Αρχείο LLS:O πολυδαίδαλος αραβικός κόσμος.Οι αόρατες διαφορές

Με κλικ στoν τίτλο ή εδώ μια ανάρτηση του Μαρτίου 2009 για τον αραβικό κόσμο.

Ικεσία,Φυσική Καταστροφή,Μεταξάς,Ζαχαριάδης

Μέσα στο γενικό χαμό ,νομίζω πως υπάρχουν δύο διαφορετικής τάξης ζητήματα ,δύο διαφορετικές συζητήσεις που συγχέονται


Το πρώτο είναι η ηθική στάση προς τον Ικέτη .Τι κάνεις απέναντι στους μετανάστες; Σ'αυτό το ερώτημα είμαστε αντιμέτωποι μόνο με τη συνείδηση μας και τις αξίες μας , που δικαιούνται να είναι και τυπικά «παραβατικές».

Στο δεύτερο όλοι είμαστε αντιμέτωποι με την υπόθεση ότι από εμάς εξαρτάται το «γενικό καλό» ,έστω και αν στην έννοια δίνουμε διαφορετικό περιεχόμενο ο καθένας. Τι προτείνεις οτι πρέπει να κάνει το κράτος για τους μετανάστες; Το θέμα σε αυτό το δεύτερο ερώτημα είναι η κρατική διαχείριση ενός περίπλοκου ζητήματος.

Τα δύο ζητήματα έχουν διαφορετικό επίδικο  και διαφορετικούς πρωταγωνιστές

Το πρώτο:

Το ηθικό  ζήτημα που τίθεται από τον   Ικέτη, είτε τίθεται σε μια συλλογικότητα είτε σε ένα πρόσωπο , είναι πάντα ως πράξη , «πέραν» του νόμου, «πέραν» της γενικής πεποίθησης, γιατί τελικά ο μοναδικός κριτής είναι η συνείδηση του Οικοδεσπότη. Αν το αίτημα του  Ικέτη έρθει στην αντίληψη μου , τελικά δεν υπάρχει παρά μόνο η ηθική μου στάση και αυτή μόνο  έχει αξία. Δεν έχει αξία ούτε η έκκληση του Ικέτη  ,γιατί  ο οικοδεσπότης έχει να αντιμετωπίσει μόνο τη συνείδηση του. Και οι φίλοι των μεταναστών κέρδισαν το ηθικό στοίχημα με τον εαυτό τους. Τελεία και παύλα! Οι μοναδικοί   συνεπείς είναι οι εθελοντές αντι-ρατσιστές που βοήθησαν τους μετανάστες της Κρήτης. Είναι συνεπείς σε σχέση με την ηθική αυτοδέσμευση τους να βοηθήσουν κάθε μετανάστη - ικέτη  και οποιαδήποτε κριτική προς το «Δίκτυο» είναι εκ του πονηρού. Με την ίδια λογική θά έπρεπε να καταδικάσουμε και την εκκλησία που κοινωνεί τους καταδικασμένους παιδεραστές. Η ανθρωπιστική βοήθεια είναι πέραν των νόμων.

Συμπέρασμα:  όποιοι, όπως ,ό,τι και τσαπατσούλικο έκαναν, βοηθώντας μετανάστες, έπραξαν το καθήκον τους και ,εν ονόματι της ελληνικής κοινωνίας , ανέδειξαν μια ηθική στάση που μας αρμόζει ως στάση πολιτισμένης κοινωνίας. Έχω μόνο σεβασμό και ευχαριστίες στους εθελοντές της βοήθειας των μεταναστών.

Το δεύτερο :

Είναι το κρατικό, το  τεχνικό ζήτημα της διαχείρισης αυτού του επεισοδίου. Αυτό το ζήτημα έχει μια ειδική σχέση  με την Ικεσία. Είναι πάντα , γενετικά, δομικά «στενότερο» από το πρώτο , το ηθικό ζήτημα . Γιατί, όποια  τεχνικά και νομικά όρια και αν τεθούν , το ηθικό δίλλημα θα τα υπερβεί. Εξάλλου  αυτή είναι η καταξίωση της ηθικής επιλογής , δηλαδή να  είναι «επέκεινα» του νόμου. Ό,τι και να κάνουν οι νομικοί, οι κρατικοί υπάλληλοι, οι διαχειριστές, οι πολιτικοί, θα  ευρίσκεται πάντοτε  σε  υστέρηση .

Τα δύο αυτά ξεχωριστά επίπεδα ανάλυσης  συμφύρονται στον επίπεδο τηλεοπτικό λόγο και η σύγχυση επιτείνεται. Κατηγορείται το Δίκτυο για αυτό που πρέπει να κάνει- και ορθά έκανε-, γιατί κρίνεται σαν  κρατικός διαχειριστής  και οι κρατικοί διαχειριστές οχυρώνονται πίσω από μια ηθικολογία για να μην αποκαλυφθεί η αδυναμία τους.

Ωστόσο, όταν περνάμε στην τεχνική κρατική διεκπεραίωση υπάρχουν μια σειρά από ερωτήματα :

Υπάρχει μεταναστευτικό πρόβλημα στην Ελλάδα;

Όχι υπάρχει κάτι πολύ πιο σοβαρό. Υπάρχει ανθρωπιστική και γεωπολιτική κρίση σε μια χώρα της Ευρώπης. Μεταναστευτικό είναι το πρόβλημα στην εξωτερική ονομασία του, αλλά η ουσία του είναι ανθρωπιστική και γεωπολιτική. Η περιγραφή είναι περιττή. Οι αριθμοί σαφείς και οι προβλέψεις επίσης. Η Ελληνική επικράτεια βρίσκεται σε συνθήκες Νταρφούρ .Λόγω του μεγέθους του το ζήτημα δεν λύνεται με «έξυπνες» ,«φθηνές» λύσεις, μέσω ενός παραγωγικού management. Καμία από τις προτεινόμενες εθνικές λύσεις δεν το λύνει. Ο τοίχος πιθανόν να λειτουργήσει ως γενική αποθάρρυνση , αλλά θα μεγαλώσει το κόστος «εισόδου» για τους ίδιους τους απελπισμένους. Η γενικευμένη παροχή ασύλου  θα λειτουργήσει σαν  γενική ενθάρρυνση προς ένα τεράστιο, πολλαπλάσιο, δυνητικά ,αριθμό μεταναστών. Τεχνικά ,ολοκληρωμένη λύση της ανθρωπιστικής και γεωπολιτικής κρίσης δεν υπάρχει. Δεν την έχει το Ελληνικό Κράτος. Είναι απλό, όσο απλό είναι ότι οι εφορίες δεν εισπράττουν  και ότι τα αυθαίρετα κτίζονται. Γιατί είναι κακό να το παραδεχθούμε; Τα κράτη είναι μηχανήματα με εξαρτήματα, αυτοματισμούς, ροές, διαδικασίες, μετατροπείς  και "εξόδους". Αν κάτι δεν πάει καλά το μηχάνημα δεν δουλεύει. Ε ,λοιπόν το Ελληνικό μηχάνημα «χάνει λάδια».

