυμίζουν σταλινικές δίκες-όπως διαπιστώσαμε και στην εγχώρια αρθρογραφία. Επιβάλλεται να αντιληφθούμε το στρατηγικό διακύβευμα της διαφοράς. Ελλείψει χώρου ο διπλός αντίλογος θα είναι συνεπτυγμένος.

1. Στον Μπαντιού έχουμε μια φιλοσοφική επανάσταση που η επίπτωσή της δεν εξαντλείται στην αποδέσμευση της πολιτικής από την υπερβατική εγγύηση της Ιστορίας και την κοινωνιολογική ουσιοποίηση των τάξεων. Προεκτείνεται σε μια ρηξικέλευθη σύλληψη της πολιτικής ως «γενολογικής διαδικασίας σε ρήξη με τις προγραμματικές εμμονές του κόμματος – κράτους. Συναντάμε εδώ τον αξιωματικό πυρήνα της πολιτικής σκέψης του Μπαντιού, όπου διακυβεύεται η ιστορική επανενσωμάτωση της πρωταρχικής, αυθεντικής έμπνευσης του Μαρξ: η ετεροτοπία της πολιτικής σε σχέση με το κράτος ως Γη της επαναστατικής Επαγγελίας. Ως γενολογική διαδικασία η πολιτική στοιχειοθετείται σε ατέρμονη υφαίρεση από τις συντεταγμένες του κράτους. Αντίθετα αποσυντίθεται και απονεκρώνεται μέσα στην υπονομευτική αλληλεγγύη, που της προσφέρουν οι μηχανισμοί του κράτους, αντί να απονεκρώνεται αυτό από την ανατρεπτική εμβέλειά της. Ανάμεσα στη γενολογικότητα (gιnιricitι) της πολιτική και τη δομικότητα του κράτους η ασυμβατότητα αποδείχτηκε ιστορικά διαλυτική για το πολιτικό υποκείμενο. Όπως σημειώνει αλλού ο Μπαντιού, «το φιάσκο όλων των παραλλαγών του κόμματος-κράτους που προήλθαν από την τρίτη Διεθνή, ανοίγει έναν ορίζοντα επανεξέτασης σ’ ό,τι αφορά την ουσία του πολιτικού υποκειμένου».

2. Για τον Μπαντιού η δημοκρατία, και στις πλέον εξιδανικευμένες και ριζοσπαστικές εκδοχές της, με μόνη εξαίρεση την άμεση δημοκρατία, δεν παύει να αντιστοιχεί σε μια μορφή κράτους. Παραμένει μη αποσυνδέσιμη από μορφές θεσμικής κωδικοποίησης της άσκησής της. Το ζητούμενο για τον Μπαντιού είναι η πρόταξη μιας αξίωσης ισότητας. Η ισότητα, αντιτείνουν οι θεματοφύλακες του νεοφιλελευθερισμού , είναι ανεύρετη, ανέφικτη, ανεντόπιστη. Πράγματι, συνηγορεί ο Μπαντιού, και γι αυτό το λόγο δεν μπορεί να υπάρξει παρά ως διακύβευμα μιας συμβολικής και επιτελεστικής θέσμισης υπό μορφή «διακήρυξης». Μόνο η σημαίνουσα κατάφαση αφήνει το διατρητικό ίχνος της διαφοράς, και ειδικότερα της συμβαντικής διαφοράς, μέσα στην εμπεδωμένη ομοιοστασία της πραγματικότητας. «La postulation ιgalitaire», όπως την ονομάζει, έχει ως ορίζοντα όχι τη δημοκρατική ή σοσιαλιστική θέσμιση του κράτους, αλλά την οριακή απορρόφησή του μέσα στην «κοινότητα των ίσων», μέσα στον «ελεύθερο συνεταιρισμό» των πολιτών που οραματιζόταν ο Μάρξ. Ουτοπική εμμονή; Απομένει ότι οι σύγχρονες πολιτικές χειραφέτησης που φέρνουν στο προσκήνιο τα νέα κινήματα θα ήταν αδιανόητο να έχουν ως πυξίδα τους ένα φαλκιδευμένο ιδεώδες αποδεκτής ανισότητας. Οι πολιτικές χειραφέτησης είναι ασυμβίβαστες με τον πραγματισμό των ήπιων ανισοτήτων, που ευαγγελίζονται οι λάτρεις της σοσιαλδημοκρατικής συναλλαγής.

* Ο Δημήτρις Βεργέτης είναι ψυχαναλυτής, διευθυντής του περιοδικού αληthει

Πηγή : "Εποχή" σύνδεση εδώ

Γιωταχής , ένας ασυνεπής θεατής του Dario Fo .Κατασκευαστής δρόμων , ένας ασυνεπής entrepreneur

Τελικά το μοναδικό κίνημα πολιτών που διογκώνεται είναι αυτό των Γιωταχήδων .Με αυθεντικές λειτουργίες αυθόρμητης οργάνωσης εξαπλώνονται παντού και «σηκώνουν μπάρες».


