Η εθνική ιστορική αφήγηση και η Ομίχλη

 

 

Η κρίση έχει πυροδοτήσει ένα ορμητικό ρεύμα αναστοχασμού. Δημοσιεύονται   αναλύσεις οι οποίες διαυγάζουν τα αίτια και το μηχανισμό της κρίσης με τη χρήση  διαφορετικών εργαλείων   και εννοιολογικών μεθόδων. Ήταν φυσικό  , επομένως, να εισαχθεί στη σχετική  συζήτηση  η ιστορική διάσταση η οποία αναζητά τα αίτια της κρίσης σε ένα προγενέστερο  χρονολογικό όριο και  στους  παράγοντες παλαιοτέρων  εποχών  οι οποίοι δόμησαν τους θεσμούς και τις πρακτικές. Ας χαρτογραφήσουμε μερικά τέτοια εξηγητικά σχήματα.
Ο Π.Γεννηματάς, στο πρόσφατο βιβλίο του "Ελλάς: Δύση ή Ανατολή"  εντοπίζει με σαφήνεια και τεκμηρίωση τις αιτίες της καχεκτικής  σημερινής πολιτικής κοινωνίας στην περίοδο του Βυζαντίου, στις ιδεολογικές συντεταγμένες  που δημιούργησε το ημιθεοκρατικό καθεστώς υπό την επιρροή της κρατούσας ορθοδοξίας.

Στον Σ.Ράμφο  ( Το αδιανόητο Τίποτα) η αιτία  της ιστορικής  ανεπάρκειας αναζητείται σε ένα βαθύτερο επίπεδο: αυτό της θεολογίας του μοναχισμού όπως αυτή αναπτύσσεται στην Φιλοκαλία. Ο Ράμφος εντοπίζει στη Φιλοκαλία την πηγή ενός αυτοναφορικού συναισθηματικού ναρκισσισμού ο οποίος εδράζεται στη θεολογία του Παλαμα.Ο συναισθηματισμός αυτός ταλανίζει την συλλογική έκφραση των ελλήνων και διαμορφώνει ανορθολογικές συμπεριφορές.

Ο  Γ.Καραμπελιάς  διερευνά ένα  πρωτογενές υλικό  και διατυπώνει την ιδέα ότι ο τεχνολογικός και πολιτικός εξορθολογισμός είχε ήδη αρχίσει στο Βυζάντιο πριν την Δ. Ευρώπη  αλλά η επιβολή  του 1204 σταμάτησε τη διαδικασία. Σύμφωνα με τον Καραμπελιά η γεωπολιτική ήττα του 1204 καθόρισε την μετέπειτα πορεία και όχι οι εγγενείς δομές τής Βυζαντινής κοινωνίας οι οποίες ίσως ήταν πιο προωθημένες από τις αντίστοιχες δυτικές.( 1204, η διαμόρφωση του νεώτερου Ελληνισμού)

Ο Χ.Γιανναράς βρίσκει στην δυτική θεολογία το σπέρμα μιας γενικευμένης παρακμής και εντοπίζει το νεοελληνικό πρόβλημα στην υιοθέτηση αυτής της θεολογίας σε μια κρίσιμη στιγμή όπου στο βυζάντιο ήταν δυνατή μια άλλου τύπου εκκοσμίκευση του "προσώπου" και όχι του ατόμου. Αν για τον Ραμφο το πρόβλημα είναι η υιοθέτηση του Παλαμά έναντι του Ακίνατη , στον Γιανναρά είναι ακριβώς το αντίστροφο. (Ορθοδοξία και Δύση στη Νεώτερη Ελλάδα)

Τέλος ο Θ.Ζιακας στο " Έθνος και Παράδοση" εμφανίζει μια ενδιαφέρουσα μετά-αφήγηση με συνθετική οπτική .Σύμφωνα με το ΘΖ χωρίς την  δυτικότροπη διανόηση δεν συγκροτείται νεοελληνικό κράτος αλλά ταυτόχρονα χωρίς τον Παλαμικό μοναχισμό οι αγροτικοί πληθυσμοί των Βαλκανίων θα είχαν ήδη εξισλαμισθεί.
Όλες αυτές οι αφηγήσεις έχουν ως κομβικό σημείο το  ύστερο βυζάντιο και την αναγέννηση στη Δύση. Φαίνεται πως όλοι συμφωνούν στο χρονικό σημείο της κρίσιμης καμπής.

Είναι όμως ενδιαφέρον ότι το ίδιο ακριβώς χρονικό σημείο εντοπίζουν ως κρίσιμο,  δύο σύγχρονες αφηγήσεις που αναπτύσσονται στη "Δύση" .Αναφέρομαι  στο αγγλικανικής προέλευσης θεολογικό ρεύμα Radical Orthodoxy , και την  πρόσφατη εργασία του G.Agamben.Ο προβληματισμός τους είναι παράλληλος και συνοψίζεται ως εξής: Η  "δυτική"  κοινωνική δομή,  όπου υποτίθεται ότι λειτουργεί ως ένα   δίπολο  με ένα πόλο το  εκκοσμικευμένο- ορθολογικό και άλλο πόλο το προσωπικό-  ιερό    , βασίζεται, σε τελευταία ανάλυση , σε μια  πολιτική φιλοσοφία η οποία ουσιαστικά  είναι μια  λανθάνουσα θεολογία. Το εννοιολογικό αυτό σχήμα εκφράζεται  με το απόφθεγμα του Carl Schmitt "όλες οι σύγχρονες έννοιες της πολιτικής φιλοσοφίας προέρχονται από τη θεολογία".