Θα ήταν ανοησία , εμείς οι ιστολόγοι, να παριστάνουμε το Ελληνικό Κράτος  και να προτείνουμε λύσεις. Ωστόσο νομίζω ,πως μπορούμε να προσεγγίσουμε το πρόβλημα μέσω μιας μεταφοράς .

Η πρώτη ιδέα που μου έρχεται είναι η μεταφορά  της φυσικής καταστροφής.Η Αυστραλία, μια χώρα με καλύτερη οργάνωση ,σχεδόν, επιβάλλει τρομερούς φόρους για να συνέλθει από μια φυσική καταστροφή. Η καταιγίδα στην Ορλεάνη διάλυσε μια πολιτεία με ΑΕΠ σχεδόν όσο το μισό της Ελλάδας. Η κρατική αδυναμία δεν είναι ταμπού , γι 'αυτό το αδύναμο κράτος καλεί σε βοήθεια τους πάντες.

Από την άλλη πλευρά ,όταν μιλάμε για κρατικές πολιτικές αντιμέτωπες με ανθρωπιστικά και γεωπολιτικά ζητήματα , ασθενεί και η πόλωση δεξιά  - αριστερά. Γιατί αυτή η πόλωση προϋποθέτει την ύπαρξη ρήξης εντός ενός πεδίου που σταθεροποιεί τους πόλους της ρήξης  και το πεδίο αυτό είναι ό,τι εννοούμε "εθνος -κράτος"  Εδώ τίθενται σε αμφιβολία τα όρια και οι δυνατότητες υπεράσπισης αυτού του "έθνους-κράτους". Το υφιστάμενο πρόβλημα μπορεί να λυθεί μόνο με μια ακόμα μεταφορά.

Η δεύτερη ,λοιπόν, ιδέα που μου έρχεται είναι η  μεταφορά της «άτυπης συμφωνίας Μεταξά Ζαχαριάδη» και  δεν είναι άλλη από την  άρρητη ,ελάχιστη συναίνεση για την υπεράσπιση του έθνους- κράτους  επί του οποίου διεξάγεται η αντιπαράθεση δεξιάς αριστεράς.

Το λεγόμενο μεταναστευτικό υπερβαίνει τα δικά μου εργαλεία προσέγγισης. Δεν το κατέχω. Ως ηθικό ζήτημα είναι λυμένο από την ηθική στάση των αντιρατσιστών φίλων των μεταναστών. Ως κρατικό ζήτημα , μόνο σαν σεισμό μπορώ να το δω .Σε ό,τι  αφορά την ευρύτερη του διάσταση, το ζήτημα της κυριαρχίας ένος "εθνους κράτους", θα μπορούσα να το δω μέσω της  ειρωνικής, αδιανόητης ταύτισης ενός δικτάτορα και του φυλακισμένου αντίπαλου του ,που τελικά συνεργάστηκαν για την διάσωση του κοινού επίδικου τους.

A.Badiou και μεταρρυθμιστική αριστερά:Μέρος πρώτο

Στο LLS ένα ιστολόγιο με σαφείς αναζητήσεις στον χώρο της φιλελεύθερης και μεταρρυθμιστικής αριστεράς, ασχολούμαστε , εδώ και καιρό, με την σκέψη και το έργο του ΑΒ. Θα έλεγα ότι το ενδιαφέρον μας αποκτά εκθετική μορφή, καθώς όσο περισσότερο βλέπουμε αυτήν την σκέψη ,τόσο πιστεύουμε ότι η ανανεωτική «αναθεωρητική» αριστερά έχει να κερδίσει.


Προκύπτει όμως ένα εύλογο ερώτημα

Είναι δυνατόν ένας φιλόσοφος με ρητή αναφορά στον Μαοϊσμό, με διακηρυγμένη αντίθεση με τις διαδικασίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας, να αποτελεί πηγή έμπνευσης και προβληματισμού για ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό χώρο; Για το ενδιαφέρον αυτό , και την λογική του παραθέτω μερικές σκέψεις

Στην σύγχρονη ελληνική ιδεοκίνηση , σημειώνονται ενδιαφέρουσες και σημαντικές αναζητήσεις. Οι αναζητήσεις αναδύονται σε περιοδικά και εφημερίδες με αξιοπρόσεκτη παραγωγή . Παρά ταύτα αυτές οι αναζητήσεις σπάνια μετατρέπονται σε δομημένο διάλογο, σε μια στοιχειωδώς θεσμισμένη αντιπαράθεση, σε μια εμπλουτιστική αντιμαχία. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι ο διανοητικός δυναμισμός , εξαντλείται σε μοναχικές αναζητήσεις , σε μια πολλαπλότητα εξαιρέσεων. Γιατί; Παρά τις κατά καιρούς διακηρύξεις δημιουργικότητας, ανοικτού διαλόγου, αναζητήσεων κλπ κλπ ο διάλογος , ως δομή, ως αρχιτεκτονική, ως άρθρωση απόψεων και επιχειρημάτων παραμένει καθηλωμένος στο 1930. Είναι δέσμιος μιας εκδοχής Ιστορικού Υλισμού αλά ΕΣΣΔ, όπου η αναζήτηση των ιδεών έχει μια διπλή μορφή:

Αφ’ ενός μεν, αναζητείται ένα ενιαίο, συμπαγές, σχεδόν ολοκληρωτικό πλέγμα ιδεών το οποίο επικαθορίζει τα πάντα

Αφ’ ετέρου αναζητούνται διαδικασίες καθαρισμού, αποστείρωσης αυτού του συμπαγούς πλέγματος ιδεών από ανώφελες μολύνσεις παρανοήσεις , διαστρεβλώσεις .

Στην διπλή αυτή μορφή σκέψης, τα πάντα συμπιέζονται , πακετάρονται στην φόρμα ενός «ισμού». Πχ. Η σκέψη του ΑΒ δεν υπάρχει, ως ανοικτό πλέγμα εξελισσόμενων ιδεών, προσεγγίσεων μεθοδολογιών, αλλά ως ενιαίος «Μπαντουισμός» ο οποίος περιλαμβάνει το έργο του εννοούμενο ως «σώμα», τις δηλώσεις του που είναι επέκταση αυτού του «σώματος», τις δράσεις του που το υλοποιούν κλπ κλπ. Είναι φανερό πως μια περιοριστική και αμυντική ανάγνωση του «μεταμοντέρνου» του μερικού, του περιστροφικού έχει οδηγήσει ανακλαστικά σε μια ιδεολογική περιχαράκωση αναζήτησης μιας ολικής αυθεντίας.