Αν υποθέσουμε ότι Γιωταχής είναι ένας τίτλος που ο καθένας αποκτά αν οδηγά αυτοκίνητο, τότε μπορώ να πω με ασφάλεια πως την βάψαμε. Στατιστικά ο μέσος ανώνυμος Γιωταχής είναι ένα άτομο εγωπαθές στα όρια της παράνοιας, ακοινώνητο , ρυπαρό και αυτοκαταστροφικό. Καταλαβαίνει μόνο από μπάτσους, βρίζει τους πεζούς και τους ποδηλάτες, δεν παραχωρεί προτεραιότητα, πετάει τσιγάρα και αποτσίγαρα στους δρόμους, και οδηγά αξιοποιώντας όλες τις δυνατότητες για να πλουτίσουν τα καταστήματα ειδών αναπηρίας και τα γραφεία τελετών. Ο μέσος ανώνυμος Γιωταχής δεν φτάνει που υπάρχει, θέλει να κάνει και πολιτική…. Αν υποθέσουμε όμως ότι Γιωταχής που δεν πληρώνει είναι ένα υποσύνολο της μεγάλης ομάδας, μια εξαίρεση του κανόνα ,και δεν είναι παρανοϊκός ,ρυπαρός, ακοινώνητος όπως οι λοιποί, τότε μπορούμε να συζητήσουμε την περίπτωση του.

Τυγχάνει να είμαι από αυτούς που δεν πληρώνουν διόδια τακτικά. Εννοείται πως εκουσίως ακουσίως ανήκω στην γενική κατηγορία των Γιωταχήδων .Τα διόδια για μένα είναι ένα έκτακτο έξοδο. Έμαθα όμως προχθές από ένα φίλο μου ότι για την διαδρομή Αθήνα Καλαμάτα , όταν περατωθεί, θα πληρώνει διόδια σε έξι σημεία, και θα έχει συνολικό κόστος περίπου 35 Ευρώ. Καθώς ο φίλος μου πάει τουλάχιστον δυο φορές το μήνα στην Καλαμάτα, τότε ο λογαριασμός του γίνεται αξιοπρόσεκτος καθώς θα θέλει περίπου 1000 Ευρώ τον χρόνο διόδια! Αν υποθέσουμε τώρα ότι πολλοί λόγω εργασίας πληρώνουν διόδια καθημερινά τότε αυξήσεις 20 ή 30 % σημαίνουν σημαντικές δαπάνες επιπλέον .Η αντίδραση είναι εύλογη.

Ακόμα πιο εύλογη γίνεται καθώς οι ροές χρήματος που δημιουργούν οι νέοι δρόμοι είναι περίεργοι. Οι κατασκευαστές με «έξυπνα» συμβόλαια στο χέρι, δηλαδή με συμβόλαιο που εξασφαλίζουν τα έσοδα τους από το κράτος, προσέρχονται στις τράπεζες και δανειοδοτούνται για τα έργα, τα οποία όμως παράλληλα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ με κρατική συμμετοχή. Ωραία «μπίζνα». Το κράτος βάζει ένα μέρος από τα λεφτά, τα υπόλοιπα η ΕΕ, και με το συμβόλαιο ανά χείρας ο κατασκευαστής παίρνει τα υπόλοιπα δάνειο, κατασκευάζει το δρόμο, και ξεπληρώνει σε τριάντα χρόνια. Καπιταλισμός της « καινοτομίας» , της «επινόησης», και των «γνήσιων entrepreneurs» , δηλαδή αλά Ελληνικά. Τα λεφτά βγαίνουν με το τσουβάλι μόνο και μόνο από μια κρατική ρύθμιση και τίποτα άλλο. Τι ακριβώς ρισκάρει ο υποτιθέμενος επενδυτής αδυνατώ να καταλάβω.

Έρχονται λοιπόν οι «καλοί» Γιωταχήδες , ως υποσύνολο του λούμπεν υπόκοσμου που ονομάζεται Γιωταχής και δεν πληρώνουν. Ουσιαστικά αυτό που κάνουν είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και ευπρόσδεκτο από την σκοπιά μιας οικονομίας της αγοράς. Εκεί που ο υποτιθέμενος κατασκευαστής «επένδυσε» με ένα ρίσκο Χ (όλοι ξέρουμε ότι είναι μηδέν) οι «δεν πληρώνω» αυξάνουν το ρίσκο αυτό σε Χ+Ψ .Ας πούμε είσαι εισαγωγέας κλιματιστικών έχεις στοκάρει για το καλοκαίρι και το καλοκαιράκι είναι δροσερό. Φίλε τι να κάνουμε “this is business” .Όταν είσαι στην αγορά των κλιματιστικών εξαρτάσαι και από τον καιρό. Ομοίως λοιπόν και οι κατασκευαστές και τελικά ιδιοκτήτες δρόμων , αν θέλουν να παριστάνουν τους σύγχρονους “entrepreneurs” ευρίσκονται αντιμέτωποι με κάτι αναπάντεχο, απρόβλεπτο, εκτός σεναρίου. Καλούνται λοιπόν να το λύσουν , να το αντιμετωπίσουν.