Το θεολογικό   ρεύμα Radical Orthodoxy (εδώ) είναι σχετικά πρόσφατο και διαμορφώθηκε από την πρωτοποριακή εργασία του Αγγλικανού θεολόγου John Millbank. Ο Milbank δημοσίευσε το 1990 το βιβλίο του «Theology and Social Theory: Beyond Secular Reason»   στο οποίο διερευνά όλες τις  άρρητες ή λανθάνουσές  θεολογικές βάσεις του διαφωτισμού.  Ταυτόχρονα ο ίδιος και συνεργάτες του εξοπλισμένοι με ένα πλήρες θεωρητικό οπλοστάσιο διατυπώνουν μια δευτερη βασική θέση: όλη σύγχρονη κριτική θεωρία με τις πιο αμφισβητούμενες εκφράσεις της (Ντερινταική αποδόμηση, Λακανική ψυχανάλυση, Μπαντιουικός μαθηματικός λογισμός, αυτοκρατορικές αναζητήσεις του Negri, κλπ) αποτελούν πεδία θεολογικής διερεύνησης τα οποία ενισχύουν την περιοχή  του ιερού. Σήμερα οι εκπρόσωποι του Radical Orthodoxy ευρίσκονται πολλά φόρουμ συζήτησης όπου συνδιαλέγονται ισότιμα , με δεδομένο ότι κατέχουν και έχουν οικειοποιηθεί πλήρως έννοιες, σχήματα και συμπεράσματα της κριτικής θεωρίας. Με μια έννοια στο Radical Orthodoxy αντιστοιχεί η μετά-αφήγηση του Θ.Ζιάκα.

Τα τελευταία χρονιά ο G. Agamben κάνει μια συστηματική έρευνα σε πρωτογενές υλικό, με το οποίο καταλήγει σε παρόμοια συμπεράσματα: Ο εννοιολογικός εξοπλισμός της νεωτερικότητας βασίζεται σε έννοιες της θεολογίας: η πολιτική οικονομία εδράζεται σε προκείμενες της θείας πρόνοιας, η εκκλησιαστική δοξολογία είναι το σχήμα για κατανοήσουμε σύγχρονα φαινόμενα πολιτικής ταύτισης και δημοσκοπήσεων, η σύγχρονη γραφειοκρατία αναλύεται μέσω της θεολογίας των αγγέλων κλπ κλπ. Στο έργο του The Kingdom and the Glory παρέχεται ένα τεράστιο πραγματολογικό υλικό, ενώ έχουν τεράστιο ενδιαφέρον τα ζωντανά  μαθήματα του (εδώ)

Παρατηρούμε λοιπόν ότι η ενθάδε ιστορική αναζήτηση των αιτίων της κρίσης συμπίπτει , ως προς το ιστορικό σημείο καμπής με την εν  εσπερία ιδεοκίνηση. Η ενδιαφέρουσα αντίφαση είναι πως ενώ ο εντόπιος "εκσυγχρονισμός" αναζητά τη λύση "δυτικά" ο δυτικός αναστοχασμός ανακαλύπτει με ενδιαφέρον την "ανατολή".

Όμως εδώ προκύπτει ένα άλλο ζήτημα.

Αν η ιδεοκίνηση αυτή εμπλέκεται σε μια τέτοια μέγα- αφήγηση, είναι φυσικό να παρεισφρέουν και άλλες  αφηγήσεις της κρίσης. Με την έννοια αυτή η ανάγνωση του φαινομένου ΧΑ μπορεί να πάρει μια άλλη διάσταση.

Έχω υποστηρίξει ,πριν την εκλογική της επιτυχία (εδώ), ότι η μορφή  του ιδεολογικού της λόγου, εμφανίζει μια συνεκτικότητα. Η  ΧΑ παρουσιάζει ένα ιδεολόγημα με αρχή μέση τέλος. Το ιδεολόγημα αυτόν μπορεί να συγκροτήσει μια ταυτότητα ενός ιδεολόγου μαχητή. Ταυτόχρονα μπορεί να παρουσιάσει ένα εξηγητικό σχήμα με μεγάλο χρονολογικό εύρος, ακριβώς όσο και οι πιο main stream αναλύσεις. Η γραμμική ανάλυση :κρίση- φτώχεια- απελπισία- εύκολη λύση- επίθεση στον αδύνατο  μπορεί εξηγήσει την απαρχή αλλά όχι την ανθεκτικότητα του φαινομένου. Θα μπορούσαμε να ορίσουμε μια άλλη σειρά: κρίση - εθνικός ιστορικός αναστοχασμός-χαμηλό επίπεδο ιδεοκίνησης και σύγκρουσης- παρείσφρηση μιας βαρβαρικής μέγα- αφήγησης. Με μια έννοια πίσω από την πρακτική συμμορίας και τους κιτσάτους νεοναζισμούς, υπολανθάνει ως έλλειμμα η συγκροτημένη σύγκρουση για τις μέγα αφηγήσεις του εθνικού ιστορικού.