Κι’ όμως όποιος προσέξει σήμερα η σύγχρονη αριστερά είναι συνεχώς περιστροφική, ερευνητική, ακομπλεξάριστη, και έτσι οφείλει να είναι. Αλλιώς ουσιαστικά θα αναμασά ιδεολογήματα που αν τα μεταφράσεις στην καθομιλουμένη παραπέμπουν απ’ ευθείας και μονοσήμαντα στην Β.Κορέα. Τα παραδείγματα πάμπολλα. Ο Negri καταδύεται στο Σπινοζικό πλήθος ο Ζιζεκ έχει χάσει και ο ίδιος τον λογαριασμό με τις περιδινήσεις του. Απέναντι σε αυτές τις γόνιμες αναζητήσεις η ενδογενής ιδεοκίνηση στέκεται αμήχανη. «Ρονταρισμένη» στους «ισμούς» του 1930, αναζητά ανύπαρκτες συνέπειες, φαντασιακές ολικές λύσεις, και κατασκευάζει ιδεολογικά φαντάσματα τα οποία αμέσως μετά μπορεί να κατακεραυνώσει εκ του ασφαλούς. Τα κλισέ επικρατούν. Ο Negri μεταφράζεται από αναρχικές εκδόσεις ενώ ο ίδιος μας κάλεσε να ψηφίσουμε Ναι στην πρώτη Ευρωπαική συνθήκη τοποθετούμενος στα «δεξιά» ακόμα και του Γαλλικού Σοσιαλιστικού κόμματος , ο Ζιζεκ μιλά προσκεκλημένος του Αριστερού Βήματος, όταν ο ίδιος τοποθετεί τον Μπλαιρικό τρίτο δρόμο στις νόμιμες αριστερές ευρωπαϊκές αναζητήσεις ,για να πούμε μια από τις δεκάδες αντιφατικές προσεγγίσεις του. Τα παραδείγματα δεν τίθενται για να τοποθετήσουν τους ανωτέρω κάπου αλλά για να αναδείξουν το εύρος , την ευρηματικότητα, και την γονιμότητα των αναζητήσεων. Δεν υπάρχουν «ισμοί» δεν υπάρχουν συμπαγή σώματα ιδεών, και αν δεν υπάρχουν οφείλουν να μην υπάρχουν, γιατί αλλιώς τα βασικά μιας «συνεπούς» αριστεράς , τα λέει καλύτερα από τον καθένα το ΚΚΕ .Για αυτό άλλωστε επιβραβεύεται, για αυτό υπάρχει τόσο δυνατό και ζωντανό, όσο τα δημοτικά τραγούδια . Έχουν μεγάλη και ρέουσα σημασία για την ανακούφιση της καθημερινότητας, αλλά και την απόλαυση, αλλά αποτελούν το ένα μέρος της μουσικής μας ζωής που οφείλει να έχει μια άγκυρα στο παρελθόν. Η σύγχρονη μουσική όμως έχει ανάγκη από όλα τα ρεύματα τα πιο σύγχρονα, τους πιο σημαντικούς πειραματισμούς έτσι για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε και να εξελίξουμε και το δημοτικό.

Με αυτήν την οπτική η σκέψη , το έργο του ΑΒ ,αλλά όχι ο ίδιος ο ΑΒ ως διαχειριστής του έργου του, μας αφορούν. Μας αφορούν γιατί δείχνει το δρόμο μιας σχεδόν εκκεντρικής, μιας εκρηκτικής αναθεώρησης, η οποία παράγει πολλά και ιδιότροπα προτάγματα. Αλίμονο αν εγκλωβιστεί η σκέψη του ΑΒ, στα συμπεράσματα και τις ιδέες που ο ίδιος ο ΑΒ αντλεί από το έργο του. Αυτό είναι τόσο σημαντικό που υπερβαίνει και τον ίδιο. Πρόκειται για κάτι ανάλογο με το έργο του Heidegger, το οποίο ευτυχώς η σύγχρονη σκέψη δεν άφησε να διαχειριστεί ένας δειλός, ποταπός αμετανόητος φιλοφασίστας, ένα ανάξιο ανθρωπάκι που ήταν ο ίδιος ο Heidegger.Ο ΑΒ δεν είναι αυτής της ποιότητας τύπος, αλλά και αυτός ουσιαστικά εκπτωχεύει το έργο του, με το να το μεταφράζει ως πολιτικό πρόταγμα για αποχή από τις εκλογές, αποχή από τον επίσημο συνδικαλισμό. Επειδή μας καλεί σε αποχή από τις εκλογές , αυτό δεν σημαίνει ότι το έργο μονοσήμαντα μας οδηγεί εκεί. Άλλωστε και κανένας από τους πιο θερμούς υποστηριχτές του ΑΒ δεν παραλείπει να παραθέσει μια σειρά από αντιρρήσεις, ενδοιασμούς και απορρίψεις μέρους και αποσπασμάτων του έργου αυτού. Αν ξεφύγουμε λοιπόν από τα κλισέ και τους μεσοπολεμικούς «ισμούς» ο ΑΒ αποτελεί μια πηγή έμπνευσης. Η ανάλυση του μπαντιουικού έργου εξελίσσεται στο παρόν και προφανώς θα ενταθεί στο μέλλον. Η ανανεωτική αριστερά οφείλει να δει τις γόνιμες πλευρές αυτής της αναζήτησης ως παράδειγμα τολμηρής και ρηξικέλευθης πορείας , χωρίς περιττούς εγκλωβισμούς. Αν ο ΑΒ τολμά αυτές τις τολμηρές αναζητήσεις , τότε που φτάνουν τα όρια της αναζήτησης;

Θα παραθέσω μερικά από τα σημεία , τα οποία εντυπωσιάζουν τον συντάκτη του ιστολογίου

Α.-Η μαθηματική θεμελίωση.

Στο Being and Event και λιγότερο στο πρόσφατο Logics of Worlds , οι έννοιες και οι κατηγορίες δεν απεικονίζονται, δεν μεταφράζονται απλά σε μαθηματικές έννοιες, αλλά ουσιαστικά εδραιώνονται ,εξαρτώνται από την μαθηματική απόδειξη. Η έννοια πχ του Συμβάντος, της Υφαίρεσης θα καταρρεύσουν αν αύριο κάποιος αποδείξει πως οι μαθηματικές αποδείξεις του Cohen για τα Generic Sets, και το Forcing έχουν και ένα στοιχειώδες λογικό , τυπικό ή μαθηματικό σφάλμα. Ακόμη και το πολιτικό πρόταγμα του ΑΒ για μια «πολιτική απόσταση» από το κράτος έχει στέρεα και απ’ ευθείας τεκμηρίωση από την θεωρία των συνόλων. Μάλιστα απεικονίζεται με την μορφή μιας συνάρτησης σε μαθηματική γλώσσα.