Το κίνημα των «δεν πληρώνω» έχει μια ιδιαιτερότητα γιατί θα αναδείξει και τα όρια , τις δυνατότητες ενός ολόκληρου πλέγματος συμφερόντων που κινείται γύρω από τον κατασκευαστικό τομέα. Είναι πιθανόν να καταφύγουν σε κλασσικές κλεπτοκρατικές κρατικιστικές λύσεις του τύπου, δεν αυξάνω τα διόδια αλλά αυξάνω τον χρόνο εκμετάλλευσης. Δηλαδή εισπράττουμε τα ίδια, αλλά με μικρή καθυστέρηση. Πρόκειται για την πιο πιθανή λύση γιατί είναι και αυτή που «θα μασήσουν» πιο εύκολα οι Γιωταχήδες. Θα δουν ακυρωμένες αυξήσεις ,δεν θα δουν περίεργους όρους σε νέα συμβόλαια. Εξ’ άλλου οι κλεπτοκρατικές κρατικιστικές λύσεις είναι και οι πιο εύπεπτες από την κοινή γνώμη γιατί είναι εθισμένη σε αυτού του τύπου το «επιχειρείν». Το λιγότερο πιθανό είναι ο «κατασκευαστής επενδυτής» να λειτουργήσει ως σύγχρονος επιχειρηματίας που θα ανασταθμίσει το ρίσκο , θα το επιμερίσει χρονικά, θα ανασχεδιάσει και θα δράσει. Πχ Αν αντί για διόδια έβγαζε συσκευές διοδίων , όπως αυτές της αττικής οδού, που να είχαν ένα πρόγραμμα επιπέδου α δημοτικού για μικρή εταιρείας πληροφορικής όπου το ποσό της κάθε διόδου θα μειωνόταν με αλγόριθμο όσο πυκνές είναι οι δίοδοι σε ένα διάστημα 2 μηνών, τότε θα τα «έπαιρνε» από μένα που ταξιδεύω που και που και δεν θα χρέωνε τον «τακτικό» πελάτη του που διαμαρτύρεται. Έδωσα ένα παράδειγμα, και προφανώς άμα βάλουν το μυαλό τους κάτι θα βρουν.

Ωστόσο όλο το κλίμα, και η τοποθέτηση του ζητήματος από τους «δεν πληρώνω» , δεν ευνοούν καμία ορθολογική λύση. Οσονούπω ο Μπόμπολας θα τα πετάξει κανένα προβοκατόρικο ρεπορτάζ στο Έθνος, θα το αναπαράγει το Mega, ο Ρέπας θα καταλάβει το υπονοούμενο, θα ανακοινώσει το πάγωμα των αυξήσεων, δεν θα ανακοινώσει την επιμήκυνση της σύμβασης και ούτε γάτα ούτε ζημιά.

Διακριτές διαφωνίες,αφανείς συμφωνίες και η ελπίδα διάψευσης μιας ετικέτας.

Την Κυριακή (16/1) παρακολουθήσαμε με ενδιαφέρουσα εκπομπή στην Νετ με οικοδεσπότη τον Φυντανίδη.Από την μια πλευρά οι Θεοδωρόπουλος, Μανδραβέλης,Παπαβασιλείου, Μάρκαρης και από την άλλη οι Βαρουφάκης ,  ο αναπληρωτής καθηγητής συνταγματικού δικαίου Σταύρος Τσακυράκης και η αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Καταναλωτών, Μαρία Λιακοπούλου.


Η αντίστιξη ήταν ενδιαφέρουσα. Ακούσαμε δυο διαφορετικές αφηγήσεις για την κρίση. Από την μια η κρίση αναγνώστηκε ως απότοκο της ευρύτερης Νεοελληνικής καχεξίας, ως αποτέλεσμα των αναχρονιστικών δομών , ως παράγωγο της έλλειψης οποιασδήποτε αυτοκατανόησης των Ελίτ για τον ρόλο τους, και τελικά το επακόλουθο των στρεβλών φαντασιώσεων της κοινωνίας. Από κάποιον ομιλητή η κρίση χαρακτηρίστηκε ευκταία ,γιατί είναι δυνατόν να λειτουργήσει ως μηχανισμός κάθαρσης. Από την άλλη πλευρά του τραπεζιού ,η κρίση αναλύθηκε ως ευρύτερο οικονομικό παγκόσμιο φαινόμενο, που εδράζεται σε άνισες ανταλλαγές, στην υπερδιόγκωση της χρηματοοικονομικής σφαίρας, και αποσυνδέθηκε από ελληνικές ιδιομορφίες. Σύμφωνα με αυτήν την δεύτερη οπτική το Ελληνικό παράδοξο δεν μπορεί να εξηγήσει το Ιρλανδικό ούτε το Πορτογαλικό πρόβλημα. Για λόγους σύμβασης ας πούμε ότι η πρώτη είναι η κυρίαρχη αφήγηση , αυτή που ενοχοποιεί τις Ελίτ αλλά και τους πολίτες .Είναι η ανάλυση που εύλογα κάποιος θα υποψιαζόταν ότι με την οριζόντια ενοχοποίηση , τελικά αμβλύνει τις αντιστάσεις στην καταιγίδα των μέτρων, ενώ η δεύτερη η πιο πολιτική είναι ο καμβάς μιας οικονομικής προσέγγισης που επικεντρώνεται στην έννοια της διεθνούς καπιταλιστικής κρίσης. Η εκπομπή αυτή ήταν χρήσιμη γιατί όντως , γύρω από αυτές τις δύο αναγνώσεις συσπειρώνονται οι κυρίαρχες δημόσιες αναγνώσεις της εποχής ,βέβαια , με τις προφανείς εσωτερικές τους διαφοροποιήσεις και αντιφάσεις.