Υποπτεύομαι ότι το έλλειμμα αυτό, έχει να κάνει με πολλαπλά αίτια: κατ'αρχάς την υπεροχή του"ακαδημαϊκού-κρατικού " έναντι του "αδέσποτου -ατομικού". Η αντικειμενική εμπλοκή των ακαδημαϊκών στους εξαναγκασμούς " σχολών" ,"micro lobbies" κλπ και η λιποθυμική ασφυξία της θεολογίας στα έγκατα της νεοελληνικής συντήρησης , αποστερούν από το δημόσιο διάλογο τη γονιμότητα μιας βαθύτερης συζήτησης των ειδικών .Δεν είναι τυχαίο ότι στα παραδείγματα οριοθέτησης του ελληνικού διαλόγου, που παρέθεσα  πρωταγωνιστούν διανοούμενοι εκτός ακαδημίας.Θα ήταν μεγάλη αδικία να υποτιμηθούν οι σοβαρές ακαδημαϊκές πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται με πραγματική υπέρβαση πόρων και δυνάμεων .Ωστόσο αν αυτή η συζήτηση δεν γίνει πιο έντονη και δημόσια, τόσο το έλλειμμα της θα τροφοδοτεί τη βαρβαρική νεαντερτάλια  εξήγηση

Ταυτόχρονα υποτιμάται η αξία της τηλεοπτικής και ιντερνετικής συζήτησης .Με τα δημόσια ΜΜΕ σε κώμα και τις ιντερνετικές συζητήσεις ανύπαρκτες ο δημόσιος διάλογος ουσιαστικά δεν υπάρχει. Στο έλλειμμα αυτό η παραιστορία που παρήχθη στα διάφορα telecity παραμένει ως κυρία λαϊκή αυτοκατανόηση.

Στην εκκίνηση του δημόσιου διαλόγου δεν λείπει ούτε η διάθεση ούτε ο εξοπλισμός ούτε οι ικανότητες. Εκείνο που λείπει είναι η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και πιθανόν ένα θαύμα για την νεκρανάσταση της ΕΡΤ. Χωρίς ένα δομημένο στοιχειωδώς διάλογο για το εθνικό ιστορικό η  ομίχλη της ακροδεξιάς αφήγησης  θα συνεχίζει να σκοτώνει όπως ακριβώς στο βιβλίο του Stephen King (εδώ)

 

 

En attendant Godot

 

 

Ένα χρόνο μετά τις εκλογές , το ΔΝΤ και η Wall Street Journal ανακαλύπτουν ότι έχουμε επιτέλους πολιτική σταθερότητα. Αν η αναδρομή έχει κάποια αξία τότε η πολιτική σταθερότητα ήταν ουσιαστικά  σχεδόν μαθηματικά προδιαγεγραμμένη αμέσως μετά τις εκλογές του Ιουνίου (εδώ) (εδώ) (εδώ). Μάλλον οι προφητείες ήσαν σωστές,ας διακινδυνεύσουμε λοιπόν την οριοθέτηση της επομένης φάσης.

Το αντιμνημόνιο ως εκτραχηλισμένο σημαίνον.

Η προηγούμενη πολιτική σταθερότητα δεν προήλθε ούτε από ραθυμία του νικητή Σύριζα, ούτε από αγωνιστική κόπωση των κινημάτων. Προήλθε από το γεγονός ότι οι αντίπαλοι της τρικομματικής προέβαλαν ένα εναλλακτικό σχέδιο το οποίο είναι δυνατό υπό την προϋπόθεση ότι όλοι οι υπόλοιποι αντίπαλοι παίκτες θα αντιδράσουν ορθολογικά. Άρση του μνημονίου και επαναδιαπραγμάτευση δεν γίνεται σε καθεστώς γενικευμένης Ευρωπαϊκής αποσύνθεσης. Επομένως η άρρητη προϋπόθεση του Συριζαικού σχεδίου είναι ένα σταθερό πλαίσιο με ορατούς διακριτούς αντιπάλους. Ωστόσο η αναγνωρισμένη Ευρωπαϊκή αστάθεια μετέτρεψε τους αντιπάλους της τρικομματικής σε φορείς μιας λανθάνουσας  γενικευμένης επιθυμίας για την Ευρωπαϊκή σταθερότητα, εντός της οποίας θα μπορούσε να γίνει η υποτιθέμενη δανειακή σύμβαση χωρίς μνημόνιο. Η βαθύτερη φύση της Συριζαικής αντίρρησης, οι υπόρρητες συντεταγμένες της,  και όχι η δημόσια βούληση του Σύριζα είναι ο σταθεροποιητικός παράγων.

Ταυτόχρονα η ψευδοκινηματική έκφραση της Χρυσής Αυγής καθώς  οικειοποιήθηκε τη ρομαντική  θεματολογία για  de facto απόρριψη της αστικής νομιμοποίηση μούδιασε τα ιδεολογικά   εργαλεία παλιάς κοπής με τα οποία αυτοκατανοούνται οι αναρχοαυτόνομοι.

Τέλος, το ΚΚΕ είδε, στην πιό ακατάλληλη στιγμή , να καταρρέει μια τυπική συμβολική απεργία η οποία  ανασυγκροτούσε την αυτοκατανόηση του ως τυπικό "Κομμουνιστικό" κόμμα (εδώ).Φευ, το ΚΚΕ είναι ένα Ακελ που αυτοκατανοείται ως "Κκε" μέσω μιας πολύ ισχυρής εσωτερικής λειτουργίας.Ο όρος λειτουργία ας κατανοηθεί στην χριστιανική του έννοια: φώτιση των εκκλησιαζομένων μέσω μιας αυστηρής λατρευτικής πράξης.

Εντός της σημερινής συνθήκης, το πολιτικό πρόταγμα της κατάργησης του μνημονίου είναι μετωνυμικό. Στην πραγματικότητα υπονοεί κατάργηση της λιτότητας. Η τεχνική πλευρά του προτάγματος είναι θεμιτή άσκηση επί χάρτου. Μάλιστα η μαθηματική αποτύπωση της άσκησης αρχίζει με τη φράση :Δεδομένου ότι κυρίαρχες ελίτ της Ευρώπης θα αντιδράσουν ορθολογικά ποια είναι η καλύτερη τακτική επαναδιαπραγμάτευσης; Την ίδια άσκηση επί χάρτου προσπαθεί να λύσει και η πλευρά Λαπαβίτσα, μόνο που ορίζει ως ορθολογική αντίδραση την συντεταγμένη αυτοδιάλυση της Ευρωζώνης. Και οι  δύο όμως τρομάζουν με το αυθεντικό σενάριο απόλυτου ανορθολογισμού: τι γίνεται αν οι Ευρωπαϊκές Ελίτ συγχρονιστούν ακουσίως σε μια μορφή καταστροφικής  ενδόρρηξης αλά ΕΣΣΔ; Αυτός ο τρόμος   απουσιάζει   από τα τεχνικά σενάρια των αντιμνημονιακών , και αυτό το έλλειμμα παρουσιάζεται ως τραύμα το οποίο υπορρήτως συγκρότησε την πολιτική σταθερότητα.