Η Μαθηματική κοινότητα έχει μάλλον αγνοήσει το μετα μαθηματικό έργο αυτό. Ωστόσο είναι φανερό ότι τόσο το B&E όσο και το LOW είναι μαθηματικά έργα τα οποία ,δεν γίνονται κατανοητά αν ο αναγνώστης δεν έχει ουσιαστική εμπλοκή με την θεωρία των συνόλων και την θεωρία των κατηγοριών.

Αυτή η δυναμική ,η προκλητική, η ζώσα διεπιστημονικότητα, η οποία φέρνει σε αμηχανία τόσο τους μονομερείς φιλόσοφους με κλασσικό υπόβαθρο όσο και τους μαθηματικούς της τεχνολογίας , δεν αποτελεί μια δυναμική ανανέωση των καλύτερων παραδόσεων της Μαρξιστικής σκέψης η οποία είναι πολυπρισματική, πολυεδρική, πολυεπιστημονική; Αυτός ο μετα μαθηματικός και μετα φιλοσοφικός δρόμος του ΑΒ , δεν μπορεί να γίνει η βάση για πιο εμπειρικές πολιτικές μεθοδολογίες, πρακτικές ανάλυσης , για όλα τα τεκταινόμενα της κοινωνίας;

Ο ΑΒ είναι εξοργιστικά πληθωρικός.

Τα μαθηματικά του μοντέλα , χρησιμοποιούνται για να αναλύσουν, διαδηλώσεις, πολιτικά συμβάντα, μάχες, πόλεις, τομές τέχνης κλπ. Κανένας δεν απαγορεύει ,παρά η έλλειψη τόλμης, τα ίδια τα μοντέλα και οι μετα μαθηματικές εξισώσεις να αποτυπώσουν την σημερινή συγκυρία , της κρίσης, της αμηχανίας. Στον τομέα αυτό υπάρχει μια πραγματική υστέρηση. Εκτός από διάφορες νηπιακές υμνωδίες προς δόξαν του ανύπαρκτου Μπαντιουσμού, απουσιάζουν απελπιστικά οι γόνιμες επεκτάσεις του πολιτικομαθηματικού φορμαλισμού , η χρήση των εννοιών αυτών , για την αναδιατύπωση των ζητημάτων της συγκυρίας.

Ο μετα μαθηματικός λογισμός του ΑΒ προς το παρόν προκαλεί αμηχανία , και απορία. Λίγες προσπάθειες γίνονται για την εμβάθυνση του ενώ το σώμα των main stream πολιτικών φιλοσόφων το προσπερνά ή το προσεγγίζει μέσω διαφόρων απλοποιήσεων. Εξ’ άλλου ο συνδυασμός Αριστεράς, Μαθηματικών, Φιλοσοφίας , αρθρωμένος στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο , δεν είναι και εύκολος να ξαναβρεθεί.

Το Ελληνικό αναγνωστικό κοινό αδικείται κατάφορα από την έλλειψη μεταφράσεων του Being and Event και του Logic of Worlds ,καθώς δεν είναι δυνατόν να περιγραφεί η επινοητικότητα των έργων η οποία φλερτάρει με την εκκεντρικότητα και ίσως και τις «ψευδοεπιστήμες».

Αλλά για το θέμα θα συνεχίσουμε προσεχώς.


Συνδέσεις:
Ανύπαρκτος Μπαντιουισμός: Κριτική του Alberto Toscano
 
Ανύπαρκτος Μπαντιουισμός: Κριτική του S Zizek για το Logic of Worlds
 
Ανύπαρκτος Μπαντιουισμός: Κριτική του Peter Hallward
 
Ομιλίες του Α Badiou στην Αθήνα
 
Σημειώσεις για τον μαθηματικό λογισμό του A.Badiou
 
Logics of Worlds
 
Being and Event
 
LLS : Αναρτήσεις για τον Α Badiou

Οι ομιλίες του Α Μπαντιού στην Αθήνα και ένα εισαγωγικό σημείωμα του Δ.Βεργέτη

Οι ομιλίες του Αλέν Μπαντιού στην Αθήνα


• Πέμπτη 27 Ιανουαρίου, στις 7.30 μ.μ., στο Γαλλικό Ινστιτούτο,
«Μορφές της γυναικείας υποκειμενικότητας στο σύγχρονο κόσμο». Από τις 5.30 μ.μ. έως τις 7 μ.μ. θα διεξαχθεί στρογγυλή τράπεζα με τους: Φιλίπ Πετί, Δήμητρα Πανοπούλου και Δημήτρη Βεργέτη.

• Παρασκευή 28 Ιανουαρίου, στις 6.30 μ.μ., αμφιθέατρο ΜΑΧ, Πολυτεχνείο
«Η κρίση του καπιταλισμού και η ιδέα του κομουνισμού»
• Σάββατο 29 Ιανουαρίου, στις 11.30 π.μ.

Θεωρητικό σεμινάριο με θέμα «Εισαγωγή στις Λογικές των Κόσμων»

Στις ομιλίες θα υπάρχει παράλληλη μετάφραση στα ελληνικά.


Ο πυρήνας της πολιτικής σκέψης του Μπαντιού


Του Δ. Βεργέτη*

Ο Μπαντιού είναι ο στοχαστής που εισήγαγε στην πολιτική τη διάσταση του υποκειμένου, συναρθρώνοντας αυτές τις δύο έννοιες τις οποίες ο εμπειρισμός, ο οικονομισμός, η ιδεολογία του εργατισμού και ο φιλοσοφίες της συνείδησης είχαν αποσυνδέσει. Διόλου τυχαία η κατηγορία για υποκειμενισμό αποτελούσε αιτία προγραφής σε όλα τα ΚΚ. Η λέξη δεν ήταν τελείως άγνωστη στο κλασικό λεξιλόγιο. Στον Μπαντιού, όμως, δεν παραπέμπει σε κάποιο κοινωνιολογικό δεδομένο ή μια οργανωμένη συλλογικότητα, που θα προϋπήρχαν της πολιτικής, αλλά σε ένα ετερογενές και εύθραυστο μετασυμβαντικό μόρφωμα με μεταβλητή γεωμετρία. Το υποκείμενο συγκροτείται μέσα από πολιτικές χειραφέτησης, που έχουν ως γενέθλιο λίκνο όχι την τοπική της παραγωγής και τις συστημικές αντιθέσεις της, αλλά μια συμβαντική ρήξη, της οποίας η εστία δεν είναι δομικά προδιαγεγραμμένη. Το υποκείμενο δεν έχει ως υπόστρωμα μια ομοιογενή κοινωνική κατηγορία ή μια λειτουργική συνιστώσα των τρόπων παραγωγής, που θα τελούσε σε κατάσταση ιδεολογικής ύπνωσης και θα ενεργοποιείτο πολιτικά με έγχυση ταξικής συνείδησης αναλαμβάνοντας τον τελεολογικά καθορισμένη ιστορική αποστολή της.