Ωστόσο παρά την φαινόμενη διαφορά στην ουσία ,οι δύο αναγνώσεις έχουν μια βαθύτερη συσχέτιση και αλληλοσυμπληρώνονται. Οι δύο πλευρές διατυπώνουν αρχικά μια ριζικά διαφορετική γνώμη, για να «συνεργαστούν» αναγκαστικά σε ένα «δεύτερο χρόνο».

Ας ελέγξουμε τις δύο αφηγήσεις για το πραγματολογικό υλικό τους. Και οι δύο αντλούν κύρος από εμπειρικά αδιάψευστα γεγονότα .

Η σχολή του «Ελληνικού δράματος» βλέπει τον κυνισμό, την αδιαφάνεια, την διαφθορά, την ναρκισσιστική αδράνεια , και την «αρπαχτή» απλωμένα σε κάθετες και οριζόντιες ταξινομήσεις, σαν ένα αποπνικτικό νέφος που τελικά μολύνει όλη την κοινωνία. Δεν έχει άδικο. Όμοια η σχολή της «χρηματοοικονομικής κρίσης» προσκομίζει ατράνταχτα στοιχεία της συγκυρίας, την διεθνή απορρύθμιση, την έρπουσα πτώχευση, την ανεργία, την ανισότητα, και ένα πλήθος οικονομετρικών δεδομένων. Η περιγραφή της επίσης είναι ισχυρή.

Όμως στον «δεύτερο» χρόνο , όταν αναγκαστικά θα διερευνήσουμε το μέλλον και για τις δύο αναγνώσεις αρχίζουν ενδιαφέρουσες περιπλοκές

Το «ελληνικό παράδοξο» νοούμενο ως ιδεολογικό, ηθικό, ζήτημα θα αναζητήσει την θεραπεία του ή σε ένα παλαιομοδίτικο διδακτισμό, ή σε μια ζωντανή κατάθεση παραδειγμάτων σε μια απαρχή δράσεων, υλοποιημένων αντιλήψεων και πρακτικών. Η αναδιάταξη των κωδίκων, των αξιών , των υποδειγμάτων κάπως κάπου πρέπει να γίνει, και πάντως όχι μέσω της Νετ. Αν απορρίψουμε τον διδακτισμό, τότε αναγκαστικά αναμένουμε από την σχολή του «παράδοξου» να γειωθεί στην οικονομική πραγματικότητα εντός της οποίας θα εμφυτεύσει , σπόρους μιας έμπρακτης αναγέννησης. Και τότε θα προκύψει το υπαρκτό πρόβλημα: είναι η ηθική και ιδεολογική ανάταξη ανεξάρτητη από το υλικό περιβάλλον της; Μέσα σε μια καλπάζουσα ανέχεια , είναι δυνατή η αντιστροφή του κλίματος χωρίς πρακτικές επεμβάσεις στην οικονομική σφαίρα ; Η σχολή του «νεοελληνικού παράδοξου» στηλιτεύει, απομυθοποιεί ένα ανθρώπινο τύπο της νεοελληνικής πραγματικότητας, ο οποίος λειτουργεί με πολλαπλά προσωπεία, ανομίες και παρανομίες επενδυμένες με αντιπλουτοκρατικές και άλλοτε αριστερές ρητορείες, ιδιοτελείς κυνισμούς που παίρνουν την μορφή ιδεαλισμού του «κοινού καλού» .Αναρωτιέμαι με ποιους υπαρκτούς ανθρώπινους χαρακτήρες θα οικοδομήσει την νέα ηθική στάση, όταν αυτοί οι πραγματικοί άνθρωποι θα στενάζουν από το βάρος της υλικής πραγματικότητας. Όσο θα ψηλαφούμε το μεσοπρόθεσμο μέλλον, τόσο θα υπάρχει μια αμείλικτη ανάγκη για οικονομικές δομικές αλλαγές.

