Monday, February 21, 2011

Ανομία ,Φιλελευθερισμός ,Δημοκρατική Ανυπακοή, Όρια και Κριτήρια


Πριν από μερικές εβδομάδες ο Εβερτ άφησε το μάταιο κόσμο. Την ίδια ακριβώς περίοδο αναπτύσσονται τα κινήματα «δεν πληρώνω» .Προφανώς το κοινό σημείο είναι η ανυπακοή. Ο Έβερτ με την ανυπακοή εγκαθίδρυσε την δημοτική ραδιοφωνία, αφαιρώντας από μια συντηρητική οπτική το επιχείρημα περί «ανομίας». Ταυτόχρονα έπεσαν στην αντίληψη μου δύο ενδιαφέροντα κείμενα.Το πρώτο αποκαλείται μια «Φιλελεύθερη υπεράσπιση των κατοίκων της Κερατέας» από το ιστολόγιο Μπλε Μήλο ,και το άρθρο του Κ.Δουζίνα στην Αυγή της 13/2 με τίτλο Ανομία : «Για την πολιτική και δημοκρατική ανυπακοή». Και στα δύο κείμενα γίνεται μια υπεράσπιση της ανυπακοής , ως μιας αυθεντικά φιλελεύθερης στάσης. Ιδίως το κείμενο του Δουζίνα είναι εξαιρετικά αφοπλιστικό: Ο J Rawls είναι υπέρ της ανυπακοής , και όπως γράφεται : « η φιλελεύθερη αιτιολόγηση της ανυπακοής βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στην Ελλάδα»


Δεν είναι ενδιαφέρον;

Ένας συντηρητικός πολιτικός με μια τυπική παρανομία βοηθά ένα αναμφισβήτητο μέτρο δημοκρατικής ανάπτυξης. Ένα τυπικό φιλελεύθερο ιστολόγιο υπερασπίζεται μια κινητοποίηση που έχει την πλήρη κάλυψη των πιο δυναμικών κομματιών της Αριστεράς. Ένας πολιτικός φιλόσοφος της Αριστεράς κάνει το αυτονόητο υπερασπιζόμενος το περιεχόμενο του φιλελευθερισμού σε αντιδιαστολή προς την κατάχρηση ή και επιλεκτική χρήση του από τους συντηρητικούς. Ο Δουζίνας δεν διακονεί κανένα χονδροειδή αφελή «αντιφιλελευθερισμό» (δεν διαβάζει ευτυχώς ελληνικά ιστολόγια….) ,αλλά οικειοποιείται το περιεχόμενο του.

Ωστόσο υπάρχει ένα δυσεπίλυτο ζήτημα

Αν η ανυπακοή έχει διπλή νομιμοποίηση , τόσο τυπικά φιλελεύθερη και τυπικά αριστερή επαναστατική , μέχρι ποιου σημείου μπορεί να επεκτείνεται;

Προκαταβολικά λέω ότι για δυο διαφορετικά κινήματα ανυπακοής έχω διαφορετική στάση

Η ανυπακοή του κυλιόμενου εισιτηρίου μου φαίνεται πολύ ενδιαφέρουσα. Έχει στοιχεία αλληλεγγύης και εκμεταλλεύεται ένα τυπικό κενό στην ουσία του εισιτηρίου πληρωμένου χρόνου. Αφού έχω προαγοράσει χρόνο για μια μιάμιση ώρα , και χρησιμοποιώ μόνο δέκα λεπτά, γιατί να μην δωρίσω τα υπόλοιπα ογδόντα λεπτά στον άγνωστο; Με την ίδια λογική δεν μπορώ να παραχωρήσω και μια προπληρωμένη τηλεκάρτα με υπόλοιπο σε κανένα. Και τελικά ποιοι χρησιμοποιούν τα ΜΜΜ; Εμείς που τα χρησιμοποιούμε ξέρουμε.