Το πολιτικό υποκείμενο δεν προκύπτει από την αφύπνιση της συνείδησής του και την ταύτισή του με τα δεδομένα της. Δεν είναι μια μορφή συνείδησης, αλλά μια διαδικασία που υλοποιεί και επεκτείνει μέσα στον κόσμο τις δυνητικές και ανατρεπτικές συνέπειες ενός συμβάντος. Επ’ αυτού οι θέσεις του Μπαντιού συνιστούν τη σημαντικότερη αναγεννητική τομή στην ιστορία της μαρξιστικής σκέψης. Ο Μπαντιού οδηγήθηκε σ’αυτές διαπιστώνοντας ότι ο απολογισμός των επαναστάσεων και των πρωτοποριών, εντός και εκτός της Ευρώπης, δεν αφήνει περιθώρια επιστροφής στις σωτηριολογικές προσδοκίες της αφυπνισμένης ταξικής συνείδησης. Από μια άποψη, το συμβάν αποτελεί απάντηση στη μελαγχολία αυτού του απολογισμού αλλά και στα νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα για το τέλος της ιστορίας και της πάλης των τάξεων μετά το κλείσιμο της ιστορικής περιόδου των κλασικών επαναστάσεων υπό την καθοδήγηση των ΚΚ.

Πολιτική, κράτος, κοινοβουλευτισμός

Η συμβαντική σύζευξη της πολιτικής και του υποκειμένου στον Μπαντιού αναδεικνύει την ανεξάλειπτη αντινομία ανάμεσα στην πολιτική και το κράτος όσο και ανάμεσα στην πολιτική και την κοινοβουλευτική δημοκρατία δυτικού τύπου, «τον καπιταλο-κοινοβουλευτισμό». Η αμφισβήτησή της έχει πυροδοτήσει διεθνώς περιπαθείς συζητήσεις, αλλά και μαινόμενες καταγγελίες συχνά βασισμένες σε παραχαραγμένα στοιχεία, που θυμίζουν σταλινικές δίκες-όπως διαπιστώσαμε και στην εγχώρια αρθρογραφία. Επιβάλλεται να αντιληφθούμε το στρατηγικό διακύβευμα της διαφοράς. Ελλείψει χώρου ο διπλός αντίλογος θα είναι συνεπτυγμένος.

1. Στον Μπαντιού έχουμε μια φιλοσοφική επανάσταση που η επίπτωσή της δεν εξαντλείται στην αποδέσμευση της πολιτικής από την υπερβατική εγγύηση της Ιστορίας και την κοινωνιολογική ουσιοποίηση των τάξεων. Προεκτείνεται σε μια ρηξικέλευθη σύλληψη της πολιτικής ως «γενολογικής διαδικασίας σε ρήξη με τις προγραμματικές εμμονές του κόμματος – κράτους. Συναντάμε εδώ τον αξιωματικό πυρήνα της πολιτικής σκέψης του Μπαντιού, όπου διακυβεύεται η ιστορική επανενσωμάτωση της πρωταρχικής, αυθεντικής έμπνευσης του Μαρξ: η ετεροτοπία της πολιτικής σε σχέση με το κράτος ως Γη της επαναστατικής Επαγγελίας. Ως γενολογική διαδικασία η πολιτική στοιχειοθετείται σε ατέρμονη υφαίρεση από τις συντεταγμένες του κράτους. Αντίθετα αποσυντίθεται και απονεκρώνεται μέσα στην υπονομευτική αλληλεγγύη, που της προσφέρουν οι μηχανισμοί του κράτους, αντί να απονεκρώνεται αυτό από την ανατρεπτική εμβέλειά της. Ανάμεσα στη γενολογικότητα (gιnιricitι) της πολιτική και τη δομικότητα του κράτους η ασυμβατότητα αποδείχτηκε ιστορικά διαλυτική για το πολιτικό υποκείμενο. Όπως σημειώνει αλλού ο Μπαντιού, «το φιάσκο όλων των παραλλαγών του κόμματος-κράτους που προήλθαν από την τρίτη Διεθνή, ανοίγει έναν ορίζοντα επανεξέτασης σ’ ό,τι αφορά την ουσία του πολιτικού υποκειμένου».

2. Για τον Μπαντιού η δημοκρατία, και στις πλέον εξιδανικευμένες και ριζοσπαστικές εκδοχές της, με μόνη εξαίρεση την άμεση δημοκρατία, δεν παύει να αντιστοιχεί σε μια μορφή κράτους. Παραμένει μη αποσυνδέσιμη από μορφές θεσμικής κωδικοποίησης της άσκησής της. Το ζητούμενο για τον Μπαντιού είναι η πρόταξη μιας αξίωσης ισότητας. Η ισότητα, αντιτείνουν οι θεματοφύλακες του νεοφιλελευθερισμού , είναι ανεύρετη, ανέφικτη, ανεντόπιστη. Πράγματι, συνηγορεί ο Μπαντιού, και γι αυτό το λόγο δεν μπορεί να υπάρξει παρά ως διακύβευμα μιας συμβολικής και επιτελεστικής θέσμισης υπό μορφή «διακήρυξης». Μόνο η σημαίνουσα κατάφαση αφήνει το διατρητικό ίχνος της διαφοράς, και ειδικότερα της συμβαντικής διαφοράς, μέσα στην εμπεδωμένη ομοιοστασία της πραγματικότητας. «La postulation ιgalitaire», όπως την ονομάζει, έχει ως ορίζοντα όχι τη δημοκρατική ή σοσιαλιστική θέσμιση του κράτους, αλλά την οριακή απορρόφησή του μέσα στην «κοινότητα των ίσων», μέσα στον «ελεύθερο συνεταιρισμό» των πολιτών που οραματιζόταν ο Μάρξ. Ουτοπική εμμονή; Απομένει ότι οι σύγχρονες πολιτικές χειραφέτησης που φέρνουν στο προσκήνιο τα νέα κινήματα θα ήταν αδιανόητο να έχουν ως πυξίδα τους ένα φαλκιδευμένο ιδεώδες αποδεκτής ανισότητας. Οι πολιτικές χειραφέτησης είναι ασυμβίβαστες με τον πραγματισμό των ήπιων ανισοτήτων, που ευαγγελίζονται οι λάτρεις της σοσιαλδημοκρατικής συναλλαγής.