Αντίστροφα

Η σχολή της «οικονομικής κρίσης» θα αντιμετωπίσει ένα αντίστοιχο εσωτερικό πρόβλημα όταν θα αναμετρηθεί με το μέλλον. Αν η οικονομική ανάλυση απαιτεί δράσεις και εφαρμογές ,πράξεις και αντιδράσεις, τότε αυτές θα είναι ανεξάρτητες από ηθικούς κώδικες και αξίες ; Αν η κρίση είναι «οικονομική» η λύση μπορεί να είναι και αυτή «ταμειακή»; Ας υποθέσουμε ότι η ανάλυση της «καπιταλιστικής κρίσης» γίνει αποδεκτή από την πλειοψηφία των πολιτών. Αν υποθέσουμε ότι όλοι προσέρχονται στα πολιτικά προτάγματα που προκύπτουν από αυτήν ανάλυση , όμως με τον ηθικό και ιδεολογικό εξοπλισμό της προ κρίσεως περιόδου, τότε αυτή η δράση ,αυτή η πρακτική πως μπορεί να είναι αποτελεσματική » ;Αν η οικονομική ανάλυση της κρίσης ως μηχανικό, ως υδραυλικό, ως μετεωρολογικό φαινόμενο ροών και ανισοκατανομών , είναι έγκυρη , τότε οι υπερασπιστές της , όταν θα κάνουν το βήμα στο «δια ταύτα» είναι ,προφανώς, αναγκασμένοι να αλλάξουν γήπεδο και να μεταφερθούν στον χώρο του προβληματισμού του «νεοελληνικού παράδοξου» . Η οικονομική καπιταλιστική κρίση ,αδυνατεί να λυθεί αν δεν μετατραπεί σε ιδεολογικό και ηθικό διερώτημα. Αλλιώς οι προσερχόμενοι στην λύση θα προσέλθουν με τον εξοπλισμό και τα εφόδια της ιδεολογίας του «νεοελληνικού παράδοξου» ,χωρίς καν την αίσθηση του δράματος, όπου απλά η «αντικαπιταλιστική» λύση θα μετατραπεί σε πεδίο πολλαπλασιασμένης ανάδυσης των ιδιοτελιών και των αδυναμιών που αναδεικνύουν , σωστά, οι θεωρίες του «παράδοξου».

Η διαμάχη ,λοιπόν, των αναγνώσεων της κρίσης είναι κάπως επιφανειακή.

Η κάθε ανάγνωση έχει ένα όριο, ένα κατώφλι, που μόλις το περάσει είναι αναγκασμένη να μεταπηδήσει στο έδαφος της άλλης εκδοχής. Η αντίφαση γίνεται φανερή αν υποθέταμε , σε ένα φανταστικό σενάριο, ότι η κάθε εξήγηση ήταν η μοναδική και γινόταν αποδεκτή από όλους. Τότε αυτόματα θα κατέρρεε ως μοναδική κατανόηση της συγκυρίας, γιατί στον μέλλοντα χρόνο αναγκαστικά θα εισήγαγε την αντίθετη της. Αν η κρίση είναι αυστηρά οικονομικά , έστω και αν όλοι πειστούμε για αυτό, τότε η οικονομική αναδιάταξη προϋποθέτει υπερπολλαπλάσιες ανατροπές στην σφαίρα της ηθικής. Αν η κρίση είναι ηθική αλλά και αν όλοι πειστούμε για αυτό, θα χρειαστεί αμέσως να πάρουμε μέτρα συγκεκριμένα και απτά.

Από αυτή την ιδιότροπη ισορροπία των αναγνώσεων, προκύπτει μια ελπίδα. Μάλλον κανείς δεν είναι σε θέση να «τραβήξει» στα άκρα την ανάλυση του και να επωμισθεί και τις συνέπειες της ,έτσι λοιπόν η λύση της κρίσης μάλλον θα έρθει χωρίς να μπορούμε να την κατανοήσουμε, χωρίς να της βάλουμε μια ετικέτα. Φαίνεται πως η υπαρκτή κοινωνία των πολιτών, θα δραπετεύσει από τις ταξινομήσεις , και θα αναζητήσει ταυτόχρονα και τις πρακτικές ρυθμίσεις και τις νέες αξίες. Και προφανώς η κοινωνία έχει μεγαλύτερη φαντασία από τους μελετητές της.



J Ranciere : Η ανατρεπική δύναμη της Δημοκρατίας

Τη Δευτέρα 24 Ιανουαρίου θα μιλήσει στην Αθήνα (στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στις 6.30 μ.μ.) ο γάλλος φιλόσοφος Ζακ Ρανσιέρ, καθηγητής φιλοσοφίας στο European Graduate School της Ελβετίας και ομότιμος καθηγητής στο πανεπιστήμιο Παρίσι 8, προσκεκλημένος των εκδόσεων Πεδίο. Ο Ζακ Ρανσιέρ γεννήθηκε στο Αλγέρι το 1940 και υπήρξε στενός συνεργάτης του κύκλου του Λουί Αλτουσέρ και του σεμιναρίου «Να διαβάσουμε το Κεφάλαιο». Αργότερα διαχωρίστηκε από τον Αλτουσέρ, ασκώντας κριτική στο έργο του. Είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων στα οποία ασχολείται με ζητήματα της έννοιας του πολιτικού, αισθητικής, παιδαγωγικής και πολιτικής φιλοσοφίας.



Στα ελληνικά κυκλοφορούν δύο έργα του: «Ο αδαής δάσκαλος, Πέντε μαθήματα πνευματικής χειραφέτησης», 1987, μετάφραση Δάφνη Μπουνάνου, νήσος 2008 και «Το μίσος για τη Δημοκρατία», μετάφραση Βίκυ Ιακώβου, Πεδίο 2010 (σειρά Σύγχρονες Κοινωνίες, υπεύθυνη Ξένια Χρυσοχόου).