Η ανυπακοή των ΙΧ στα διόδια μου προκαλεί δυσανεξία. Έχει τυπικά ως υποκείμενο τον γιωταχή , ο οποίος τοποθετείται στο πρόβλημα ατομικά χωρίς αλληλεγγύη για κανένα, και έχει οργανικά μια ασαφή ταξική, εισοδηματική, ιδεολογική στάση. Μπορεί να είναι ο ιδιοκτήτης αγροκτήματος στο Καπανδρίτι, και ο δάσκαλος που πηγαινοέρχεται Ωρωπό. Τυπικά ο γιωταχής είναι ισότιμος με τον θεατή, τον πελάτη δεν έχει κανενός τύπου ιδεολογική πολιτική σήμανση. Βέβαια ένας σύλλογος κατοίκων Ωρωπού που ζητά ειδικό εισιτήριο είναι κάτι διαφορετικό. Γιατί το αίτημα του έχει μια στοιχειώδη ταυτότητα, που βοηθά την κοινωνία να διακρίνει ιδιαιτερότητες , να αξιολογήσει προθέσεις, να σταθεί κριτικά. Αλλιώς εγώ προσωπικά και μόνο από τον τρόπο που φέρονται οι γιωταχήδες στους πεζούς και δίκυκλους , ευχαρίστως θα τους έβαζα και διπλά διόδια για έλλειψη κυκλοφοριακής αγωγής, τα γουρούνια…..

Που σταματάει η ηθικά νόμιμη «δημοκρατική ανυπακοή»;

Στο κείμενο του Δουζίνα υπάρχει δυστυχώς μια μεγάλη ασάφεια η οποία συμβολίζεται στην χρήση της έννοιας του «απλού ανθρώπου» . Μια έννοια που δεν ορίζεται με σαφήνεια και όμως στηρίζει τον προβληματισμό του κειμένου. Το φαινόμενο αναλύεται σε μεγάλο βαθμό αφαίρεσης και σε μια μάκρο κλίμακα. Σύμφωνα με το Δουζίνα οι Ελίτ παρανομούν με την ανοχή πχ της φοροδιαφυγής , της διαφθοράς και άρα το» δεν πληρώνω» νομιμοποιείται ως υπεράσπιση της ουσίας του Συντάγματος. Μα η ανομία των Ελιτ είναι και το επιχείρημα του κατακερματισμού, της συλλογικής ανυπακοής των μικροσυμφερόντων, της μαύρης οικονομίας, της οικιστικής αυθαιρεσίας. Οι Ελιτ δεν κατακρατούν το δικαίωμα της ανομίας για ιδία χρήση, αλλά το ασκούν προνομιακά μαζί με το δικαίωμα τους να το παραχωρούν κατά προτίμηση σε διαφόρους. Οι Ελιτ δεν ανομούν απλά αλλά διακινούν και παραχωρούν ανομία ως στρατηγική ενσωμάτωσης.

Αν αύριο ο σύλλογος ιδιοκτητών αυθαιρέτων ενός συνεταιρισμού ,συλλογικά και δημοκρατικά και αντιπροσωπεύοντας μια περιοχή ξεσηκωθεί κατά των ελέγχων της πολεοδομίας για την νομιμότητα των κτισμάτων , ποιο τυπικό κριτήριο που επιτρέπει στον γιωταχή να μην πληρώνει ,μπορεί να εφαρμοστεί; Δεν θα υπάρχει δημοκρατική νομιμοποίηση ανυπακοής ; Δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει και ως επιχείρημα την υπεράσπιση διατάξεων του Συντάγματος που αφορούν το δικαίωμα κατοικίας ;Το παράδειγμα οριακό, αλλά το μεταχειρίζομαι για την τυπική ανεπάρκεια του σχήματος της γενικευμένης «δημοκρατικής ανυπακοής». Θα μπορούσα να επικαλεστώ μια σειρά από οριακά παραδείγματα ,όπου τα όρια της δημοκρατικής ανυπακοής είναι ασαφή. Η μικρομεσαία φοροδιαφυγή , η εκτεταμένη πολεοδομική αναρχία είναι πρόδρομες μορφές ανυπακοής; Υπάρχει δημοκρατική ανυπακοή χωρίς δημοκρατική διαδικασία, χωρίς ταξινομήσεις και οριοθετήσεις; Αν η ανομία είναι οι παρανομίες των «επάνω» , τότε η αντίδραση των «κάτω» παίρνει την μορφή της «ανυπακοής» οποτεδήποτε, οπουδήποτε, οπωσδήποτε; Δεν υπάρχουν κριτήρια, όρια;