Ψευδοσύγκρουση εν όψει

Ένα μεγάλο μέρος της τεχνικής πλευράς των μνημονίων περατώθηκε. Η εκφώνηση "κατάργηση του μνημόνιου" δεν έχει τεχνική αξία, έχει όμως τεράστια συμβολική αξία. Στο τεχνικό επίπεδο αναμένεται μια ισχνή ανάπτυξη  η οποία λόγω της ρηχότητας της ελληνικής οικονομίας μπορεί να πάρει απρόσμενες θετικές εκπλήξεις.

Αυτό είναι το προσεχές χρονικό σημείο σύγκρουσης.Ο Σύριζα θα διεκδικήσει την πτώση της κυβέρνησης για να διαχειριστεί μια ανάπτυξη προερχόμενη από το μνημόνιο. Η Συριζαική κυβέρνηση ή θα είναι μεταμνημονιακή ή δεν θα υπάρξει. Ωστόσο η δυνητική διακυβέρνηση  θα αυτοκατανοηθεί ως "κατάργηση" του μνημονίου. Εντός αυτής της προοπτικής η τρέχουσα διαφορά για το Ευρώ εντος Συριζα θα λυθεί ομαλά, ηπιότατα με την υιοθέτηση ενός τυπικά μεταμοντέρνου λεξιλογίου πολλαπλών αφηγήσεων , χωρίς αξιώσεις κατίσχυσης ή σύνθεσης (εδώ) (εδώ)

Με ένα τόσο ισχυρά μετωνυμικό επίδικο σύνθημα (κατάργηση του μνημόνιου)  η σύγκρουση αναμένεται αφόρητα ιδεολογικοποιημένη. Η Σαμαρική δεξιά είχε δείξει την εσωτερική της συνάφεια με την ακροδεξιά, από τον καιρό που δήλωνε αντιμνημονιακή (εδώ). Μάλλον προπονείται μέσω της ομάδας αλήθειας η οποία παραπέμπει σε "αντιπροπαγάνδα" του ψυχρού πολέμου: το επίδικο είναι το " παραπέτασμα".

Left Liberals,   χάσαμε (;)

Η ιδέα μιας συγκροτημένης δίκαιής λιτότητας οποία θα πυροδοτούσε διαδικασίες παραγωγικής εξωστρέφειας με το λιγότερο κοινωνικό κόστος εκ των πραγμάτων έχασε στην πράξη.

Οι δεξιοί φιλελεύθεροι, οι οποίοι θα είχαν λόγο, εντός βουλής, για πιο τεχνική διαπραγμάτευση των ζητημάτων  αυτοδιαλυθηκαν από την αδυναμία συνύπαρξης Δραση - Δησυ .
Η πάλαι ποτέ ανανεωτική αριστερά έδωσε ενδιαφέρουσες μάχες και στις δύο εκδοχές της. Ως  κυβερνώσα ΔΗΜΑΡ μετρίασε μερικά μέτρα. Ως ηγεμονική ομάδα εντός Σύριζα διατήρησε τον ονομαστικό ευρωπαϊσμό και εμπλούτισε τις παραστάσεις του Σύριζα με τον τυπικό Left Liberal  Λούλα και την γονιμότητα του Αμερικανικού υποδείγματος.Ωστόσο η ιδεολογική καθεξία της ΔΗΜΑΡ την μετατρέπει σε ένα κόμμα πεφωτισμένων τεχνοκρατών του κράτους. Αντιστοίχως η Κκε κληρονομιά του Σύριζα , μετέτρεψε την ανανεωτική φυσιογνωμία του σε ένα μερικό αγωνιώδη λόγο εσωτερικής διαφώτισης  ενός κομματικού λαού οποίος θέλγεται  από ένα τύπο ευρωπαϊκού Τσαβισμού.

Οι ομάδες από την περιφέρεια του Πασοκ έχουν μικρό κύρος βεβαρημένοι από την από την συνύπαρξη με τις πιο κλεπτοκρατικές ομάδες της πολιτικομματικής δομής

Τα κινήματα
Είναι συστατικό της Ελληνικής Δημοκρατίας ο συγκρουσιακές τρόπος. Η παραδοσιακή κινηματικότητα είναι τρόπος βασανιστικές συναίνεσης, δεν είναι διαλυτική διαδικασία. Η συντηρητική δεξιά  ταράζεται με τους εργαζόμενους στους δρόμους. Η κινηματική ύφεση ενός χρόνου αποδεικνύει πως οι πολύπλοκες ψυχολογικές ιδεολογικές διαδικασίες συντελούνται σε ένα συλλογικό ψυχισμό υψηλής συναισθηματικής νοημοσύνης. Αργά η γρήγορα ο δημόσιος διάλογος θα εμπλουτιστεί από τις διεκδικήσεις των θυμάτων της κρίσης. Η επερχόμενη κομματική σύγκρουση, έστω και αν γίνει μέσω μετωνυμικών επίδικων, μέσω μιας ιδεολογικής παλινδρόμησης προς τον ψυχρό πόλεμο, μπορεί χρονολογικά να συμπέσει με μια έξαρση των κινημάτων. Και εκεί θα δοκιμαστούν όλοι.