Στον «Αδαή δάσκαλο» ο Ρανσιέρ αποκαλύπτει το θέμα της ισότητας στην παιδαγωγική πρακτική ενώ στο «Μίσος για τη δημοκρατία» αναδεικνύει την ανατρεπτική δύναμη της δημοκρατίας αποσπώντας την από τον κυρίαρχο λόγο.


Στο «Μίσος για τη δημοκρατία» περιλαμβάνεται μια συνέντευξη του Ζακ Ρανσιέρ στη Βίκυ Ιακώβου από την οποία δημοσιεύουμε δύο ερωτήσεις – απαντήσεις, χαρακτηριστικές των προσεγγίσεων του συγγραφέα στις έννοιες της ισότητας και της δημοκρατίας.

Τι εννοείτε όταν λέτε ότι η ισότητα είναι «η βασική αρχή της πολιτικής δράσης» ή «μια προϋπόθεση της πολιτικής»;

Στα χνάρια του Ζακοτό, σκέφτηκα την ισότητα ως μια προϋπόθεση από την οποία θα πρέπει να ξεκινάμε. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα: καταρχάς, πρέπει να παίρνουμε την ισότητα ως αφετηρία και όχι ως στόχο· κατά δεύτερον, το θέμα δεν είναι να διακηρύσσουμε αφηρημένα ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, είναι να υποθέτουμε την ύπαρξη μιας ίσης ικανότητας, μιας ικανότητας που δεν είναι κτήμα καμίας καθορισμένης ομάδας, και να επιζητούμε να την επαληθεύσουμε. Δεν πρόκειται για μια απλή αφηρημένη υπόθεση. Μπορούμε εύκολα να επαληθεύσουμε την αναγκαιότητά της. Καμία αυθεντία δεν λειτουργεί εάν δεν υπάρχει μια ελάχιστη ισότητα που να την καθιστά αποτελεσματική: πρέπει κανείς να κατανοεί την εντολή του κυρίου για να την εκτελέσει, πρέπει να κατέχει την ίδια γλώσσα με τον καθηγητή για να παρακολουθήσει το μάθημά του. Και πρέπει να υποθέτουμε αυτή την ικανότητα, εάν θέλουμε να διακρίνουμε μια πολιτική κοινότητα από μια αγέλη που την καθοδηγεί ο ποιμένας της. Τούτο σημαίνει πως η σχέση ισότητας και η σχέση ανισότητας παντού διαπλέκονται η μία με την άλλη. Στην τάξη που αποκαλώ αστυνομική, η ισότητα χρησιμεύει για τη λειτουργία της ανισότητας. Το πολιτικό ερώτημα είναι αν είναι δυνατόν να αυτονομηθούν ετούτες οι μορφές ισότητας, να αυξήσουμε την εμβέλειά τους, να συγκροτήσουμε γι' αυτές έναν κόσμο που να τους προσιδιάζει. Το σημαντικό σημείο είναι ότι αυτή η αύξηση της ισότητας καθορίζει μια δυναμική που αντιτίθεται στο στρατηγικό σχήμα των μέσων και των σκοπών. Δεν οδεύει κανείς προς την ισότητα με τα μέσα της ανισότητας.


Κομμουνισμός και δημοκρατία

Θα θέλατε να αναπτύξετε τη συσχέτιση των ιδεών του κομμουνισμού και της δημοκρατίας την οποία προτείνατε στην παρέμβασή σας στο συνέδριο για την ιδέα του κομμουνισμού; Είστε της άποψης ότι η μαρξιστική παράδοση, τουλάχιστον μια ορισμένη, μάλλον κυρίαρχη μαρξιστική παράδοση, έχει συμβάλει στη συγκάλυψη της «αιχμηρότητας» της ιδέας της δημοκρατίας;