Για μένα η δημοκρατική ανυπακοή νοείται μόνο με επίκληση του εισοδηματικού κριτηρίου. Μόνο οι «χωρίς χαρτιά» οι άνεργοι, οι φτωχοί νομιμοποιούνται στην ανυπακοή. Μόνο εκεί διακρίνω την αποτυχία της κοινωνίας του κράτους, της αγοράς, των θεσμών ,όλων μας . Όλες οι άλλες μορφές μου φαίνονται θεμιτές διαμαρτυρίες που όμως δεν νομιμοποιούνται ηθικά στην χρήση του οριακού μέτρου της ανυπακοής. Αντίστροφα έτσι αταξινόμητες χωρίς κριτήρια επιλογές χωρίς επίκληση του συγκεκριμένου, τροφοδοτούν την κυρίαρχη ιδεολογία της πυγμής του δυνατού που διασπείρεται ως έθος στην ατελείωτη ακολουθία των «μικρομεσαίων». Είναι τυχαίο πως ο εκφραστής τέτοιων κινημάτων είναι η Αυριανή και το Κόντρα ; Είναι τυχαίο που τα κινήματα αυτά συμβολοποιούνται στο πρώτο ενικό πρόσωπο;

Είμαι δημόσια μαζί με όσους διαμαρτύρονται για τα εισιτήρια των ΜΜΜ κυρίως για την τιμή των εισιτηρίων πακέτων , με όσους δωρίζουν εισιτήρια γιατί καταλαβαίνω τα εισοδήματα τους .Δεν θα με βρουν μαζί τους οι φίλοι της Κερατέας και ο άγνωστος Γιωταχής που σηκώνει μπάρες γιατί επίσης καταλαβαίνω την διαταξικότητα τους.

Δημοκρατική φιλελεύθερη ή αριστερή ανυπακοή χωρίς αντιστίξεις ,ταξινομήσεις, όρια δεν υπάρχει. Αντίστροφα χωρίς τα όρια αυτά είναι η πιο πειθήνια, ύποπτη ιδεολογική υπακοή στην στρατηγική των Ελίτ που είναι διπλή: Ιδιωτική χρήση της ανομίας, και επιλεκτική παραχώρηση της στους συμμάχους τους.


Συνδέσεις
Κ.Δουζίνας: Ανομία:Πολιτική και Δημοκρατική Ανυπακοή-Ενθέματα Αυγής
Μπλε Μήλο:Μια φιλελεύθερη υποστήριξη των κατοίκων της Κερατέας
LLS: Ιανουάριος 2010 "Χαρισε το ακυρωμένο"
LLS:Γιωταχής , ένας ασυνεπής θεατής του Dario Fo .Κατασκευαστής δρόμων , ένας ασυνεπής entrepreneur

Εικόνα:Shomei Tumatsu

6 comments:

leo said...

Ωραιότατο φίλε και με απάλλαξες από μια απάντηση στις αυθαιρεσίες του Δουζίνα που προκειμένου να στηρίξει το λαϊκισμό και τον μικροαστικό αναρχισμό, ακροβατεί. Το αναδημοσιεύω και το στέλνω και στο fb

LEFT LIBERAL SYNTHESIS said...

λεο
Χαιρε

ο δείμος του πολίτη said...

Η ανυπακοή στο νόμο είναι μια φυσική κοινωνική διεργασία. Όταν μία κοινωνία ιστορικά δεν αποδέχεται τις διατάξεις ενός νόμου, τότε αυτός καταργείται στην πράξη μέσα από την ανυπακοή. Έτσι, και οι νόμοι ουσιαστικά αλλάζουν. Τίποτα δεν είναι θέσφατο.