Και λοιπόν;

Η δημοσιονομική προσαρμογή πέτυχε με τη συντριβή της μισθωτής εργασίας. Ταυτόχρονα η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και αυτοαπασχόληση, αυτοενοχοποιημένη για τις φοροδοτικές επιδόσεις μισού αιώνα , ήταν αδύνατο ηθικά και ιδεολογικά  να αντιπροτείνει ένα  πρόγραμμα τυπικού φιλελευθερισμού της μικρής φορολογίας και παρέλυσε. Η εξωστρεφής επιχειρηματική τάξη φαίνεται να μη δυστροπεί στο ενδεχόμενο μιας μεταμνημονιακής αριστερής διακυβέρνησης. Με μια τόσο πολύπλοκη σχέση πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων η ψευδοσύγκρουση με χρονικό ορόσημο την ανακοίνωση ενός τριμήνου αναιμικής ανάπτυξης μπορεί να πάρει καινοφανείς μορφές. Ο μεταμνημονιακός  κύκλος μας προσφέρει εκπλήξεις

Εικόνα: Samuel Beckett

Μιχάλης Παπαδόπουλος (1951-2013)

Ένα από τα πρόσωπα, από αυτά που αποκαλούμε "ανώνυμους αγωνιστές του αντιδικτατορικού αγώνα" έφυγε.
Ο Μιχάλης Παπαδόπουλος , κινήθηκε δραστήρια στην περίοδο γονιμοποίησης του φοιτητικού κινήματος από το 1971 έως το Πολυτεχνείο, ως φοιτητής του Φαρμακευτικού της Φυσικομαθηματικής Αθηνών.Το Φαρμακευτικό ήταν καταλύτης για την  περίοδο αυτή και ο Παπαδόπουλος βρέθηκε στην πρώτη γραμμή.Για την δράση του αυτή , ταυτοποιήθηκε από το Σπουδαστικό της Ασφάλειας και ήταν ανάμεσα στους "πρωτεργάτες" από τους οποίους αφαιρέθηκε η σπουδαστική αναβολή.
Μετά την μεταπολίτευση δεν συμμετείχε σε κομματικούς σχηματισμούς αλλά διοχέτευσε την κοινωνική του ενέργεια στον χώρο του αθλητισμού ως παράγοντας του "Κρόνου" Νέου Κόσμου κατά την περίοδο ακμής του.
Οι φίλοι και συμφοιτητές του θα τον αποχαιρετίσουν την Πέμπτη 2 Μαίου

Thatcher and "Thatcher".

Σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα left liberal blog της συγκυρίας το Stumbling and Mumbling  (παραπαίοντας και τραυλίζοντας ) του Chris Dillow δημοσιεύθηκαν μια σειρά αναρτήσεις για την Thatcher.Προφανώς είναι προσβάσιμες με μόνο με ιατρική συνταγή για  μονομανείς και ιδεοληπτικούς γιατί θα πρέπει συνδυάσουν ταυτόχρονα γνωματεύσεις όπως:

Η Thatcher ήταν υπερασπιστής μιας μεγαλοαστικής τάξης (class warrior)  και όχι φιλελεύθερη.

 

H  Thatcher είχε αποτελεσματικές πολιτικές που μείωσαν την διαφθορά και ανέπτυξαν την λαϊκότητα ως αξία στη συντηρητική Βρετανία.

 

Το κοινωνικό κράτος επί εποχής της  είχε πολύ μικρότερο περιορισμό από σε άλλες περιόδους στην Μ. Βρετανία και σε κάθε περίπτωση παρέμεινε από τα μεγαλύτερα στην Δ. Ευρώπη

 
Είχε μια τεχνικά πραγματιστική προσέγγιση σε όλα τα θέματα, χωρίς ιδεολογικές δεσμεύσεις , παρά τη δοξασία για μια λεγόμενη «ιδεολογία» Thatcher.

Για όποιον έχει όρεξη να αναμετρηθεί με τις πολλαπλές μυθολογίες και αγχολυτικές αφηγήσεις της εντόπιας ψευδοφιλεύθερης ή ψευδοαριστεράς  κενολογίας μπορεί να ανατρέξει  εδώ.Μια εξ’ίσου ενδιαφέρουσα ανάλυση για το θέμα παρέθεσε ο Α.Λιάκος (πηγή) ,όπου αναδεικνύεται ότι η Thatcher αποτελεί μια τύπου απάντηση σε ένα υπαρκτό πρόβλημα. Όπως αναφέρει εύστοχα : « Έχει λεχθεί ότι η Θάτσερ έσωσε την οικονομία και καταρράκωσε την κοινωνία. Αυτό έχει σχετική αλήθεια»   και  «καμιά νοσταλγία φυσικά για την προ-θατσερική σοσιαλδημοκρατική εποχή»

 Σε μια από τις αναρτήσεις του ο Dillow ,αναρωτιέται αν μπορεί να υπάρξει μια περίπτωση "αριστερού θατσερισμού" στην Μ. Βρετανία (πηγή). Ορίζει το ερώτημα ως εξής  :Είναι δυνατό να αναδειχθεί μια αυτόνομη πολιτική ατζέντα η οποία με επιμονή στο πρόγραμμα της, διευρύνοντας ριζικά τις παραδοσιακές ιδεολογικές συντεταγμένες  της, να δημιουργήσει μια τομή στην πολιτική και οικονομία.  Για την Μ. Βρετανία και το Labor Party η γνωμάτευση του Dillow είναι αρνητική για μια σειρά από εσωτερικούς λόγους (πηγή) .Μπορούμε να αναζητήσουμε στην Ελλάδα ένα «αριστερό Θατσερισμό» στην έννοια που αναφέραμε;