* Ο Δημήτρις Βεργέτης είναι ψυχαναλυτής, διευθυντής του περιοδικού αληthει

Πηγή : "Εποχή" σύνδεση εδώ

Γιωταχής , ένας ασυνεπής θεατής του Dario Fo .Κατασκευαστής δρόμων , ένας ασυνεπής entrepreneur

Τελικά το μοναδικό κίνημα πολιτών που διογκώνεται είναι αυτό των Γιωταχήδων .Με αυθεντικές λειτουργίες αυθόρμητης οργάνωσης εξαπλώνονται παντού και «σηκώνουν μπάρες».


Αν υποθέσουμε ότι Γιωταχής είναι ένας τίτλος που ο καθένας αποκτά αν οδηγά αυτοκίνητο, τότε μπορώ να πω με ασφάλεια πως την βάψαμε. Στατιστικά ο μέσος ανώνυμος Γιωταχής είναι ένα άτομο εγωπαθές στα όρια της παράνοιας, ακοινώνητο , ρυπαρό και αυτοκαταστροφικό. Καταλαβαίνει μόνο από μπάτσους, βρίζει τους πεζούς και τους ποδηλάτες, δεν παραχωρεί προτεραιότητα, πετάει τσιγάρα και αποτσίγαρα στους δρόμους, και οδηγά αξιοποιώντας όλες τις δυνατότητες για να πλουτίσουν τα καταστήματα ειδών αναπηρίας και τα γραφεία τελετών. Ο μέσος ανώνυμος Γιωταχής δεν φτάνει που υπάρχει, θέλει να κάνει και πολιτική…. Αν υποθέσουμε όμως ότι Γιωταχής που δεν πληρώνει είναι ένα υποσύνολο της μεγάλης ομάδας, μια εξαίρεση του κανόνα ,και δεν είναι παρανοϊκός ,ρυπαρός, ακοινώνητος όπως οι λοιποί, τότε μπορούμε να συζητήσουμε την περίπτωση του.

Τυγχάνει να είμαι από αυτούς που δεν πληρώνουν διόδια τακτικά. Εννοείται πως εκουσίως ακουσίως ανήκω στην γενική κατηγορία των Γιωταχήδων .Τα διόδια για μένα είναι ένα έκτακτο έξοδο. Έμαθα όμως προχθές από ένα φίλο μου ότι για την διαδρομή Αθήνα Καλαμάτα , όταν περατωθεί, θα πληρώνει διόδια σε έξι σημεία, και θα έχει συνολικό κόστος περίπου 35 Ευρώ. Καθώς ο φίλος μου πάει τουλάχιστον δυο φορές το μήνα στην Καλαμάτα, τότε ο λογαριασμός του γίνεται αξιοπρόσεκτος καθώς θα θέλει περίπου 1000 Ευρώ τον χρόνο διόδια! Αν υποθέσουμε τώρα ότι πολλοί λόγω εργασίας πληρώνουν διόδια καθημερινά τότε αυξήσεις 20 ή 30 % σημαίνουν σημαντικές δαπάνες επιπλέον .Η αντίδραση είναι εύλογη.

Ακόμα πιο εύλογη γίνεται καθώς οι ροές χρήματος που δημιουργούν οι νέοι δρόμοι είναι περίεργοι. Οι κατασκευαστές με «έξυπνα» συμβόλαια στο χέρι, δηλαδή με συμβόλαιο που εξασφαλίζουν τα έσοδα τους από το κράτος, προσέρχονται στις τράπεζες και δανειοδοτούνται για τα έργα, τα οποία όμως παράλληλα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ με κρατική συμμετοχή. Ωραία «μπίζνα». Το κράτος βάζει ένα μέρος από τα λεφτά, τα υπόλοιπα η ΕΕ, και με το συμβόλαιο ανά χείρας ο κατασκευαστής παίρνει τα υπόλοιπα δάνειο, κατασκευάζει το δρόμο, και ξεπληρώνει σε τριάντα χρόνια. Καπιταλισμός της « καινοτομίας» , της «επινόησης», και των «γνήσιων entrepreneurs» , δηλαδή αλά Ελληνικά. Τα λεφτά βγαίνουν με το τσουβάλι μόνο και μόνο από μια κρατική ρύθμιση και τίποτα άλλο. Τι ακριβώς ρισκάρει ο υποτιθέμενος επενδυτής αδυνατώ να καταλάβω.

Έρχονται λοιπόν οι «καλοί» Γιωταχήδες , ως υποσύνολο του λούμπεν υπόκοσμου που ονομάζεται Γιωταχής και δεν πληρώνουν. Ουσιαστικά αυτό που κάνουν είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και ευπρόσδεκτο από την σκοπιά μιας οικονομίας της αγοράς. Εκεί που ο υποτιθέμενος κατασκευαστής «επένδυσε» με ένα ρίσκο Χ (όλοι ξέρουμε ότι είναι μηδέν) οι «δεν πληρώνω» αυξάνουν το ρίσκο αυτό σε Χ+Ψ .Ας πούμε είσαι εισαγωγέας κλιματιστικών έχεις στοκάρει για το καλοκαίρι και το καλοκαιράκι είναι δροσερό. Φίλε τι να κάνουμε “this is business” .Όταν είσαι στην αγορά των κλιματιστικών εξαρτάσαι και από τον καιρό. Ομοίως λοιπόν και οι κατασκευαστές και τελικά ιδιοκτήτες δρόμων , αν θέλουν να παριστάνουν τους σύγχρονους “entrepreneurs” ευρίσκονται αντιμέτωποι με κάτι αναπάντεχο, απρόβλεπτο, εκτός σεναρίου. Καλούνται λοιπόν να το λύσουν , να το αντιμετωπίσουν.