Προσπάθησα να σκεφτώ έναν κομμουνισμό θεμελιωμένο στην ιδέα της χειραφέτησης. Η βασική ιδέα της χειραφέτησης είναι εκείνη της αυτοχειραφέτησης, η ιδέα ότι οι καταπιεσμένοι μπορούν οι ίδιοι να είναι τα υποκείμενα [agents] της απελευθέρωσής τους, με το να οικειοποιούνται την ικανότητα που είναι κοινή σε όλους. Έτσι εννοούμενη, η χειραφέτηση είναι η δυναμική της κατάφασης της ισότητας, η οποία επιζητεί να κατασκευάσει έναν αισθητό κόσμο που της προσιδιάζει, στο ίδιο το εσωτερικό του κόσμου της κυριαρχίας. Στα εργατικά κινήματα του 19ου αιώνα βλέπουμε πώς μια ορισμένη ιδέα της κοινής ικανότητας αποτελεί τη βασική αρχή τόσο της δημοκρατικής μάχης στο παρόν όσο και της προεικόνισης ενός κομμουνιστικού μέλλοντος. Μολονότι υποστήριζε την αυτοχειραφέτηση των εργατών, ο μαρξισμός αμέσως αντιπαρέθεσε την ψευδαίσθηση της δημοκρατικής μορφής προς την πραγματικότητα της κυριαρχίας και του ταξικού αγώνα. Απέρριψε έτσι τη δημοκρατία, εξοβελίζοντάς την στην πλευρά της κρατικής μορφής και της κατασταλτικής της δύναμης. Επίσης, όμως, με τη θεωρία της ιδεολογίας, υιοθέτησε με τον τρόπο του τη σκέψη ότι οι κοινωνικοί δρώντες είναι ανίκανοι να κατανοήσουν την κοινωνική μηχανή. Γύρισε, λοιπόν, την πλάτη του στη χειραφετική αρχή -να ξεκινάμε από την ισότητα και από ό,τι αυτή μπορεί να κάνει- και υιοθέτησε την κυρίαρχη παιδαγωγική σκοπιά, τη σκοπιά σύμφωνα με την οποία οι κυριαρχούμενοι είναι ανίκανοι και υπάρχει η αναγκαιότητα να διαπαιδαγωγηθούν, ώστε να καταστούν ικανοί να απελευθερωθούν. Γνωρίζουμε τις συνέπειες του συλλογισμού αυτού στο εσωτερικό του εργατικού κινήματος. Τις βλέπουμε και σήμερα, με την αναγωγή της έννοιας της δημοκρατίας στη μορφή κράτους που κυβερνά τις κοινωνίες μας ή σε μια κοινωνία που περιγράφεται ως κοινωνία της μαζικής κατανάλωσης. Είτε επιδιώκει κανείς να σκεφτεί εκ νέου την ιδέα του κομμουνισμού μετά την κατάρρευση είτε επιδιώκει να αποκαταστήσει ένα νόημα της δημοκρατίας που να υπερβαίνει το νόημα που της δίνεται σήμερα, βρίσκεται μπροστά στην ίδια θεμελιώδη απαίτηση: να ξαναδώσει όλη της τη δύναμη στην αρχή της ικανότητας όλων.


Ε.Π.

Πηγή
ΕΠΟΧΗ Κυριακή 16/1/11

Φωτογραφία: Αρχείο Εθνικού Θεάτρου.

Αβέβαιοι και επισφαλείς ετεροχρονισμοί

To φθινόπωρο του 2002 ο S.Zizek δημοσιεύει ένα άρθρο στο The Journal of Ayn Rand Studies.Στο ίδιο τεύχος συνυπάρχουν δυο γνώριμοι του LLS , ο Chris Sciabarra (συγγραφέας του θεμελιακού Marx Hayek and Utopia) και η εμβληματική φιγούρα του Αμερικανικού ρεύματος Left Libertarian Rodering Long.Το γεγονός  ότι τα άρθρα που δημοσιεύονται στο συγκεκριμένο περιοδικό προεγκρίνονται ,είναι κάτι που δύσκολα μπορεί να αξιολογηθεί με βάση τα ελληνικά δεδομένα άσκησης του δημοσίου διαλόγου. Είναι σαν να λέμε οτι Γ.Δελαστίκ στέλνει άρθρο στο υποτιθέμενο περιοδικό της Δημοκρατικής Συμμαχίας , αναμένοντας με υπομονή την έγκριση του.Και  πάλι  λίγα λέμε. Ετσι,ο Ζιζεκ μετά τα νυκτερινά talk show, γίνεται και ανάγνωσμα για την Sarah Palin  και το Tea Party.Η δημοσίευση του ΣΖ  στο συγκεκριμένο περιοδικό είναι προφανώς μια εκδήλωση πνευματικής και ιδεολογικής ανησυχίας, όσο και αν χιλιαστικές απόψεις εντός αριστεράς θα τη θεωρούσαν υπερβολή, ελεγχόμενο ιδεολογικό τουρισμό  ή μια ακόμη προσπάθεια marketing του ΣΖ στην τεράστια αγορά ιδεών στις ΗΠΑ. Anything goes.Ωστόσο αυτό είναι  ποιότητα διαλόγου.


Τα σημειώνω αυτά ως πρόλογο σε μια βιβλιοκριτική.

Επανεκδόθηκε ένα από τα λίγα βιβλία φιλελευθερισμού στην Ελλάδα: «Πορεία προς τον Φιλελευθερισμό» του Μ.Δραγούμη.