 
Thatcher και μνημόνιο

 Η μνημονιακή περίοδος προσφέρεται για παρόμοιους συνειρμούς. Έχουν οι εφαρμοζόμενες πολιτικές σχέση με την Thatcher;

 

Αν δεν χρησιμοποιήσουμε τους όρους Thatcher ,θατσερισμός στην υπνωτιστική θρησκοληπτική και εξορκιστική τους διάσταση , όπου το οιοδήποτε «κακό» ονομάζεται νεοφιλελευθερισμός- θατσερισμός, οπότε το «καλό» λογικοφανώς είναι «αντινεοφιλελεύθερο», αλλά σταθμίσουμε το φαινόμενο Thatcher στην σύνθετη του διάσταση, τότε έχουμε μπορούμε δούμε τις θεμελιακές διαφορές  της τρέχουσας μνημονιακής φάσης.

 Η Thatcher αντιπροσωπεύει μια ενδογενή,  αυτοπυροδοτούμενη , αυτοκίνητη διαδικασία αναδιάταξης της Αγγλικής οικονομίας. Στην περίπτωση της, ο συντηρητικός χώρος διαγιγνώσκει με ένα τρόπο την σοσιαλδημοκρατική κρίση και προτείνει μια απάντηση με στοιχεία πρωτοβουλίας  στην μορφή της αντεπίθεσης. Ταυτόχρονα η απάντηση αυτή έχει ένα σοβαρό εσωτερικό ιδεολογικό πλαίσιο καθώς εκφράζει την συντηρητική δυσφορία των Βρετανών «νοικοκυραίων» , των οποίων σαρξ εκ της σαρκός είναι η Thatcher.  

Αντιθέτως η ελληνική μνημονιακή περίοδος είναι μια εξωτερική διαδικασία καταναγκασμού , μια απότομη πτώση , η οποίας βρίσκει ανέτοιμες τόσο τις αστικές όσο και αριστερές δυνάμεις.(*) Στην πρώτη μνημονιακή φάση  (Καστελόριζο-Σαμαράς) δεν μπορεί μα διατυπωθεί καμία θετική αφήγηση, δεν υπάρχουν κανενός είδους συμβολικές συμμαχίες. Το ίδιο ισχύει και για τον «αντιμνημονιακό» μέτωπο. Δεν είναι παρά μια σπασμωδική αντίδραση με γνωστά αποτελέσματα.

 Η πολιτική της Thatcher είχε στοιχεία πρακτικότητας και τεχνικής τα οποία συνοδεύτηκαν με μια συγκροτημένη αφήγηση για την αναγέννηση των συντηρητικών αξιών  της Βρετανίας, ενώ η μνημονιακή φάση συγκροτείται από μια οικονομική αφήγηση αριθμών η οποία δεν μπορεί να οριοθετήσει μια έξοδο.

 Η δεύτερη μνημονιακή φάση (τρικομματική) έχει πιο αδρές συντεταγμένες , όπου από τη μια πλευρά συγκροτείται ένας λόγος «υπομονής και σωτηρίας» και από την άλλη ένας λόγος τυπικής σχεδόν υποχρεωτικής αντίρρησης «δεν μπορεί να μην υπάρχει εναλλακτική λύση» .Ωστόσο παρά το  παραλυτικό βάρος του εξωτερικού καταναγκασμού  σχηματίζονται σιγά σιγά συνεκτικές αφηγήσεις διάγνωσης και θεραπείας. Χωρίς αυτό το ιδεολογικό συμπλήρωμα δεν υπάρχει κανένας «Θατσερισμός». Με μια έννοια η ελληνική κοινωνία είναι σε προθατσερική φάση. Σύμφωνα δε με το σχήμα του Chris Dillow οι δυνητικοί «Θατσερισμοί» είναι δύο αριστερός και δεξιός. Άραγε ποιος θα προλάβει;  

 (*) Η γνωστή αφήγηση ότι το μνημόνιο συγκροτεί μια αστική αντεπίθεση, κινείται στο ανώτερο επίπεδο αφαίρεσης ,χωρίς το απαιτούμενο διαχωρισμό "συλλογικού" "ατομικού καπιταλιστή".΄Με το σχήμα αυτό , μονίμως ένας εξωτερικός παρατηρητής θα μπορεί αενάως να διαπιστώνει μια αστική αντεπίθεση για ότιδήποτε.Το μνημόνια συνιστά σαφή περιορισμό και άλλοτε καταστροφή (Κύπρος) και για τον αστικό κόσμο

O "Homo Sacer" στα έσχατα όρια του :H Λατινική Αυτοκρατορία

Δημοσιεύθηκε στην Liberation ένα σημαντικό άρθρο του G.Agamben (ελληνική μετάφραση στο Αντίφωνο εδώ).Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα σχεδόν προκλητική άποψη η οποία , απέναντι στην υφιστάμενη Γερμανική υπεροχή στη Ευρώπη ή το κίνδυνο ολικής κατάρρευσης, προκρίνει την δημιουργία ενός τύπου Λατινικής Αυτοκρατορίας με πυρήνα τις μεγάλες Ευρωπαϊκές Καθολικές χώρες, Ιταλία,Γαλλία, Ισπανία.Το κείμενο βασίζεται σε μια ιδέα του Kojeve ,ο οποίος την έχει επεξεργαστεί από το 1945.