Το κίνημα των «δεν πληρώνω» έχει μια ιδιαιτερότητα γιατί θα αναδείξει και τα όρια , τις δυνατότητες ενός ολόκληρου πλέγματος συμφερόντων που κινείται γύρω από τον κατασκευαστικό τομέα. Είναι πιθανόν να καταφύγουν σε κλασσικές κλεπτοκρατικές κρατικιστικές λύσεις του τύπου, δεν αυξάνω τα διόδια αλλά αυξάνω τον χρόνο εκμετάλλευσης. Δηλαδή εισπράττουμε τα ίδια, αλλά με μικρή καθυστέρηση. Πρόκειται για την πιο πιθανή λύση γιατί είναι και αυτή που «θα μασήσουν» πιο εύκολα οι Γιωταχήδες. Θα δουν ακυρωμένες αυξήσεις ,δεν θα δουν περίεργους όρους σε νέα συμβόλαια. Εξ’ άλλου οι κλεπτοκρατικές κρατικιστικές λύσεις είναι και οι πιο εύπεπτες από την κοινή γνώμη γιατί είναι εθισμένη σε αυτού του τύπου το «επιχειρείν». Το λιγότερο πιθανό είναι ο «κατασκευαστής επενδυτής» να λειτουργήσει ως σύγχρονος επιχειρηματίας που θα ανασταθμίσει το ρίσκο , θα το επιμερίσει χρονικά, θα ανασχεδιάσει και θα δράσει. Πχ Αν αντί για διόδια έβγαζε συσκευές διοδίων , όπως αυτές της αττικής οδού, που να είχαν ένα πρόγραμμα επιπέδου α δημοτικού για μικρή εταιρείας πληροφορικής όπου το ποσό της κάθε διόδου θα μειωνόταν με αλγόριθμο όσο πυκνές είναι οι δίοδοι σε ένα διάστημα 2 μηνών, τότε θα τα «έπαιρνε» από μένα που ταξιδεύω που και που και δεν θα χρέωνε τον «τακτικό» πελάτη του που διαμαρτύρεται. Έδωσα ένα παράδειγμα, και προφανώς άμα βάλουν το μυαλό τους κάτι θα βρουν.

Ωστόσο όλο το κλίμα, και η τοποθέτηση του ζητήματος από τους «δεν πληρώνω» , δεν ευνοούν καμία ορθολογική λύση. Οσονούπω ο Μπόμπολας θα τα πετάξει κανένα προβοκατόρικο ρεπορτάζ στο Έθνος, θα το αναπαράγει το Mega, ο Ρέπας θα καταλάβει το υπονοούμενο, θα ανακοινώσει το πάγωμα των αυξήσεων, δεν θα ανακοινώσει την επιμήκυνση της σύμβασης και ούτε γάτα ούτε ζημιά.

Διακριτές διαφωνίες,αφανείς συμφωνίες και η ελπίδα διάψευσης μιας ετικέτας.

Την Κυριακή (16/1) παρακολουθήσαμε με ενδιαφέρουσα εκπομπή στην Νετ με οικοδεσπότη τον Φυντανίδη.Από την μια πλευρά οι Θεοδωρόπουλος, Μανδραβέλης,Παπαβασιλείου, Μάρκαρης και από την άλλη οι Βαρουφάκης ,  ο αναπληρωτής καθηγητής συνταγματικού δικαίου Σταύρος Τσακυράκης και η αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Καταναλωτών, Μαρία Λιακοπούλου.


Η αντίστιξη ήταν ενδιαφέρουσα. Ακούσαμε δυο διαφορετικές αφηγήσεις για την κρίση. Από την μια η κρίση αναγνώστηκε ως απότοκο της ευρύτερης Νεοελληνικής καχεξίας, ως αποτέλεσμα των αναχρονιστικών δομών , ως παράγωγο της έλλειψης οποιασδήποτε αυτοκατανόησης των Ελίτ για τον ρόλο τους, και τελικά το επακόλουθο των στρεβλών φαντασιώσεων της κοινωνίας. Από κάποιον ομιλητή η κρίση χαρακτηρίστηκε ευκταία ,γιατί είναι δυνατόν να λειτουργήσει ως μηχανισμός κάθαρσης. Από την άλλη πλευρά του τραπεζιού ,η κρίση αναλύθηκε ως ευρύτερο οικονομικό παγκόσμιο φαινόμενο, που εδράζεται σε άνισες ανταλλαγές, στην υπερδιόγκωση της χρηματοοικονομικής σφαίρας, και αποσυνδέθηκε από ελληνικές ιδιομορφίες. Σύμφωνα με αυτήν την δεύτερη οπτική το Ελληνικό παράδοξο δεν μπορεί να εξηγήσει το Ιρλανδικό ούτε το Πορτογαλικό πρόβλημα. Για λόγους σύμβασης ας πούμε ότι η πρώτη είναι η κυρίαρχη αφήγηση , αυτή που ενοχοποιεί τις Ελίτ αλλά και τους πολίτες .Είναι η ανάλυση που εύλογα κάποιος θα υποψιαζόταν ότι με την οριζόντια ενοχοποίηση , τελικά αμβλύνει τις αντιστάσεις στην καταιγίδα των μέτρων, ενώ η δεύτερη η πιο πολιτική είναι ο καμβάς μιας οικονομικής προσέγγισης που επικεντρώνεται στην έννοια της διεθνούς καπιταλιστικής κρίσης. Η εκπομπή αυτή ήταν χρήσιμη γιατί όντως , γύρω από αυτές τις δύο αναγνώσεις συσπειρώνονται οι κυρίαρχες δημόσιες αναγνώσεις της εποχής ,βέβαια , με τις προφανείς εσωτερικές τους διαφοροποιήσεις και αντιφάσεις.

Ωστόσο παρά την φαινόμενη διαφορά στην ουσία ,οι δύο αναγνώσεις έχουν μια βαθύτερη συσχέτιση και αλληλοσυμπληρώνονται. Οι δύο πλευρές διατυπώνουν αρχικά μια ριζικά διαφορετική γνώμη, για να «συνεργαστούν» αναγκαστικά σε ένα «δεύτερο χρόνο».

Ας ελέγξουμε τις δύο αφηγήσεις για το πραγματολογικό υλικό τους. Και οι δύο αντλούν κύρος από εμπειρικά αδιάψευστα γεγονότα .

Η σχολή του «Ελληνικού δράματος» βλέπει τον κυνισμό, την αδιαφάνεια, την διαφθορά, την ναρκισσιστική αδράνεια , και την «αρπαχτή» απλωμένα σε κάθετες και οριζόντιες ταξινομήσεις, σαν ένα αποπνικτικό νέφος που τελικά μολύνει όλη την κοινωνία. Δεν έχει άδικο. Όμοια η σχολή της «χρηματοοικονομικής κρίσης» προσκομίζει ατράνταχτα στοιχεία της συγκυρίας, την διεθνή απορρύθμιση, την έρπουσα πτώχευση, την ανεργία, την ανισότητα, και ένα πλήθος οικονομετρικών δεδομένων. Η περιγραφή της επίσης είναι ισχυρή.