Θεωρώντας  δεδομένη την ανυπαρξία διερεύνησης των φιλελεύθερων ιδεών στην Ελλάδα, το εγχείρημα του Δραγούμη  είναι εκ των προτέρων θετικό, αλλά κοιτώντας πιο προσεκτικά γίνεται  φανερό ότι ο ΜΔ κινείται στη διερεύνηση αυτή πακτωμένος στο 1990.Και σε σχέση  με το θέμα που διαπραγματεύεται ,τα είκοσι χρόνια ,είναι τεράστιος χρόνος. Είναι τόσο σημαντική εικοσαετία, ώστε σαν αντιπροσωπευτικοί αντίπαλοι του φιλελευθερισμού αναφέρονται ο Λ.Κύρκος (!), ο Α Ζαχαρέας (ο υπερασπιστής της θεωρίας του Sraffa, μιας αυθεντικής αναθεώρησης της θεωρίας αξίας του Μαρξ) ,ενώ τσουβαλιάζονται ο μοντερνιστής και αναθεωρητικός Ράμφος με τον συντηρητικό Γιανναρά και τον ιδιότροπο Ζουράρη. Και δεν είναι μόνο αυτό. Οι ιδιαίτερα ισορροπημένες αποτιμήσεις του Γ.Βούλγαρη για τον Hayek και του Κ.Ψυχοπαίδη για τον Menger ,που έχουν δημοσιευθεί στο μεσοδιάστημα, αγνοούνται εντελώς. Από την μια πλευρά  παραθέτει αναλυτικά στοιχεία για τον φιλελευθερισμό  του Hayek, ενώ απουσιάζουν οποιεσδήποτε αναφορές για τους Nozick (ουτοπία των ουτοπιών, η αυτοδιαχείριση ως δικαίωμα) ,Rand (κριτική στις παραδοσιακές οικογενειακές αξίες)  και De Jeuvenel (μελαγχολικός φιλελευθερισμός) . O φιλελεύθερος Rawls αξιολογείται σχεδόν αρνητικά ,μόνο και μόνο για τη «λογιστική» αποτίμηση της αναδιανομής, ενώ αποσιωπάται η συνολική προβληματική του. Εκ των πραγμάτων είναι εκκωφαντική η απουσία οποιασδήποτε φιλελεύθερης οπτικής για το σύγχρονο χρηματοοικονομικό φαινόμενο, για την κρίση, για την ακύρωση οποιουδήποτε «ονομαστικού φιλελευθερισμού» μέσω των θηριωδών bail out.Όμως και η ιστορική ανασκόπηση εμπεριέχει και αμφισβητήσιμες πληροφορίες. Είναι τέτοια η φόρα του ΜΔ που ανακαλύπτει ιστορικά παράδοξα του 1953 ,όπου το ΚΚΕ ξέρει πριν από τον Παπάγο την υποτίμηση της δραχμής του Μαρκεζίνη ,λόγω «σχέσεων» του ΚΚΕ με την εξουσία!

Στα θετικά του βιβλίου συγκαταλέγεται η εκτεταμένη ανάλυση για το έργο του Κ.Τσουκαλά σχετικά με τις αναλύσεις του για την «πολυσθένεια» .

Για να επανέλθουμε στα αρχικά , όταν ο Λακανιστής και τελικά εισηγητής του Badiou στον αγγλοσαξονικό χώρο Ζίζεκ , ο μελετητής του Marx Sciabarra  και ο Left Libertarian Long δημοσιεύονται αντάμα στο The Journal of Ayn Rand , το να ασχολούμαστε με τον "αντιφιλελευθερισμό"  του Λ.Κύρκου αποτελεί κάτι ανάλογο με το «κρύο ανέκδοτο» του Ράδιο Αρβύλα.

Είναι φανερό ότι η καχεξία της φιλελεύθερης ιδεοκίνησης κάνει κακό ευρύτερα στην Ελληνική κοινωνία και τελικά στην Αριστερά. Η προσπάθεια του Δ.Σκάλκου να κατανοήσει τα τεκταινόμενα εντός αριστεράς παραμένει μοναχική . Παρ’ ότι μια νηπιακή ή νεοφώτιστη αριστερά δεν κατανοεί τη στρέβλωση που προκαλείται από την υποαντιπροσώπευση και τελικά ώσμωση του συντηρητικού φιλελευθερισμού με τις πιο κρατικοδίαιτες και συντεχνιακές αντιλήψεις, είναι φανερό ότι και ο φιλελεύθερος χώρος παραμένει εξαιρετικά «κλασικός» ,σχεδόν χωρίς γείωση με τα πιο σύγχρονα ρεύματα .Γι'αυτό  εξωθείται  να αναπαράγει τρόπους, ιδέες  και παραστάσεις βασισμένες στο 1950.

Συνδέσεις

The Journal of Ayn Rand Sudies Spring 2002

Chris Sciabarra:Marx Hayek and Utopia

LLS:Rodering Long

Πηγές
Μ.Δραγούμης "Πορεία προς τον Φιλελευθερισμό"
Σ.Μακρής "Φιλελυθερισμός.Φιλοσοφικές Απαρχές και Σύγχρονες Τάσεις"
Δ.Σκάλκος"Φιλελεύθερες Αλήθειες"
Γ.Βούλγαρης "Φιλελευθερισμός,Συντηρητισμός,Κοινωνικό Κράτος"
Μ.Αγγελίδης"Φιλελευθερισμός Κλασικός και Νέος"
Κ.Ψυχοπαίδης "Οροι,Αξίες,Πράξεις"

To πρώτο από 37 + 3 απλά μαθήματα Badioumathematics για αρχαρίους και μη μαθηματικούς

Κλικ στον τίτλο της ανάρτησης ή εδώ και μεταφορά στο Badioumathematics