Σήμερα όμως παρατηρείται μία γενικευμένη ανυπακοή. Ούτως ή άλλως στη χώρα μας ο ατομισμός και η άρνηση υποταγής σε θεσμούς -συνήθως για λόγους προσωπικής και συντεχνιακής βόλεψης- η άρνηση υπακοής σε νόμους είναι κάτι διαχρονικό. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα το φαινόμενο εντάθηκε. Είναι και τούτο η εικόνα μιας κοινωνίας που μετασχηματίζεται, που βιάζεται υπό το βάρος της πολιτικής και οικονομικής κρίσης.

Και η άρνηση υποταγής σε θεσμούς και νόμους (που οι θεσμοί θέτουν) οδηγεί σταθερά σε ενίσχυση της κρίσης, σε διάλυση του κοινωνικού ιστού. Αλλά αυτό δεν είναι πάντα κάτι κακό. Μόνο ένας συντηρητικός μπορεί να βλέπει ως κακή την κοινωνική αυτή διεργασία.

LEFT LIBERAL SYNTHESIS said...

Δείμο΄
Εχω δυο απλές ερωτήσεις για τις οποίες θα ήθελα αν δυνατον απλες απαντήσεις

1.-Θεωρείς την γενικευεμένη εισφοροδιαφυγή στο ΙΚΑ από 600,00 μικρές επιχειρήσεις ως ανυπακοή;

2.-Θεωρείς την γενικευμένη λειτουργία ιδιωτικων ιατρίων από τους Γιατρούς του ΕΣΥ ως ανυπακοή

2.-Αποδέχεσαι όλες τις μορφές ανυπακοής;

ο δείμος του πολίτη said...

Τώρα που ξαναδιάβασα το σχόλιό μου είδα την ατυχή στη διατύπωσή της τελική πρόταση. ο 'συντηρητικός' δεν πήγαινε σε εσένα.

Πράγματι η ανυπακοή στο νόμο δεν είναι θέσφατο κοινωνικής στάσης, ούτε ιστορικά ούτε ανθρωπολογικά. Η ανυπακοή μετασχηματίζει το νόμο μόνο όταν αυτός στρέφεται κατά της γενικότερης κοινωνικής ηθικής και όταν η ποινή είναι ασύμβατη με την κοινωνική ηθική (πχ αγανάκτηση από τη γενικότερη ατιμωρησία). Όταν η ανυπακοή όμως κάποιων συγκρούεται με τη γενικότερη κοινωνική ηθική, τότε οι ανυπάκουοι στιγματίζονται όμως μόνο από την πολιτεία αλλά και το λαό, οπότε και χάνουν.

Οι γιατροί του ΙΚΑ δεν ήταν ανυπάκουοι. Ήταν παρτάκηδες και το ξέρει όλος ο κόσμος (γιατί άραγε δεν απεργούσαν οι νοσοκομειακοί γιατροί, συνάδελφοί τους);

Ο αριθμός των εκατοντάδων χιλιάδων επειχηρήσεων που φοροδιαφεύγουν και εισφοροδιαφεύγουν, είναι μεγάλος. Αντικατοπτρίζει όμως το πώς βλέπουν τη φορολογία. Η κοινωνική ηθική του κλάδου (πέρα από τον ατομισμό της υπόθεσης που μετατρέπεται σε φανερή συντεχνικαή στάση) αποκαλύπτει ότι δε θέλουν να πληρώνουν το κράτος επειδή δε βλέπουν τα χρήματα να τους επιστρέφονται (σε τούτο βοηθούν πολύ τα σκάνδαλα και η κακή άσκηση πολιτικής δεκαετίες τώρα). Είναι μία στάσις, νιώθεται. Δε συμφωνώ φυσικά. Αλλά αντιλαμβάνομαι σχετικώς το σκεπτικό τους.

LEFT LIBERAL SYNTHESIS said...

Σωστά Δείμο
Η δημοκρατική ανυπακοή έχει νόημα μόνο οταν συνοδεύεται από κριτήρια.
Γιατί είναι απόλυτο οριακό μέτρο που χρεια΄ζευται φειδώ.
Αλλιώς θα μεταβληθούμε σε κοινωνία για τους "Μαρηνάκηδες"