Όμως στον «δεύτερο» χρόνο , όταν αναγκαστικά θα διερευνήσουμε το μέλλον και για τις δύο αναγνώσεις αρχίζουν ενδιαφέρουσες περιπλοκές

Το «ελληνικό παράδοξο» νοούμενο ως ιδεολογικό, ηθικό, ζήτημα θα αναζητήσει την θεραπεία του ή σε ένα παλαιομοδίτικο διδακτισμό, ή σε μια ζωντανή κατάθεση παραδειγμάτων σε μια απαρχή δράσεων, υλοποιημένων αντιλήψεων και πρακτικών. Η αναδιάταξη των κωδίκων, των αξιών , των υποδειγμάτων κάπως κάπου πρέπει να γίνει, και πάντως όχι μέσω της Νετ. Αν απορρίψουμε τον διδακτισμό, τότε αναγκαστικά αναμένουμε από την σχολή του «παράδοξου» να γειωθεί στην οικονομική πραγματικότητα εντός της οποίας θα εμφυτεύσει , σπόρους μιας έμπρακτης αναγέννησης. Και τότε θα προκύψει το υπαρκτό πρόβλημα: είναι η ηθική και ιδεολογική ανάταξη ανεξάρτητη από το υλικό περιβάλλον της; Μέσα σε μια καλπάζουσα ανέχεια , είναι δυνατή η αντιστροφή του κλίματος χωρίς πρακτικές επεμβάσεις στην οικονομική σφαίρα ; Η σχολή του «νεοελληνικού παράδοξου» στηλιτεύει, απομυθοποιεί ένα ανθρώπινο τύπο της νεοελληνικής πραγματικότητας, ο οποίος λειτουργεί με πολλαπλά προσωπεία, ανομίες και παρανομίες επενδυμένες με αντιπλουτοκρατικές και άλλοτε αριστερές ρητορείες, ιδιοτελείς κυνισμούς που παίρνουν την μορφή ιδεαλισμού του «κοινού καλού» .Αναρωτιέμαι με ποιους υπαρκτούς ανθρώπινους χαρακτήρες θα οικοδομήσει την νέα ηθική στάση, όταν αυτοί οι πραγματικοί άνθρωποι θα στενάζουν από το βάρος της υλικής πραγματικότητας. Όσο θα ψηλαφούμε το μεσοπρόθεσμο μέλλον, τόσο θα υπάρχει μια αμείλικτη ανάγκη για οικονομικές δομικές αλλαγές.

Αντίστροφα

Η σχολή της «οικονομικής κρίσης» θα αντιμετωπίσει ένα αντίστοιχο εσωτερικό πρόβλημα όταν θα αναμετρηθεί με το μέλλον. Αν η οικονομική ανάλυση απαιτεί δράσεις και εφαρμογές ,πράξεις και αντιδράσεις, τότε αυτές θα είναι ανεξάρτητες από ηθικούς κώδικες και αξίες ; Αν η κρίση είναι «οικονομική» η λύση μπορεί να είναι και αυτή «ταμειακή»; Ας υποθέσουμε ότι η ανάλυση της «καπιταλιστικής κρίσης» γίνει αποδεκτή από την πλειοψηφία των πολιτών. Αν υποθέσουμε ότι όλοι προσέρχονται στα πολιτικά προτάγματα που προκύπτουν από αυτήν ανάλυση , όμως με τον ηθικό και ιδεολογικό εξοπλισμό της προ κρίσεως περιόδου, τότε αυτή η δράση ,αυτή η πρακτική πως μπορεί να είναι αποτελεσματική » ;Αν η οικονομική ανάλυση της κρίσης ως μηχανικό, ως υδραυλικό, ως μετεωρολογικό φαινόμενο ροών και ανισοκατανομών , είναι έγκυρη , τότε οι υπερασπιστές της , όταν θα κάνουν το βήμα στο «δια ταύτα» είναι ,προφανώς, αναγκασμένοι να αλλάξουν γήπεδο και να μεταφερθούν στον χώρο του προβληματισμού του «νεοελληνικού παράδοξου» . Η οικονομική καπιταλιστική κρίση ,αδυνατεί να λυθεί αν δεν μετατραπεί σε ιδεολογικό και ηθικό διερώτημα. Αλλιώς οι προσερχόμενοι στην λύση θα προσέλθουν με τον εξοπλισμό και τα εφόδια της ιδεολογίας του «νεοελληνικού παράδοξου» ,χωρίς καν την αίσθηση του δράματος, όπου απλά η «αντικαπιταλιστική» λύση θα μετατραπεί σε πεδίο πολλαπλασιασμένης ανάδυσης των ιδιοτελιών και των αδυναμιών που αναδεικνύουν , σωστά, οι θεωρίες του «παράδοξου».

Η διαμάχη ,λοιπόν, των αναγνώσεων της κρίσης είναι κάπως επιφανειακή.

Η κάθε ανάγνωση έχει ένα όριο, ένα κατώφλι, που μόλις το περάσει είναι αναγκασμένη να μεταπηδήσει στο έδαφος της άλλης εκδοχής. Η αντίφαση γίνεται φανερή αν υποθέταμε , σε ένα φανταστικό σενάριο, ότι η κάθε εξήγηση ήταν η μοναδική και γινόταν αποδεκτή από όλους. Τότε αυτόματα θα κατέρρεε ως μοναδική κατανόηση της συγκυρίας, γιατί στον μέλλοντα χρόνο αναγκαστικά θα εισήγαγε την αντίθετη της. Αν η κρίση είναι αυστηρά οικονομικά , έστω και αν όλοι πειστούμε για αυτό, τότε η οικονομική αναδιάταξη προϋποθέτει υπερπολλαπλάσιες ανατροπές στην σφαίρα της ηθικής. Αν η κρίση είναι ηθική αλλά και αν όλοι πειστούμε για αυτό, θα χρειαστεί αμέσως να πάρουμε μέτρα συγκεκριμένα και απτά.

Από αυτή την ιδιότροπη ισορροπία των αναγνώσεων, προκύπτει μια ελπίδα. Μάλλον κανείς δεν είναι σε θέση να «τραβήξει» στα άκρα την ανάλυση του και να επωμισθεί και τις συνέπειες της ,έτσι λοιπόν η λύση της κρίσης μάλλον θα έρθει χωρίς να μπορούμε να την κατανοήσουμε, χωρίς να της βάλουμε μια ετικέτα. Φαίνεται πως η υπαρκτή κοινωνία των πολιτών, θα δραπετεύσει από τις ταξινομήσεις , και θα αναζητήσει ταυτόχρονα και τις πρακτικές ρυθμίσεις και τις νέες αξίες. Και προφανώς η κοινωνία έχει μεγαλύτερη φαντασία από τους μελετητές της.