Στο κείμενο αναφοράς του Kojeve  (πλήρες κείμενο εδώ)γίνεται μια ενδελεχής ανάλυση του μεταπολεμικού κόσμου, με βάση πολιτιστικά και θρησκευτικά στοιχεία και προκρίνεται ένα κλασσικό ταξινομικό σχήμα: Αγγλοσαξωνικός κόσμος,Σοβιετικοσλαβικός ορθόδοξος κόσμος.Εντός του διπόλου αυτού προβλέπεται η Γερμανία θα ισχυροποιηθεί και το μέλλον της Γαλλίας αναζητείται σε μια Λατινική αυτοκρατορία η οποία ορίζεται με γεωγραφικά όρια όλη τη Μεσόγειο και φιλοδοξίες να αναζητήσει μια συνθετική λύση με το Ισλάμ.

Η πρόκληση έγκειται στο ότι ένας διανοούμενος , ο οποίος ανέδειξε στο έργο του την γέννηση των σύγχρονων καταναγκαστικών δομών στην ιστορία και φιλοσοφία του ελληνικού και ρωμαϊκού κόσμου, βρίσκει σε μια πολιτική θρησκευτική δομή ένα πλαίσιο διεξόδου. Στο κείμενο του Agamben γίνεται μια γεωπολιτική και πολιτιστική ταξινόμηση στην οποία προσπαθεί να υπερβεί τις συνήθεις εθνικές αφηγήσεις μέσω μιας αναγωγής σε αφηρημένες υπερεθνικές οντότητες.Απέναντι στον εθνικισμό των εθνών κρατών προτάσσεται μια μετάθεση της σύγκρουσης στο επίπεδο των αυτοκρατοριών. Με μια έννοια ο κριτικός Agamben συναντάται με τον συντηρητικό Huntington.Εκ πρώτης όψεως ,πρόκειται για μια υποχώρηση του Agamben από τις περιοχές της κριτικής και της ιστορίας στο χώρο των μεγάλων εθνικοπολιτικών αφηγήσεων, όπου οι έννοιες και οι κατηγορίες έχουν περισσότερο περιγραφικό , στατικό παρά κριτικό δυναμικό περιεχόμενο.

Δεν είναι λοιπόν καθόλου άστοχη η ένσταση , η οποία καταλογίζει στον Agamben , ένα εγκλωβισμό σε παραδοσιακές λατινοκαθολικές συντεταγμένες , οι οποίες υποβαθμίζουν σχεδόν εξαφανίζουν την Ελληνική περίπτωση (ενδιαφέρουσα αντίρρηση στο υστερόγραφο εδώ).Ταυτόχρονα η ίδια η έννοια της Λατινικής Αυτοκρατορίας, εξ' αντανακλάσεως προκαλεί την αναζήτηση ευρύτερων πολιτιστικών συσωματώσεων και κατάθεση ιδεών για αντίστοιχες Βαλκανικές κοινοπολιτείες (εδώ) ή για ρομαντικές Βυζαντινές ανασυντάξεις.Η έναρξη ενός διαλόγου που εδράζεται σε αφηρημένες ιστορικές οντότητες μπορεί εύκολα να πάρει ένα χαρακτήρα άγονης πολεμικής.

Ωστόσο αυτή η στατικότητα των εννοιών και ταξινομήσεων δεν είναι άσχετη με το έργο του Agamben.Με μια έννοια η γεωπολιτική διαπραγμάτευση αποτελεί το έσχατο όριο μιας λογικής που ευρίσκεται ήδη στο Homo Sacer  (ελεύθερο ηλεκτρονικό αντίγραφο εδώ).Στο έργο αυτό γίνεται μια ειδική κριτική για την θεώρηση της έννοιας της κυριαρχίας μέσω του δίπολου :"συντεταγμένη" -"συντακτική - συνταγματοποιούσα " εξουσία  ( constituted -constituting power).Σε ένα εκτεταμένο κεφάλαιο του ΗS o Agamben καταλογίζει στους υποστηρικτές του δίπολου αυτού την μη κατανόηση του ρήγματος που ορίζει η κυριαρχία, μέσω της δυνατότητας του κυρίαρχου να ορίσει το εκείθεν αυτής. Σύμφωνα με τον GA, στην κυριαρχία τόσο η συνταγματική όσο και η συντακτική -συνταγματοποιούσα εξουσία σχεδόν τήκονται, δεν διαχωρίζονται. Αυτό γίνεται γιατί στην κυριαρχία το πρωτεύον είναι το όριο πέρα του οποίου εκείθεν θα τοποθετηθούν οι Homo Sacer, οι άνθρωποι εκτός νόμου. Με την απόρριψη όμως της έννοιας της συντακτικής εξουσίας, ουσιαστικά στο έργο του GA η κυριαρχία παραμένει ισχυρή , συμπαγής χωρίς να μπορούμε να εντοπίσουμε τις εσωτερικές ρήξεις και δυναμικές εντός της. Στην περιγραφή του Agamben δεν διαφαίνεται η έννοια ενός ιστορικού υποκειμένου , το οποίο συμμετέχει ως εσωτερικός πόλος ισχύος στην συνδιαμόρφωση της κυριαρχίας. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι το ζήτημα αποτελεί σημαντικό σημείο διαφωνίας του GA με τον Negri , για τον οποίο το Σπινοζικό πλήθος αποκρυσταλλώνει την πολιτειακή του ισχύ , ολοκληρώνεται ως συντακτική δύναμη (C.Casarino ,A Negri "In praise of  the common") (ελεύθερο ηλεκτρονικό αντίγραφο εδώ)

Με μια τόσο συμπαγή έννοια της κυριαρχίας, με μοναδικό στόχο της κριτικής του, τα εξωτερικά όρια της προς τον Homo Sacer, είναι απόλυτα φυσικό ο GA να προσφεύγει στην γεωπολιτική των θρησκειών, χωρίς καν να υπαινίσσεται για τα ιστορικά υποκείμενα τα οποία δυνητικά θα μπορούσαν να διαμορφώσουν αυτήν την Λατινική Αυτοκρατορία. Τόσο στο κείμενο του, όσο και στο κείμενο αναφοράς του Kojeve, δια της αποσιώπησης τελικά το υποκείμενο ανασυγκρότησης της Λατινικής Αυτοκρατορίας είναι το εθνικό κράτος πατρίδα, εννοούμενη ως έλλογο ανθρωπομορφικό υποκείμενο το οποίο ορθολογικά σκεπτόμενο θα συμμαχήσει με τα συγγενικά πολιτιστικά , γεωγραφικά , οικονομικά έθνη κράτη.

Είναι ενδιαφέρον ότι ο GA , απολυτοποιεί τόσο ,το σχήμα που περιγράφει στον Homo Spacer , έτσι ώστε όταν πρόκειται να αντιμετωπίσει προβλήματα πολλαπλών κυριαρχιών, επιστρέφει στην τυπολογία των ιστορικών αυτοκρατοριών, κάνοντας ουσιαστικά μια σημαντική θεωρητική υπαναχώρηση, η οποία δεν οδηγεί πουθενά.

Η κατανόηση της αυτοκρατορικής κυριαρχίας χωρίς την εσωτερική δυναμική της συντακτικής εξουσίας, οδηγεί σε μια αφαίρεση με επικίνδυνα επίδικα. Εντός της εσωτερικής λογικής του κειμένου του GA υπάρχουν κεφαλαιώδη ιστορικά κενά: η απουσία της ορθόδοξης πραγματικότητας, οι διαδικασίες ενίσχυσης ενός φιλελεύθερου ισλάμ.κλπ.Η Λατινική Αυτοκρατορία χωρίς την συντακτικής της εξουσία, δεν είναι παρά μια παραλλαγή των κόσμων του Huntington, μια γεωστρατηγική οντότητα σχεδιασμένη εκ τω άνω , και τελικά πραγματοποιούμενη εκ των άνω, ικανή να γεμίσει εγχειρίδια ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος αλλά χωρίς πραγματική αξία.

 

 

Συγχαρητήρια στους αισιόδοξους - Γιγαντιαίο λατινικό ερώτημα

Με ένα τεράστιο λατινικό ερωτηματικό τα " συγχαρητήρια" αυτουπονομεύουν τη βεβαιότητα τους. Το ερωτηματικό δεσπόζει στην αφίσα της ταινίας ταυτόχρονα επαναλαμβάνονται συνεχώς ως το κύριο μοτίβο της αφισέτας που επικολλά η πρωταγωνίστρια Ηλέκτρα σε όλα τα Εξάρχεια. Το γιγαντιαίο ερωτηματικό αίρει άλλοτε τα συγχαρητήρια άλλοτε την αισιοδοξία.

Η ταινία της Κ.Βούλγαρη έχει μια ενδιαφέρουσα στάση : Γίνεται από την οπτική κάποιου που συναισθάνεται , συμπάσχει και τελικά αγαπά τον ΑΑ χώρο αλλά ταυτόχρονα έχει τη διαύγεια να παρατηρήσει τις περιρρέουσες συμβάσεις που τον συγκροτούν. Είμαι πολύ περίεργος για την εισπρακτική επιτυχία της ταινίας. Αμφιβάλω αν ο υπαρκτός ΑΑ χώρος μπορεί να αντέξει το γυναικείο ενδοσκοπικό βάθος  ως  κύριο θέμα , ενώ η  έντιμη εξωτερική περιγραφή του κοινωνικού χώρου αποτελεί το περιβάλλον της. Επομένως  η υπαρξιακή αναζήτηση της Ηλέκτρας  γίνεται σε ένα τόσο ειδικό περιβάλλον ώστε κινδυνεύει να χάσει την καθολικότητα της.  Με τέτοιους περιορισμούς η ταινία ρέπει  προς μια  αυταναφορικότητα .Ως τέτοια είναι διαυγής και έντιμη. Ως τέτοια ,είθε να γίνει επιτυχία.

Τα "συγχαρητήρια" είναι τελικά "εξωτερική"  ταινία των Εξαρχείων. Είναι η πιο συμπονετική ματιά κάποιου που έχει την ψυχραιμία και την οξύνοια να τα παρατηρήσει με αγάπη. Δεν είναι "εσωτερική" , δεν είναι η κραυγή του  "χώρου" .Δεν είναι μια ταινία από τα Εξάρχεια αλλά για τα Εξάρχεια. Εμπεριέχει μια σαφή απόσταση απαραίτητη για να μπορεί να είναι τόσο ακριβής. Αυτή η ανατομική ακρίβεια μπορεί να περιγράψει , τις φιγούρες και τα μοτίβα των συμβάσεων: γονεϊκές ανεκτικότητές που οδηγούν σε διάχυση και ανασφάλεια, κλασσικές περσόνες της αριστερής "αποψιολογίας" εκ του ασφαλούς, η απόλυτη ναρκισσιστική αυτοκαταστροφή του " ενόπλου" κλπ.

Το γιγαντιαίο λατινικό ερωτηματικό , τελικά δεν είναι ασήμαντο. Ίσως είναι ο τίτλος της ταινίας και τα συγχαρητήρια ο υπότιτλος. Η δε αισιοδοξία σωρεύεται ως ξέσπασμα στο πάρτι του τέλους περίπου ως καθήκον:  Ένα καθήκον για όλους εντός ή εκτός Εξαρχείων.